• چهارشنبه / ۱۳ شهریور ۱۳۹۸ / ۱۵:۰۰
  • دسته‌بندی: خراسان رضوی
  • کد خبر: 98061307162
  • منبع : نمایندگی خراسان رضوی

عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد:

مخفی‌کاری انسان را تک‌رو می‌کند/ تعاون نیازمند وفای به عهد است

تعاون

ایسنا/خراسان رضوی عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: مسائل اجتماعی ما با آموزش‌های قرآن در موضوع تعاون توازن و رابطه یک به یک ندارد و ما از ان دور هستیم.

غلام‌رضا صدیق اورعی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: با توجه به معنای لغوی تعاون، خداوند در قرآن از مومنین خواسته که در کار خیر یاری‌گری کنند و در کار ناپسند و گناه با یکدیگر همکاری نداشته باشند؛ یعنی در کارهای خیر و یا به زبان فقهی، امور مستحب و واجب همکاری کنیم و در کارهایی که گناه است، نباید همکاری کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: دایره تعاون در این خصوص محدود است، اما اگر به صورت عام مشاهده کنیم و یاری‌گری را یکی از تعاملات مثبت و جزء تعاملات گرم به حساب بیاوریم شامل انواع محبت‌کردن، کمک‌کردن، بخشیدن و... است و اصل آن که محبت، ولایت و پیوندهای عمیق است در قرآن کاملاً صف‌کشی شده است، یعنی مومنین به ولایت مومنان فرمان داده شده‌اند و جزو واجبات شرعی و قطعی هستند و از ولایت با کفار و منافقین نهی شده‌اند، این یعنی باید یک دسته‌بندی را حفظ کنند، نه اینکه با هر فردی که چون آدم است و مخلوق خدا هستند، باید همکاری کرد، بلکه باید یک صف‌بندی دقیق را رعایت کرد و از ولایت کفار هم پرهیز شود و آن‌قدر غلیظ است که اگر این افراد از اقوام و نزدیکان باشند نیز نباید در ولایت آنان نبود؛ لذا پیام قرآن باید در ظرف خودش معنا شود.

صدیق اورعی در بخش دیگری اظهار کرد: تعاون اجتماعی باعث پیشرفت کارها می‌شود و موفقیت در این روش از تعاملات، بیشتر است، اما تعاون اجتماعی در جامعه ایران ضعیف است و در گذشته نیز ضعیف بوده است. طبق اسناد مفصل که مهم‌ترین آن در ادبیات وجود دارد، مردم ایران در گذشته هم اهل تعاون نبودند.

این استاد جامعه‌شناسی ادامه داد: یک جامعه‌شناس ایرانی با بررسی و مطالعاتی که داشته تعاون در ایران را از سر اضطرار می‌داند و در این خصوص معتقد است تعاون در ایران در جایی ظهور داشته که اگر انجام نمی‌شد ضرر فاحشی متوجه آنان می‌شد، لذا بسیاری از اوقات، تمایل داشتند تعاون  محدود به اعضای خانواده باشد و البته معیشت زندگی باعث این امر می‌شد. به عنوان مثال بحث دامپروری که نیازمند تعاون در یک خانواده بوده است.

وی در مورد اینکه «چه زمانی تعاون از یک خانواده به بیرون گسترش می‌یافت؟»، پاسخ داد: درواقع وقتی که منفعت خانواده به‎شدت در خطر بوده تعاون معنا پیدا می‌کرد. به عنوان مثال جایی که میزان شیر و به طور همزمان هیزم نیز کم بوده، باید برای تهیه هیزم فاصله زیادی را طی می‌کردند، لذا خانواده‌ها شیر خود را به نوبت به سایر خانواده‌ها می‌دادند و هر بیست روز یک‌بار هیزم مفصلی جمع‌آوری می‌کردند و یک خانواده شیر را می‌جوشاند و فرآوری می‌کرد. هر خانواده هر بیست روز یک بار باید این کار مشکل را انجام می‌داد و حد همکاری فقط تا این‌جا بوده است.

این استاد جامعه‌شناسی اضافه کرد: در مسئله کشت و زرع نیز هنگام درو برای تقویت روحیه افراد با یکدیگر همکاری می‌کردند اما در بقیه سال تعاون و همکاری گزارش نشده است و لذا شاید حد همکاری در دنیای امروز به هل‌دادن ماشین در راه‌مانده برسد؛ اینکه ما اساس فعالیت اجتماعی و اقتصادی را بر همکاری و همیاری بگذاریم در گذشته هم نبوده است.

وی گفت: در کتاب فرهنگ آبادی‌ها، اسامی تمام روستاها همراه با طول و عرض آمده است، چندین هزار کلمه کلاته یعنی مزرعه مستقل و با پسوند متفاوت وجود دارد که یک خانواده و خاندان در آن ساکن بوده‌اند و این بدان معنی است که هر خانواده خودش اقتصاد زراعی را پیش ببرد و تا این اندازه گرایش به فردگرایی وجود داشته است.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: در گذشته، یک‌دست‌کردن منافع کشاورزی تبلیغ و ترویج شد، اما افراد به این امر تن ندادند. شرکت‌های تعاونی زراعی که در زمان شاه با جبر و زور تأسیس شد، مردم عملاً مزارع را رها کرده و به شهرها مهاجرت کردند و آنچه که نامش تعاونی بود را کنار گذاشتند؛ البته قرار نبود این مزارع تصاحب شود اما وقتی مردم خود را در آن سهیم ندانستند، تصاحب شد و بعد از انقلاب اسلامی افراد آمدند و زمین‌های خود را پس گرفتند.

وی ادامه داد: اینکه افراد اضطراری تن به همکاری بدهند، بسیار تفاوت دارد تا اینکه اخلاقش، اخلاق همکاری باشد و فرهنگ و شرایط ساختاری، فرهنگ همکاری باشد. سازماندهی رسمی در یک همکاری کوتاه‌مدت از این دسته نیست. ضرب‎المثلی که توصیه  می‌کند «مسیر رفتن، مذهب و طلا را پنهان کن»، یعنی عقیده، برنامه کار، سفر و پول را باید پنهان کرد، لذا مخفی‌کاری، انسان را به سمت تک‌روی پیش می‌برد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: نمی‌توان با استناد به یک مطلب در خصوص اینکه در گذشته همکاری و تعاون بیشتر از امروز بوده، اکتفا کرد، بلکه در حال حاضر نیز همکاری و تعاون وجود دارد اما رسمی‌تر و اقتصادی‌تر است.

وی با اشاره به اینکه «اعتماد مبنای همکاری است»، اضافه کرد: اینگونه نیست که مردم در گذشته به هم اعتماد داشتند و بیشتر همکاری می‌کردند و امروز این اعتماد وجود ندارد؛ چرا که باید گفت، اعتماد نتیجه مشاهده تعهد است. اگر دیدید فردی به قول خود طی چند مرحله، عمل می کند می‌توان به وی اعتماد کرد و حرفش را باور کرد.

این استاد جامعه شناسی افزود: در بُعد سیاسی نیز جمهوری‌بودن یک کار تعاونی است، یعنی قدرت کلاً سلب شده و به صورت مشاع تقسیم می‌شود و هر تصمیم سیاسی که گرفته می‌شود منشاء آن همه افراد هستند، از آنجا که سازو کار آن فراهم نیست تا 80 میلیون نفر برای کاری گرد هم آیند، لذا نمایندگانی از سوی آنان تعیین می‌شوند و تصمیم‌گیری می‌کنند.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: انقلاب، دیکتاتوری را حذف کرد و به جای آن، دخالت و رأی همه را  گذاشت، اما همه افراد رفتار جمهوری را نمی‌دانند و بدی وضع موجود هم از این عدم آگاهی و نظارت همگانی ناشی شده است.

وی در خصوص برهه‎های زمانی که مردم حس تعاون و همکاری بیشتری پیدا می‌کنند، اظهار کرد: واقعیت اجتماعی دارای یک لایه‌بندی است، لایه روحیه جمعی جزء لایه‌های زیرین هستند، لذا وقتی به جامعه روحیه انقلابی دست می‌دهد، لایه‌های زیرین فعال شده و حالت نوآوری و خاص خود را دارند که در اواخر سال 57  و دوران جنگ جامعه با تسلط لایه‌های زیرین کار می‌کرد؛ لذا گذشت، فداکاری و روحیه همکاری بالا بود. در این شرایط زمانی ساختار محکمی در جامعه وجود نداشت و تعطیلی مدارس، کارخانجات و... از این امور بود که البته این امر در جامعه پایدار نماند و ساختارها دوباره شکل گرفت، سربازان به پادگان برگشتند، مدارس و کارخانجات و... از تعطیلی بیرون آمدند و لذا افراد نیز به رفتار سازمان‌یافته بازگشتند.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: در شرایطی که ساختارها محکم شود، یعنی اگر تصادف شد، دیگر «صلوات بفرست و برو نیست»، بلکه باید به اداره بیمه و سایر سازمان‌های پیگیر رجوع کرد و مواردی از این حیث نیز باید روند قانونی خود را طی کند.

وی در خصوص سودجویی برخی از افراد در دوران دفاع مقدس بیان کرد: در زمانی که جنگ بود و جنس پیدا نمی‌شد، اگر پرونده کسبه آن زمان را در دادگستری بررسی کنیم، مشاهده می‌کنیم، عده‌ای در پی کسب منفعت بیشتر، فشارهای زیادی را بر مردم وارد می‌کردند تا با تقلب و دزدی پولدار شوند، بنابراین در جامعه همان زمان هم عده‌ای به دنبال دفاع و عده‌ای نیز به دنبال سودجویی بودند.

این استاد جامعه‌شناسی اولین نکته در راستای تشکیل تعاونی را وفای به عهد برشمرد و اظهار کرد: آنچه زمینه تعاون و همکاری را کم می‌کند، عدم اعتماد است که نتیجه نبود وفای به عهد است. در واقع نقطه ضدهمکاری، جنگ و دشمنی است . مثلا در فرآیندی مانند تولیدات کشاورزی و مواردی از این قبیل با وجود تولید داخلی واردات  صورت می‌گیرد که این نقطه ضدهمکاری است و به وضوح قابل مشاهده است.

صدیق‌اورعی گفت: امر به معروف یعنی همگان مراقب قاعده‌ها باشند و اکثر افراد از این کلمه خوششان نمی‌آید. در واقع ما دلمان نمی‌خواهد کسی مراقبمان باشد و در مقابل مراقب کسی باشیم و این‌جاست که هرکس کار خود را می‌کند و در واقع شاهد هنجارشکنی بسیاری خواهیم بود. در حالی که توافق بر بایسته و نبایسته، مراقبت همه بر همه موجب نظم است. وفای به عهد و تعهد به قاعده‌ها و قراردادها موجب اعتماد است و اعتماد بستر رواج همکاری است.


انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.