حال شیوع ویروس کرونا، جهان پیش رو را دو چندان مبهم و غیرقابل تصور ساخته است. با این حال دانش موجود و تجارب گذشته، ما را در تحلیل نسبی شرایط آینده جهان یاری میکند.
در ادامه بخشی از پدیدههای قابل پیشبینی که باید مدنظر سیاستمداران، اقتصاددان و خط مشیگذاران قرار گیرد، تشریح میشود.
تضعیف جهانیسازی:
با گسترش ارتباطات و غلبه تفکر نئولیبرال در جهان، پدیده جهانی شدن و تصور «دهکده جهانی» در دنیا به شدت تقویت شد. اقتصادهای بزرگ با محوریت آمریکا به علت برخورداری از فنآوری برتر، تلاش میکردند با طرح موضوع اقتصاد آزاد به بازار کشورهای کمتر توسعه یافته (بازارهای محلی) دست یابند. در زمان حاضر با تغییر شرایط فنآوری و بازارهای بین المللی به سود کشورهای نوظهور به سردمداری چین، مشاهده میشود. آمریکا و برخی از کشورهای غربی از لزوم تقویت ناسیونالسیم (ملی گرایی) صحبت میکنند و بسیاری از توافقات بین المللی را به زیان خود میببیند.
به نظر میرسد بحران کرونا شرایط موجود را تقویت کرده و حتی میتواند بهانهای برای سیاستمداران جهت فاصله گرفتن از شعارهای جهانی گذشته و اعمال محدودیتهای ارتباطی و اقتصادی باشد. در این میان احتمالا، کاهش پذیرش پناهجویان و افزایش مخفیکاری اطلاعات علمی و اقتصادی نیز قوت میگیرد.
سیاستورزی دیجیتال و تاثیرگذاری بر کشورهای کمتر توسعه یافته:
تجربه انقلابهای عربی در سال ۲۰۱۰ و پس از آن نشان میدهد رسانههای اجتماعی نقش ویژهای در اطلاعرسانی در شرایط بحران و فروپاشی حکومتهای خودمختار دارند، اما همین رسانهها پس از چند ماه در زمان شکلگیری حاکمیت بدیل، تبدیل به پیاده نظام حکومتهای ذینفع و ابزاری برای جلوگیری از شکلگیری وحدت ملی میشوند. حال انقلاب کرونایی شکل گرفته در جهان میتواند موجب گرمتر شدن تنور سیاستورزی دیجیتال و تلاش مضاعف کشورهای مسلط در مناسبات جهانی برای تاثیرگذاری سیاسی و اقتصادی بر کشورهای کمتر توسعه یافته شود.
صرف زمان بیشتر در فضای مجازی در ایام قرنطینه، استعداد بیشتری برای تاثیرپذیری مردم جهان ایجاد کرده است؛ در ضمن اقتصاد آسیبدیده کشورهای توسعه یافته نیز نیازمند بازارهای جدید و برهم زدن شرایط موجود در عرصه جهانی است. همچنین کمتوانی دولتهای محلی در پاسخگویی به مطالبات اقتصادی مردم خود در زمان قرنطینه و ایجاد موج بیکاری در این کشورها، زمینه را برای اعمال هر چه بیشتر سیاستورزی دیجیتال فراهم کرده است.