• چهارشنبه / ۱ آبان ۱۳۹۸ / ۱۲:۱۵
  • دسته‌بندی: خراسان رضوی
  • کد خبر: 98080100314
  • خبرنگار : 50303

عضو هیأت‌علمی پژوهشکده علوم و فرهنگ اسلامی:

روایت زنان حاضر در واقعه عاشورا، حماسه کربلا را جاویدان کرد

نمایش خیابانی واقعه عاشورا در خادم آباد شهریار

ایسنا/خراسان رضوی عضو هیأت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: روایت زنان حاضر در واقعه عاشورا از جزئیات و ماجراهای این حادثه عظیم، باعث جاویدان‌شدن حماسه کربلا شد.

به گزارش ایسنا، محمد باغستانی کوزه‌گر در چهارمین نشست از سلسله نشست‌های «به وقت زن؛ با موضوع زن در عاشورا» که در دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: در خصوص نقش زنان در عاشورا با توجه به اینکه یک موضوع تاریخی و دینی است، باید نقش‌های پذیرفته‌شده و تعیین‌شده توسط اسلام برای زنان در نظر گرفته شده و مورد بررسی قرار گیرد.

نمی‌توان دینی را پیدا کرد که چهارچوب و ضوابط نداشته باشد

وی افزود: قبل از واقعه عاشورا و در زمان پیامبر(ص) بر اساس آیات قرآن و تاریخ اسلام، نقش‌های پذیرفته‌شده برای زنان و چهارچوب‌های آن‌ها موجود است که نیاز به بررسی دارد. همه ادیان آسمانی و زمینی چهارچوب‌ها و ضوابطی دارند و نمی‌توان دینی را پیدا کرد که چهارچوب و ضوابط نداشته باشد.

باغستانی با اشاره به آیه 35 سوره احزاب ادامه داد: آنچه در نگاه اول در قرآن مشاهده می‌شود، راه رسیدن به کمالات معنوی است که این امر در سایه پایدارترین رسالت انبیاء الهی است. بدان معنا که در رسیدن به کمالات معنوی بین زنان و مردان تفاوتی وجود ندارد و هر دو می‌توانند به اوج کمالات دست یابند.

“آسیه” و “مریم” دو زن در قران که الگوی همه بشریت هستند

وی تصریح کرد: اگر دیگر آیات را ببینیم یکی از نشانه‌های اهل ایمان سبقت‌گرفتن در خیرات و نیکی‌هاست که در آیه 11 سوره تحریم از الگوبودن آسیه همسر فرعون و در آیاتی نیز از حضرت مریم(س) برای همه اهل ایمان، چه مرد و چه زن، یاد شده است؛ لذا در راه تقرب به خداوند باری تعالی بر اساس سبقت در نیکی‌ها مردان یا زنان می‌توانند از یکدیگر جلو بیفتند.

بیعت گرفتن مستقل پیامبر از زنان

باغستانی گفت: اصل فعالیت‌های اجتماعی زنان در اسلام پذیرفته شده است و آیاتی هم در قرآن کریم به این موضوع اشاره کرده، اما این امر با ضوابطی همراه شده است. یکی از فعالیت‌های اجتماعی «بیعت» است. در زمان پیامبر(ص) نیز گروه‌هایی برای اینکه با پیامبر(ص) پیمان ببندند و به فرمان ایشان عمل کنند، نزد ایشان آمدند که در متون تاریخی از بیعت زنان با پیامبر(ص) یاد شده است و در برخی به آمار 600 نفر نیز رسیده است. این بیعت جداگانه و به صورت مستقل انجام می‌شد که نشان‌دهنده آن است که بیعت با مردان را به منزله بیعت با زنان ندانسته و این امر به صورت مجزا صورت می‌گرفته است.

نقش سیاسی و اجتماعی بانوان در تشکیل جامعه اسلامی

عضو هیأت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، افزود: همچنین در جریان صلح حدیبیه وقتی پیامبر(ص) با اصحاب خود بیعت کردند نیز حضور زنان در این واقعه تاریخی گزارش شده است، حتی بعد از فتح مکه نیز در خصوص بیعت زنان با پیامبر(ص) در منابع تاریخی اشاره شده است و این نشان از نقش سیاسی و اجتماعی بانوان در آغاز تشکیل جامعه اسلامی در مدینه دارد که برای زنان به رسمیت شناخته شد.

وی ادامه داد: در کنار بیعت، مسئله هجرت بود. در آن زمان با توجه به اینکه کفار در مکه بودند، هجرت نشانه ایمان بود که این امر نیز با مشارکت سیاسی زنان صدر اسلام همراه بوده است. این امر در گزارشات تاریخی دو هجرت یعنی از مکه به مدینه و از مکه به حبشه گزارش شده است. در میان مردان مسلمان که به حبشه هجرت کردند نیز نام زنانی ذکر شده و در میان مردانی که به مدینه هجرت کردند نیز نام زنانی آورده شده و حتی نام عده‌ای از بانوان در هر دو هجرت یعنی مدینه و حبشه ذکر شده است. هرچند برخی از این هجرت‌ها با مخالفت از سوی خانواده آنان همراه بوده و این افراد با وجود مخالفت همسر خود جامعه عمل به دستورات پیامبر پوشاندند.

باغستانی عنوان کرد: یکی دیگر از موضوعات مسئله جنگ و جهاد بوده که زنان به صورت مستقیم امکان حضور نداشتند مگر مورد استثنایی از جمله حمله به شهر اتفاق می‌افتاد. لذا زنان وقتی فضائل جهاد را از پیامبر(ص) می‌شنیدند به ایشان عرضه داشتند حال که این امر از ما سلب شده است، چطور می‌توانیم از فیوضات این امر مهم بهره‌مند شویم. پیامبر(ص) نیز در پاسخ به آنان نیز به کمک‌های زنان در پشت جبهه اشاره می‌کردند و به این ترتیب بانوان را قانع می‌ساختند که راه تقرب به خداوند بر زنان بسته نیست و با انجام‌دادن پاره‌ای از امور می‌توانند به این فیض دست یابند.

وی اضافه کرد: در فتح مکه و در برخی از جنگ‌های پیامبر(ص) نیز زنان فعالیت‌هایی از جمله طبابت، پرستاری، آوردن آب و فعالیت‌هایی از این قبیل را بر عهده داشتند. حتی در برخی از موارد از حضور زنان مسلح یاد شده که وقتی پیامبر از ایشان پرسیدند در پاسخ گفته بودند برای دفاع از خود سلاح حمل کرده‌اند.

عضو هیأت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، تصریح کرد: در واقعه عاشورا مفاهیم امر به معروف و نهی از منکر، بیعت و هجرت گزارش شده است و همچنین نقش زنان در جهاد در صدر اسلام و جنگ‌های پیامبر و حکومت کوتاه‌مدت حضرت علی(ع) در منابع تاریخی آمده است.

سرودن اشعار حماسی توسط زنان در جنگ‌های پیامبر

وی اضافه کرد: یکی از کارهای مهم زنان در میدان جنگ، سرودن اشعار حماسی در تضعیف روحیه دشمن و تقویت سپاه اسلام بوده است که در این خصوص زنان با آماده‌کردن رجزهای حماسی نقش مهمی در این راستا ایفا می‌کردند.

باغستانی ادامه داد: در خصوص ماجرای کربلا نیز باید گفت امام با خانواده خود از مدینه هجرت کرده و گزارشی علیه این مطلب در منابع تاریخی نیامده است و این حضور بستگان نزدیک حضرت، نشان از ایمان‌داشتن به حرکت امام و بیعت با ایشان است که با همراهی‌کردن امام نمود یافته است.

زنی به‌عنوان فرستاده امام برای دعوت مردم ایران به کوفه

عضو هیأت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، گفت: همچنین آمده که در سال 60 هجری زنی از طرف امام حسین(ع) به ری آمد و از ایرانیان درخواست کرده تا به امام بپیوندند این ماجرا در برخی از منابع آمده، اما قوت چندانی در خصوص این قول تاریخی وجود ندارد. همچنین در منابعی از حضور یک زن به عنوان فرستاده امام برای دعوت از مردم کوفه برای بیعت با حضرت سخن گفته شده که این همه مربوط به قبل از وقوع  واقعه عاشوراست.

زنانی که مشوق همسران خود برای یاری امام بودند

وی اظهار کرد: یکی از گزارشات مهم در خصوص نقش زنان در واقعه قبل از عاشورا پناه‌دادن مسلم‌بن‌عقیل توسط یکی از زنان کوفه است. همچنین در جای دیگر نیز وقتی زهیربن‌قین در جریان دعوت امام دچار تردید می‌شود، همسر وی با نهیب‌زدن به زهیر در خصوص اینکه آیا نشنیدی پیامبر(ص) حسن و حسین(ع) را سرور جوانان اهل بهشت خواندند، باعث می‌شود که زهیر به اصحاب سید الشهداء(ع) بپیوندد.

باغستانی اظهار کرد: همسر حبیب‌بن‌مظاهر نیز از جمله زنانی بود که وقتی نامه امام به حبیب رسید، وی را تشویق به همراهی با حضرت کرد؛ در حالی‌که حبیب گفته بود از یتیم‌شدن فرزندانم می‌ترسم.

عضو هیأت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بیان کرد: در شرایط مهم خیلی از افراد از جمله محمد حنفیه برادر امام و ابن عباس از صحابه امیرالمومنین(ع) با توجه به شناختی که از حضرت داشتند در واقعه عاشورا کنار کشیدند، اما در این جریان زنانی چون ام وهب نصرانی و... حضور داشتند.

نقش محوری حضرت زینب(س) از لحاظ روحی و اخلاقی در واقعه عاشورا

وی با اشاره به نقش محوری حضرت زینب(س) از لحاظ روحی و اخلاقی در واقعه عاشورا، اضافه کرد: همچنین در حین واقعه عاشورا حضور زنان باعث تقویت شجاعت مردان در میدان بود تا از حریم زنان دفاع کنند؛ چراکه فاصله خیمه تا میدان نبرد زیاد نبود و همه زنان حاضر جزئیات نبرد را می‌دیدند.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ادامه داد: رباب، مادر حضرت علی اصغر(ع) نیز نمونه بی‌نظیر صبر در جریان کربلا بود و بعد از آن نیز ماجرای کربلا را با جزئیات برای مردم نقل می‌کرد.

باغستانی ابراز کرد: نقل است که همسر یکی از اصحاب بعد از شهادت همسرش نیز پسرش را به  حضور در میدان تشویق کرد و وقتی امام از او خواست که چون پدرش شهید شده نزد مادرش بماند به امام عرض کرد که مادرش وی را به حضور در میدان تشویق کرده و بعد امام اذن میدان به وی داد.

وی تصریح کرد: در پایان واقعه عاشورا نیز نقش‌آفرینی زنان بود که این واقعه را با روایت جزئیات و ماجراهای آن به یک حماسه جاوید تبدیل کرد.

سخنرانی‌ای که منشأ قیام بود

عضو هیأت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، گفت: سه سخنرانی حضرت زینب(س) در دروازه کوفه، مجلس عبیدالله‌بن‌زیاد و در کاخ یزید نیز باعث شد بسیاری از مردم پشیمان شده و حتی قیام‌هایی که پس از واقعه عاشورا از جمله قیام توابین صورت گرفته، منشأ اصلی آن همان افشاگری حضرت زینب (س) از چهره بنی‌امیه بود. حتی در جایی که عبیدالله از حضرت زینب در خصوص سختی واقعه پرسید ایشان با پاسخ معروف خود که جز زیبایی چیزی ندیده‌ام او را به ذلت کشاند، همچنین در کاخ یزید گفت "تو هیچگاه نمی‌توانی نام و یاد حسین(ع) را از یادها ببری" و این پیش‌بینی حضرت را می‌بینیم که امروز به وقوع پیوسته است.

وی ادامه داد: حضرت زینب (س) برای اتفاقات عاشورا نام مشخصی را نمی‌برد، بلکه در قالب ادبی به جزئیات واقعه اشاره کرده که این نیز زمینه را برای سایر شاعران دوره‌های بعدی فراهم کرده تا با استفاده از جزئیات آن‌ها را پرورش دهند. نقش‌آفرینی پس از پایان دوره، اسارت از طریق نوحه‌سرایی نیز از دیگر مواردی است که به نقش زنان در واقعه عاشورا در منابع تاریخی اشاره شده است.

عضو هیأت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اضافه کرد: همچنین جمعی از زنان قبیله بنی‌اسد با نقشی که داشتند باعث به وقوع پیوستن برخی از قیام‌ها شدند. همچنین از مهم‌ترین قیام‌ها که قیام مختار است، می‌توان به نقش مادر وی در تشویق مختار به انتقام قاتلان امام حسین(ع) اشاره کرد.

علت عدم شرکت زنان در صحنه نبرد عاشورا

باغستانی در خصوص علت عدم شرکت زنان در صحنه نبرد عاشورا افزود: حضور 40 زن در این واقعه گزارش شده که از این تعداد برخی کودک و نوجوان نیز بودند. از طرفی نیز با تدبیر امام که این جنگ به لحاظ ظاهری به شکست منجر بود، -ضمن اینکه در شب عاشورا حضرت به آن اشاره داشتند- در واقع از نقش زنان برای نقل این واقعه در راستای جاوید ماندن آن استفاده شده است که این امر با تأثیرگذاری خطبه‌های حضرت زینب(س) به وضوح روشن است.
 

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.