محمد مبارکی در نشست واکاوی چند بعدی ظرفیت مردمی در تجمعات شبانه که به منظور بهرهمندی از ظرفیتهای مردمی در حل مشکلات فرهنگی و اجتماعی در دفتر ایسنا برگزار شد، اظهار کرد: چهار عامل موجب شد ما در این جنگ پیروز باشیم، چرا که اهداف جنایتکاران آمریکا و رژیم صهیونیستی در این حمله که از حوادث دی سال گذشته برنامهریزی کرده بودند، محقق نشد از جمله این اهداف در حمله ماه رمضان تجزیه و غارت منابع نفتی بود.
وی با بیان اینکه هرچند متاسفانه در این جنگ رهبر ما به شهادت رسید اما اگر ایشان به شهادت نمیرسید، این بعثت مردم و حرکات مردمی ایجاد نمیشد، تصریح کرد: رهبر عزیز با نثار خون خود این بعثت را رقم زد، سرآغاز پویش جانفدا که بیش از ۳۰ میلیون نفر در آن شرکت کردند نیز به شهادت و فدا شدن خود ایشان در راه میهن و اسلام باز میگردد و به ما یاد داد در راه حفظ میهن و دین خود پیشقدم باشیم.
مبارکی بیان کرد: در اصل عامل اصلی موفقیت ما همان شهادت و فدا شدن ایشان بود، عامل دوم نیروهای نظامی و مسلح بودند که در این زمینه بسیار خوب عمل کردند و مقاومت جانانهای را رقم زدند.
وی ادامه داد: عامل سوم که بسیار ارزشمند بود همین بعثت و حرکت خودجوش مردم بود که از همان شب اول رقم خورد و هنوز هم تداوم دارد و به هیچ جناح یا گروه خاصی نسبت ندارد بلکه مردمی هستند که با جان و دل شرکت کرده و در حفظ وطن خود نقش آفرینی میکنند. مبعوث شدن مردم موجب شد هدف اصلی دشمنان که تجزیه ایران بود را با شکست مواجه شود.
عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه بوعلی سینا افزود: اگر این بعثت مردم اتفاق نمیافتاد مرزهای غرب و شمال غرب طبق برنامهریزیهایی که داشتند ممکن بود از دست برود و با توجه به تجهیزاتی که وارد کرده بودند و بر اساس تجربه دیماه آنها، کشور از درون هم دچار درگیری نظامی و در نهایت شکست بخورد، اما حرکت مردم این فتنه را خنثی کرد.
مبارکی با بیان اینکه عامل چهارم موفقیت ما در این جنگ، موقعیت جغرافیایی ایران و به ویژه تنگه هرمز بود، اظهار کرد: این عوامل در کنار سایر عوامل پیروزی ایران را رقم زد و موجب شد تا به امروز موفق شویم، البته این موفقیت نیاز به تثبیت دارد، تا با دیدگاه ارزشمندی که رهبر معظم انقلاب دارند در آن راستا حرکت کنیم.
وی در مورد ظرفیتهای اجتماعی بعثت و حضور مردم، گفت: این عامل که به صورت خودجوش شکل گرفت لازم است که همچنان روند خودجوشی خود را ادامه دهد، در بیانیه اول رهبر معظم انقلاب بیان شد که این حرکت مردم مداوم باشد و در تمام حوزهها مستمر باشد.
عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه بوعلیسینا با بیان اینکه عامل موفقیت جامعه ما بعد از این ماجرا همین حضور و مشارکت مردم در تمام حوزهها خواهد بود، خاطرنشان کرد: این مشارکت و حضور نباید مقطعی باشد و بعد از اتمام جنگ راکد شود، بلکه لازم است در حوزههای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تداوم داشته باشد و مردم به معنی واقعی کلمه در این حوزهها مشارکت داشته باشند.
مبارکی با تأکید براینکه پس از پیروزی انقلاب هرجا مشارکت مردم وجود داشته، موفق بودهایم، یادآور شد: هر جا مردم مشارکت نداشتند و سیاستگزاران دولتی به صورت فرمایشی برنامهای را پیش بردند که حضور و مشارکت مردم نادیده گرفته شده، موفق نبودهایم.
وی درباره چگونگی استفاده از این تجمعات و ظرفیت ایجاد شده نیز تأکید کرد: از نظر بنده این مهم با تکیه بر اجتماعات محلی و توانمندسازی محلات محقق میشود.
عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه بوعلیسینا تصریح کرد: تجمعات مردمی امروز کاملا در بستر محلهای است، در تمام محلات این تجمع وجود دارد و هر محله با توجه به تعلقی که نسبت به جامعه و کشور خود دارد، در وهله دوم با تعلقی که به محل و شهر خود دارد در محله خود با همسر و فرزندان و خانوادهاش شرکت میکند. در اصل تجمعات محلات از سوی مردم رقم خورده است و محلات امروز فعال و کنشگر هستند.
وی با بیان اینکه اگر تقسیم بندی در امر اجتماعی داشته باشیم ۴ امر وجود دارد، امر اقتصادی، امر سیاسی، امر فرهنگی و امر اجتماعی، گفت: ذات هر امر با دیگری متفاوت است. امر اقتصادی با مولفههای سود و زیان و هزینه مورد حساب قرار میگیرد، امر سیاسی به دنبال کسب قدرت است، امر فرهنگی نیز به دنبال حفظ ارزشها و هنجارهای فرهنگی است و امر اجتماعی امری است که به دنبال منافع فردی نیست بلکه به دنبال منافعی است که مربوط به عموم مردم است.
مبارکی ادامه داد: متاسفانه در نظام سیاستگزاری ما این امر اجتماعی مورد توجه قرار نگرفته و مغفول مانده است و متولی مشخصی ندارد؛ وقتی به امر اجتماعی توجه نشود چالشها و مشکلات مختلف در سطح خرد، میانی و کلانی در حوزههای مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایجاد میشود و پیامدهای آن در جامعه دیده میشود، در این زمینه جامعه هزینه پرداخت میکند. لذا این امر اجتماعی در سیاستگزاریها باید لحاظ شود و از متخصصان این امر استفاده شود.
وی خاطرنشان کرد: راه دیگر نیز تداوم پیدا کردن مشارکت و حضور مردم است، بخشی از ظرفیتهای مردم خودانگیخته بوده و بخشی از آن برانگیخته شده است، که این ظرفیت در جامعه ایجاد شده و تداوم پیدا کرده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا درباره چگونگی جهت دهی این ظرفیت در راستای حل مشکلات نیز یادآور شد: توانمندسازی محلات مهمترین راهکار میتواند باشد، اگر در این زمینه تنها از تئوریهای عام استفاده کنیم و از دیدگاه تئوریک صرف استفاده کنیم موفق نمیشویم، چرا که بسترها و شرایط مختلف باهم تفاوت دارند، به طور مثال تهران با همدان تفاوت دارد حتی محلات همدان باهم متفاوت هستند، یک سیاست اجرایی در شهرک مدرس شاید در محله خضر قابل اجرا نباشد، اگر از الگوهای عام استفاده کنیم و از طرف دیگر از بسترهای خاص محلات الگو بگیریم به یک الگوی کارآمد و اثربخش میتوان رسید که از این دستورالعمل در عمل برای حل چالشهای میتوان استفاده کرد.
مبارکی تأکید کرد: اگر بخواهیم توانمندسازی را در محلات پیادهسازی کنیم، باید از ظرفیتهای آن محل از جمله افراد آن محل برای حل مسائل استفاده کنیم، اگر سیاستی از بالا به صورت عمودی بخواهد اجرا شود پیامدهای منفی دارد، ازجمله اینکه اگر این سیاست بدون کمک گرفتن از افراد محل و بدون مراجعه به محل و به صورت عام اجرا شود، شناخت درستی از معضلات را ارائه نمیدهد. در این صورت نیز بیاعتمادی از سوی مردم نسبت به نظام سیاست گزاری ایجاد شده و مشارکت لازم صورت نمیگیرد و آن سرمایه اجتماعی ایجاد نمیشود و بین مردم و حاکمیت آن چسبندگی لازم ایجاد نمیشود.
این جامعه شناس اظهار کرد: اگر در توانمندسازی محلات، مردم را در حل معضلات و شناخت مسائل خود مشارکت بدهیم، در وهله اول خود مردم احساس تعلق نسبت به آن مسئله خواهند داشت، همانطور که در حال حاضر افراد با تعلقی که دارند در تجمعات حضور پیدا میکنند. وقتی این احساس تعلق در افراد ایجاد شود در حل مسائل و حوزههای مختلف مشارکت میکنند، و سپس وقتی زمینه مشارکت فراهم شود اعتماد بین حاکمیت و مردم ایجاد میشود و مردم جانانه وارد میدان شده و سعی میکنند دولت را کمک کنند، چراکه اعتقاد خواهند داشت که این سیاست گزار برای حل مشکلات آنها پای کار آمده است.
وی درباره سازو کار انجام این توانمندسازی، یادآور شد: توانمندسازی دو رویکرد عمده دارد، یک رویکرد مکانیکی که سیاستی از بالا به پایین حاکم است، مدیر قدرت را توزیع میکند و فرصتهایی به زیرمجموعه میدهد و در نهایت خود کنترل میکند که ممکن است در این رویکرد بیاعتمادی هم رقم بخورد. اما رویکرد ارگانیکی برنامهریزی از پایین به بالاست که خود مردم مشارکت میکنند، خلاقیت به خرج میدهند و سیاست از بالا به پایین اجرا نمیشود بلکه مردم با توجه به شناخت به محلات در بطن مسائل هستند، نقش سیاست گزاران در این زمینه تنها تسهیلگری است.
مبارکی بیان کرد: اگر وظیفه دولت صرفا تسهیلگری باشد موفق میشویم اما اگر دولت عاملیت خود را نشان دهد، موجب میشود مردم کنار بکشند و دولت تنها بماند. اگر دولت یا سیاستگزاران بسترها را فراهم کنند قطعا موفقیت رقم میخورد.
وی ادامه داد: برای تحقق این مسئله لازم است سه مرحل را طی کنیم؛ در مرحله اول رصد آسیبهای اجتماعی صورت بگیرد، این مسئله در همدان وجود ندارد، لازم است این رصد به تفکیک محلات انجام شود، سیاستگزاران همدانی شاید نمیدانند دقیقا مهمترین معضل همدان چیست و نهادهای مختلف در این زمینه نمیتوانند به یک معضل مشترک اذعان کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا اظهار کرد: این آسیبها باید به صورت سالانه مورد توجه و بررسی قرار بگیرد، اگر این رصد صورت بگیرد با وقایعی مثل دیماه مواجه نخواهیم شد، در آن جریانات عامل بیرونی تأثیرگذار و تعیین کننده بود اما با توجه به اینکه ذات دشمن نیش زدن است و عامل بیرونی به دنبال سو استفاده است، ما نباید فرصت را در اختیار آنها قرار میدادیم و زمینه را برای آنها فراهم میکردیم تا از نقطه ضعف ما استفاده کنند.
مبارکی تأکید کرد: در ادامه جریانات دیماه دشمن جرأت کرد به کشور حمله کند، اگر حوادث دیماه رقم نمیخورد به هیچ وجه جنگ تحمیلی سوم را نداشتیم و دشمن به هیج وجه جرئت حمله را پیدا نمیکرد.
وی ادامه داد: پس از رصد آسیبهای اجتماعی به تفکیک محلات، در مرحله دوم باید از متخصصان امر بخواهیم وارد کار شوند، یکی از مشکلات ما عدم ارتباط جامعه با دانشگاه است. معضلات امروز به خاطر این حلقه مفقودهای است که وجود دارد، اساتید دانشگاه با ارائه مسائل تئوریک و به اشتراک گذاشتن آن با تجربیات مسئولان و همافزایی در این زمینه و ایجاد تیمهای مختلف متشکل از متخصصان امر و مدیران و کارشناسان اجرایی که در بطن کار هستند و تجربیات نابی دارند تبیین آسیبها و چالشها انجام میشود و در مرحله سوم با توجه به اینکه ظرفیت مردمی در محلات با همکاری مشترک میتوان راهکارهایی را برای حل مشکلات ارائه داد. همافزایی در این زمینه بسیار اهمیت دارد و مورد نیاز است.
وی گفت: اگر بخواهیم حرکتی را در زمینه توانمندسازی محلات انجام دهیم، بین نهادهای حاکمیتی باید هم افزایی وجود داشته باشد تا در کنار تجمعات مردمی به صورت هدفمند حرکاتی را آغاز کنند. اگر در این راستا هر کسی حتی یک قدم بردارد دِین خود را به جامعه ادا کرده است.
مبارکی با بیان اینکه امروز برخی موازی کاریها باعث شده این همافزایی از بین برود و کارهای انجام شده نیمه کاره و ناقص بماند، یادآور شد: در جنگ ۱۲ روزه بیان کردیم یک سرمایه اجتماعی ایجاد شده که لازم است تداوم پیدا کند و تغییراتی در سیاستگزاری ایجاد شود در غیر اینصورت این سرمایه از بین میرود که متاسفانه پس از آن همدلیهای ایجاد شده در جنگ تحمیلی خرداد اتفاقات خطرناک دی رقم خورد. این خطر نیز هنوز مرتفع نشده است. آنچه که مانع این خطر است، همین تجمعات مردمی است. وقتی این خطر کامل از بین میرود که در بحث حل معضلات برنامهریزی صورت گیرد و مردم ببینند تغییرات در سیاستگزاریها در حال انجام است.
انتهای پیام
