• دوشنبه / ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ / ۱۵:۱۵
  • دسته‌بندی: رسانه دیگر
  • کد خبر: 98012611161
  • منبع : مطبوعات

از شایعه تا واقعیت

نقش باروری ابرها در سیل‌های اخیر

باروری ابرها

مدیر مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها می‌گوید، ۲ سال از آخرین پروژه بارورسازی ابرها در ایران می‌گذرد.

به گزارش ایسنا، روزنامه ایران نوشت: «چند شلیک مواد هسته‌ساز به داخل ابرهای مستعد بارش از داخل هواپیما یا پهپاد، تشکیل و رشد بلورهای یخ و در نهایت افزایش بارندگی» این خلاصه‌ای است از روند بارورسازی ابرها که برخی رسانه‌ها شایعه کرده‌اند که سیل‌آسا بودن بارش‌های اخیر در نتیجه اجرای این فرآیند است. مسئولان این ادعا را رد می‌کنند. شواهد موجود هم نشان می‌دهد که بارش‌های سیل‌آسای بهاری نتیجه بارورسازی ابرها نبوده است اما برای بررسی فنی‌تر موضوع سراغ فرید گلکار، مدیر مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها رفته‌ایم.

او می‌گوید که بارورسازی ابرها ۲ سال است که انجام نشده اما اجرای این عملیات هم شروطی دارد که با توجه به آن، ما اجازه بارورسازی در شرایط کنونی را نداشتیم.

آیا در یک ماه اخیر بارورسازی ابرها انجام شده است؟

خیر نه تنها در یک ماه اخیر بلکه در دو سال گذشته هیچ پروژه عملیاتی جدی و گسترده‌ای در کشور اجرا نشده است. تمام اقدامات ما در این مدت مربوط به تست، ایجاد زیرساخت، آزمایش و آماده‌سازی برای سال آبی ۹۹-۹۸ بوده که این سال از مهرماه ۱۳۹۸ شروع می‌شود. ضمن آن که در این زمینه دو شرط برای اجرای بارورسازی ابرها وجود دارد. نخست آن که اگر در هر شرایطی اخطار رسمی سازمان‌های معتبر مانند هواشناسی یا سازمان مدیریت بحران کشور صادر شود که نشان دهد افزایش بارش‌ها منجر به بروز سیل خواهد شد، بارورسازی ابرها ممنوع است. در این باره ما پروتکل توقف عملیات داریم و با هر اخطاری از این سازمان‌ها باید پروژه را متوقف کنیم. در ۲۰ سال گذشته این موضوع را رعایت کرده‌ایم و همچنان به آن پایبند هستیم.

نکته دوم که خیلی مهم است و نشان می‌دهد که بارش‌های اخیر به هیچ وجه در نتیجه بارورسازی ابرها رخ نداده، شدت و مدت اثرگذاری این عملیات است. بازه زمانی اثرگذاری بارورسازی ابرها فقط چند ساعت است. این اقدام حدود یک تا ۳ ساعت اثر بخشی دارد. موادی که در ابر تزریق می‌کنیم اثر کوتاه‌مدت دارد و فضایی هم که این عملیات می‌تواند پوشش دهد محدود است و در قالب همین ظرف می‌گنجد. یعنی اگر اثرگذاری حداکثر ۲ ساعت و سرعت حرکت سامانه هم حتی ۷۰ کیلومتر بر ساعت باشد، بارورسازی فقط حدود ۱۴۰ کیلومتر اطراف خود را می‌تواند تحت پوشش قرار دهد. لذا چه مقیاس زمانی و چه مقیاس مکانی محدودیت دارد و نمی‌توان کل کشور را درگیر بارورسازی ابرها دانست. اما اکنون شدت بارش‌ها فوق‌العاده زیاد است و اگر هم ما پروژه‌ای برای اجرا آماده کرده بودیم، بر اساس شرط اول اجازه اجرای این پروژه را نداشتیم.

برخی از رسانه‌ها ادعا کرده‌اند که ایران در این زمینه قراردادی با روس‌ها امضا کرده که همزمان با ورود این سامانه بارش‌زا به کشور انجام شده است، پس شما این اظهارات را رد می‌کنید؟

قراردادی که ما با روس‌ها داشتیم متعلق به سال‌های ۱۳۷۷ تا حداکثر ۱۳۸۶ بود و پروژه انتقال فناوری از روسیه متعلق به آن زمان است و از سال ۱۳۸۶ این همکاری تمام شده است. یعنی آن سال آخرین باری بود که ما پروژه مشترک با روس‌ها انجام دادیم. نه فقط روس‌ها بلکه تمام کشورها. از آن سال ما به صورت مستقل و با کمک نیروهای داخلی، تجهیزاتی که در اختیارمان بوده و هواپیما و پرسنل متعلق به کشور ایران این پروژه‌ها را دنبال کرده‌ایم و کشوری در عملیات‌های ما دخیل نیست؛ مگر در بخش مشاوره.

برخی هم مدعی شده‌اند که بارورسازی کار کشورهای همجوار بوده و بارش‌های آن در ایران رخ داده است. آیا امکان بارورسازی در کشورهای همسایه و وقوع بارش در ایران هست؟

خیر. به این شکل کنونی ممکن نیست. اگر فرض را هم روی این بگذاریم که کشور هم‌مرز با استان‌های ما این اقدام را انجام داده، نباید بارش‌های سیل‌آسا را در استان‌های مرکزی مشاهده می‌کردیم. برای مثال کشوری که می‌توانسته است در بارش‌های خوزستان اثر بگذارد عراق بوده یا از منطقه خلیج فارس این کار را انجام داده است. اما اگر توطئه علیه ایران بوده نباید عراق هم درگیر سیل می‌شد. یا در مورد ترکیه و افغانستان که خودشان هم درگیر سیل شدند. الان خیلی از مناطق عراق هم سیل زده شده‌اند. ضمن آن که از لحاظ زمان و وسعت همان طور که اشاره شد، آثار باروری ابرها خیلی کمتر از آن چه رخ داد، است. وسعت عملیات از نقطه‌ای که پروژه بارورسازی اجرا می‌شود، ۱۵۰ کیلومتر می‌توانست باشد اما ما در استان‌های مرزی فقط گرفتار سیل نشدیم. در شرق، جنوب، شمال، غرب و مرکز کشور درگیر سیل شدیم و احتمال تکرار این فاجعه هنوز در روزهای آتی وجود دارد. اگر بارش‌های اخیر نتیجه بارورسازی ابرها در کشورهای همجوار بود، در استان‌هایی مثل سمنان، اصفهان و فارس نباید سیل رخ می‌داد. ۲۵ استان کشور این فاجعه را تجربه کردند.

آیا تمام این استان‌ها مرزی هستند؟

قبول دارم که امکان دارد و می‌شود در مرز بارورسازی ابرها انجام شود و در ایران بارش‌ها اندکی بیشتر شود اما در یک مدت زمان محدود و برای یک فاصله مشخص. الان چند روز است که در یک فضای گسترده برای مدت طولانی شاهد بارش هستیم.

یکی از اساتید در این باره می‌گفت «خشکسالی حاصل تغییرات اقلیمی است اما وقتی رخ می‌دهد، مردم دنبال عوامل فراطبیعی می‌گردند و ترسالی هم می‌شود به دنبال همین هستند.» در حالی که سیل در هر کشوری ممکن است رخ دهد. ربطی به پیشرفته و توسعه یافته بودن کشور ندارد.

آیا در نقشه‌های هواشناسی امکان مشاهده این بارش‌های سیل‌آسا بود؟

بله. پیش‌بینی‌های بلندمدت اقلیمی که برای ۳ تا ۶ ماه گذشته بود، نشان می‌داد که بارش‌ها در مقطع کنونی بالاتر از نرمال است؛ هر چند که پیش‌بینی‌ها به این اندازه نبود. اما در پیش‌بینی‌های هواشناسی که کوتاه‌مدت و کمتر از ۱۰ روز را گزارش می‌دهد و دقت بیشتری دارد، نسبت به این پدیده هشدار داده بودند. این پیش‌بینی‌ها در ۳ روز مانده به وقوع بارش دقت بسیار بالاتری دارد مشخص بود که قرار است بارش‌های بالاتر از حجم نرمال رخ دهد. همه اخطارها بر اساس این پیش‌بینی‌ها بود.

به شما اخطار داده بودند که بارورسازی ابرها انجام نشود یا این که می‌دانستند مرکز عملیاتی برای اجرا در این بازه زمانی ندارد؟

خیر اخطاری دریافت نکرده بودیم اما ما همیشه اطلاعیه‌های هواشناسی را دریافت می‌کنیم و آن را در دستور کار قرار می‌دهیم. اگر قرار بود بارورسازی انجام دهیم مطابق با این اطلاعیه متوقف می‌شد.

چرا در دو سال گذشته که با مشکل کم آبی نیز مواجه بودیم پروژه‌ای جدی برای باروری ابرها اجرا نشد؟

سال آبی ۹۷-۹۶ مشکل مالی شدید داشتیم. بسیار هم این مشکل جدی بود. نقدینگی خیلی دیر به دستمان رسید و آن زمان هم نمی‌شد قرارداد برای تأمین هواپیما و تجهیزات ببندیم.

در سال آبی ۹۸-۹۷ هم به خاطر شرایطی که داشتیم، نیاز بود از تجهیزات و امکانات جدید استفاده کنیم؛ چراکه شرکتی که قبلاً با آن کار می‌کردیم دیگر حاضر به ادامه فعالیت نبود. بایستی جایگزین پیدا می‌کردیم. توافقات برای این کار هم باید در سطح عالی انجام می‌شد که خیلی پیشرفت خوبی نداشت. در نهایت پروژه‌ها عملیاتی نشد و فقط توانستیم زیرساخت‌های تجهیزات را فراهم کنیم که برای سال جدید ۹۹-۹۸ آمادگی داشته باشیم. اگر چه هنوز چند ماه تا پایان سال‌جاری آبی باقی مانده است اما عملیات بارورسازی ابرها در دستور کار نیست. قطعاً برای سال آبی آتی همه تلاشمان را می‌کنیم و با یک گستردگی قابل توجهی پروژه‌ها را دنبال خواهیم کرد. امیدواریم که در سال جدید آبی هم شاهد ترسالی و بارش‌های مؤثر باشیم اما واقعیت این است که در حالت عادی و نرمال میزان بارش‌های کشور ما یک سوم میانگین جهانی است.

ایران یک کشور خشک و نیمه خشک است و اگر بارش‌هایش ۳ برابر میانگین بلندمدت نیز باشد باز هم یک کشور معمولی و از نظر بارش یک کشور حد وسط خواهد شد.

آیا وضعیت سدها و رودخانه‌های ما اجازه بارورسازی در سال آتی را خواهد داد؟

در سیاست‌های کلی کشور حتماً باید مباحثی نظیر رسوب زدایی بستر رودخانه‌ها و باز کردن مسیل‌ها و پاکسازی حاشیه رودخانه‌ها مد نظر قرار بگیرد و این اهداف در برنامه بلندمدت تأثیر بگذارد. اما در بحث بارورسازی ابرها میزان بارش را ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش می‌دهد و مشکلات خاص نظیر سیل را به دنبال نخواهد داشت. نوسانات بارش نسبت به پیش‌بینی‌ها هم معمولاً این میزان است. یعنی بارش‌ها معمولاً ۱۵ تا ۲۰ درصد کمتر یا بیشتر از پیش‌بینی‌هاست. پروژه‌هایی که ما اجرا می‌کنیم هم در همین بازه است و امکان ۲ یا ۳ برابر کردن بارش‌ها با بارورسازی ابرها وجود ندارد.

سیستان و بلوچستان یکی از استان‌هایی است که با کمبود منابع آبی مواجه است. اما در بارش‌های اخیر این استان هم نسبت به سال گذشته با افزایش نزولات جوی همراه بود. چرا از این فرصت برای بارور کردن ابرهای این حوزه استفاده نکردید؟

بارورسازی ابرها روش خیلی منعطفی است و با طبیعت بسیار سازگاری دارد. اما شروطی نیز دارد. باروری ابرها وابسته به ابرناک بودن منطقه و مستعد بودن ابرها برای بارورشدن است. یعنی اگر ابر مستعدی در منطقه‌ای باشد، می‌توانیم بارش را اضافه کنیم. اما اگر در منطقه‌ای خشکسالی بود و ابر بارش‌زایی وجود نداشت، امکان این بارورسازی وجود ندارد. در مطالعات امکان‌سنجی این استان از نظر دارا بودن ابرهای مستعد امتیاز پایینی آورده است. همچنین ابرهای منطقه سیستان و بلوچستان متفاوت از سایر بخش‌های کشور است. ابرهایی عموماً از نوع گرم دارد و بیشتر فعالیت‌های ما روی ابرهای سرد انجام می‌گیرد.

با این حال کشور ما در وضعیتی است که نباید هیچ فرصتی را از دست داد. اما حقیقت این است که هیچ تقاضای رسمی از مسئولان سیستان و بلوچستان برای بارورسازی دریافت نکرده‌ایم. اگر درخواستی دریافت کنیم حداقل مانند سایر استان‌ها می‌توانیم مطالعات امکان‌سنجی خوبی در این منطقه انجام دهیم. اگر چه امکانات ما و گستره فعالیت‌هایمان بسیار محدود است.

به طور کلی بارورسازی ابرها در چند کشور دنیا انجام می‌شود؟
بیش از ۶۰ کشور در دنیا از این فناوری برای افزایش بارش و سرکوب کردن تگرگ استفاده می‌کنند. البته در این آمارها بنده آمریکا را که چندین ایالت دارد و هر ایالت چندین پروژه متفاوت در زمینه بارورسازی ابرها اجرا می‌کند، یک مورد در نظر می‌گیرم. در اروپا هم از این فناوری برای تگرگ‌زدایی و مه‌زدایی استفاده می‌کنند و اکثراً در زمینه بارورسازی ابرها به منظور افزایش بارش فقط تست، آزمایش و تحقیقات انجام می‌دهند.

انتهای پیام