به گزارش ایسنا، چند روز پس از درگیری‌های خونین در حلب، پیشرفت‌های سریع عناصر مرتبط با «ابومحمد الجولانی» در سوریه که با عنوان «ارتش سوریه» از آن‌ها یاد می‌شود، در غرب رود فرات با گسترش آشکار از حومه شرقی حلب به سمت حومه غربی رقه در حال انجام بوده و این تحول نشان‌دهنده تغییر قابل توجه در خطوط نفوذ در شمال سوریه است.

در بحبوحه تحولات سریع میدانی در شرق استان حلب که از اواسط ژانویه آغاز شد، وزارت دفاع حکومت موقت سوریه پس از اعلام منطقه بین دیر حافر و مسکنه (در حومه شرقی حلب) به عنوان منطقه بسته نظامی، نیروهای کمکی نظامی را به سمت مجاورت دیر حافر اعزام کرد. این منطقه از جمله مناطقی بود که حکومت سوریه، نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) را به استفاده از آن به عنوان نقطه شروع برای هدف قرار دادن حلب در جریان حوادث الاشرفیه و الشیخ مقصود متهم کرد.

ارتش سوریه کنترل خود را بر شهرها و شهرستان‌های کلیدی در حومه شرقی حلب، به ویژه دیر حافر، مسکنه و الجفیره، به همراه تقریباً ۳۴ روستا و شهر، گسترش داده است. دمشق این اقدام را «تحمیل حاکمیت دولت» بر این مناطق می‌داند. به این ترتیب دیر حافر مهم‌ترین نقطه عطف در روند عملیات ارتش سوریه در شرق حلب بوده است. با تثبیت کنترل بر دیر حافر، ارتش سوریه به محور جدیدی نقل مکان کرد که فرودگاه نظامی الجراح و سپس شهر مسکنه را در بر می‌گرفت. این توالی رویدادها نشان دهنده سرعت بالای پیشروی و گسترش کنترل به سمت شرق است.

طبق نقشه تعاملی خبرنگار الجزیره، این پیشروی در یک روز چهار مرحله اصلی را طی کرد که از دیر حافر شروع شد، سپس به فرودگاه الجراح و مسکنه رسید، سپس به دبسی عفنان رفت و در نهایت بر حومه شهر الطبقه تمرکز کرد.

درگیری‌ها بعداً در منطقه دبسی عفنان آغاز شد و پس از آن ارتش سوریه از کشته شدن دو سرباز خبر داد و گروه‌های مرتبط با حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) را به دست داشتن در این حمله متهم کرد. ارتش همچنین از حادثه مشابهی در نزدیکی شهر مسکنه خبر داد.

رقه منطقه نفوذ جدید نیروهای الجولانی

پس از اعلام ارتش تحت امر الجولانی مبنی بر ورود به شهرک دبسی عفنان در حومه غربی رقه، کنترل نظامی اکنون به سمت استان رقه در حال تغییر است. این نشان دهنده تغییر در پیشروی است که از حلب آغاز شده و «زبانه نفوذ» جدیدی را به سمت شرق ایجاد می‌کند.

داده‌ها نشان می‌دهد که این پیشروی در چارچوب عقب‌نشینی نیروهای دموکراتیک سوریه از مناطق غرب رودخانه فرات صورت گرفته است. طبق بیانیه‌ای که توسط فرماندهی عملیات منتشر شده است، نیروهای دولتی سوریه تأکید کرده‌اند که در طول عقب‌نشینی خود، نیروهای دموکراتیک سوریه را هدف قرار نخواهند داد.

در سایه شتاب رویدادها و تحولات در صحنه سوریه نقشه کنترل سرزمینی بر مبنای آن در حال تغییر است. ارتش سوریه موفق شده است کنترل خود را بر کل کرانه غربی رودخانه فرات و میادین نفتی شرق رودخانه گسترش دهد.

طبق نقشه‌های جدید، مناطقی در غرب فرات تا همجواری شهر رقه در شمال شرق سوریه پس از آنکه تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) بود، اکنون تحت کنترل نیروهای دولتی سوریه درآمده است.

الطبقه یک مرکز مهم تولید آب و برق در نزدیکی سد الفرات محسوب می‌شود و شهر رقه نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. نیروهای دموکراتیک سوریه در تلاش برای جلوگیری از پیشروی ارتش سوریه، دو پل در نزدیکی رقه را منفجر کردند.

براساس داده‌های گرافیکی، سد فرات یک مانع آبی است که شرق سوریه را از منطقه غربی آن جدا می‌کند. در واقع دو سد اصلی وجود دارند، سد تشرین در شمال و سد الفرات در جنوب که با هم دریاچه فرات را تشکیل می‌دهند.

شامگاه شنبه، ارتش سوریه اعلام کرد که شهر استراتژیک الطبقه در حومه رقه را تصرف کرده است. فرماندهی عملیات ارتش به الجزیره گفت که نیروهایش سد فرات، بزرگترین سد سوریه، را تصرف کرده‌اند و اکنون در حومه رقه هستند.

از سوی دیگر، نقشه تعاملی الجزیره نشان می‌دهد که نیروهای ارتش سوریه موفق به عبور از رودخانه الفرات و گسترش کنترل خود بر مناطق شرق آن شده‌اند، جایی که آنها کنترل میادین نفت و گاز در امتداد رودخانه، به ویژه میادین نفتی العمر، التنک، الجفره، میدان العزبه، مزارع طیانه - جیدو، مالح و ازرق، و میدان گازی کونیکو در حومه دیرالزور در شمال شرقی سوریه را اعلام کرده‌اند.

این تحولات در حالی است که اداره خودمختار کردهای سوریه در بیانیه‌ای آورده است: دمشق «مُصر به ادامه جنگ و گزینه نظامی است» و همین امر باعث شده است که اداره خودمختار خواستار «آمادگی و اتخاذ اصل دفاع از خود به عنوان پایه و اساس، ایستادن در کنار نیروهای نظامی و محافظت از شهرها» شود.

این اداره همچنین تأکید کرد که این حملات با هدف «تضعیف برادری که با خون مردان و زنان جوان ما شکل گرفته، ایجاد اختلاف و خشونت در میان جوامع شمال و شرق سوریه، هدف قرار دادن اجزای بومی آن و تحمیل یک هویت واحد بر جامعه متنوع آن» انجام می‌شود.

در مقابل قبایل وفادار به نیروهای وابسته به الجولانی بیانیه‌ای صادر و علیه نیروهای دموکراتیک سوریه در شهر رقه بسیج عمومی اعلام کردند.

ویدیوهایی که در رسانه‌های اجتماعی منتشر شده، کنترل چندین شهر و شهرستان در کرانه شرقی رود فرات توسط مردان مسلح از قبایل عرب را نشان می‌دهد. وضاح المشرف، فرمانده «شورای نظامی البصیره»، نیز جدایی خود از نیروهای دموکراتیک سوریه و پیوستن به ارتش سوریه را اعلام کرد.

در این راستا منابع وابسته به عشایر سوریه گفتند: اعضای قبایل ساختمان امنیتی، محله مشلب و محله شعیب در رقه را به کنترل خود درآوردند.

فرمان جولانی در مورد ملیت کردها در سوریه

در بحبوحه این رویدادها، روز جمعه الجولانی فرمانی صادر کرد که در آن تأیید شد شهروندان کرد سوری «بخش اساسی و جدایی‌ناپذیر مردم سوریه» هستند و تأکید شد که هویت فرهنگی و زبانی آنها «بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت ملی» است.

این فرمان همچنین تمام قوانین استثنایی ناشی از سرشماری سال ۱۹۶۲ در استان الحسکه را لغو کرد و به افراد تحت تأثیر، از جمله کسانی که تولدشان به طور رسمی ثبت نشده بود، تابعیت کامل سوری اعطا کرد.

علاوه بر این، زبان کردی را به عنوان یک زبان ملی برای تدریس در مناطق عمدتاً کردنشین به رسمیت شناخت، نوروز را به یک تعطیلات عمومی با حقوق تبدیل کرد و هرگونه تبعیض بر اساس قومیت یا زبان را به طور قانونی ممنوع کرد.

میادین گازی در شمال سوریه در اختیار نیروهای جولانی

آینده قسد میان نفوذ خارجی و محاسبات بقا

پیچیدگی مربوط به خطوط نفوذ در شمال سوریه به دخیل بودن عوامل داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی متعدد بازمی‌گردد که آینده نیروهای دموکراتیک سوریه و مناطق تحت نفوذ آنها را تبدیل به یک پرونده باز با سناریوهای احتمالی متعدد می‌کند و ممکن است شامل یک توافق جزئی و ادامه وضعیت موجود باشد تا سناریوهایی نظیر تشدید درگیری و انحلال اجباری. 

این آینده متزلزل قسد در حالی است که آمریکا از زمانی که داعیه جنگ علیه داعش را سرداده همکاری با نیروهای دموکراتیک سوریه را به عنوان سنگ بنای استراتژی خود در شرق سوریه قرار داده است. قسد از سال ۲۰۱۵ شریک مهم آمریکا در به اصطلاح جنگ علیه تروریسم بوده و با مرور زمان این همکاری نظامی باعث شد که آمریکایی‌ها حامی اصلی حضور نیروهای دموکراتیک در فضای سیاسی سوریه باشند و اکنون می‌بینیم نیروهای دموکراتیک سوریه به ابزار چانه‌زنی راهبردی در مناقشات سوریه تبدیل شده‌اند و آمریکا پیش از این برای بازداشتن نظام «بشار اسد» بر شرق سوریه و ایجاد تعادل با نفوذ ایران و روسیه از ورق قسد استفاده کرده است.

کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه بر منابع اقتصادی کلیدی، در درجه اول نفت، گندم و آب، ابزاری برای آمریکاست تا نفوذ دمشق را محدود کرده و در هرگونه مذاکره احتمالی در مورد آینده این کشور، فشار وارد کند. واشنگتن همچنین منطقه شرقی را به عنوان یک مانع جغرافیایی می‌بیند که مانع از اتصال کامل بین تهران، بغداد، دمشق و بیروت می‌شود که به حضورش در آن منطقه در چارچوب سیاست‌های منطقه‌ای‌اش اهمیت بیشتری می‌بخشد.

علاوه بر این، صرف نظر از حساسیت آنکارا به هر نهاد مرتبط با حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) در مرز جنوبی خود، مسئله کردها به عنوان کارتی عمل می‌کند که آمریکا به طور غیرمستقیم از آن برای مدیریت روابط پرتنش خود با ترکیه استفاده می‌کند.

دولت جدید سوریه نیز نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) را به عنوان یک مورد استثنایی تحمیل شده توسط شرایط جنگ علیه تروریسم می‌بیند، اما نه به عنوان یک مدل حکومتی قابل اجرا.

دمشق به وضوح هر نوع به رسمیت شناختن سیاسی اداره خودمختار را رد می‌کند و وحدت دولت و ساختار مرکزی آن را به عنوان خطوط قرمز در هرگونه توافق احتمالی می‌داند. همچنین اهمیت ویژه‌ای برای مسئله منابع در شرق قائل است و بازپس‌گیری کنترل میادین نفتی و بخش‌های حیاتی را پیش‌نیازی برای آغاز روند بهبود اقتصادی می‌داند. همچنین اصرار دارد که هرگونه توافق آینده مستلزم ادغام نیروهای قس در نهادهای دولتی یا بازسازی آنها برای همسو شدن با ارتش سوریه و دستگاه امنیتی آن است.

درگیری‌ها در رقه

موضع ترکیه درباره کردها

ترکیه اساسا ادامه حضور نیروهای دموکراتیک سوریه پس از برکناری نظام اسد را رد می‌کند و آن را، به ویژه یگان‌های مدافع خلق (YPG) که ستون فقرات آن را تشکیل می‌دهند، امتداد مستقیم حزب کارگران کردستان (PKK) می‌داند.

الجزیره در این باره می‌نویسد: نیروهای دموکراتیک سوریه تصمیمات خود را بین تأثیرات خارجی و لزوم ماندن در چارچوب نظام سوریه می‌گیرند. تصمیمات قسد را نمی‌توان به تصمیمات یک نهاد واحد - واشنگتن، دمشق یا حتی ترکیه - تقلیل داد. سه سطح اصلی بر تصمیم‌گیری آن تأثیر می‌گذارند: اول، نفوذ مستقیم آمریکا، که محدودیت‌های اقدامات نظامی و سیاسی عمده را تعیین می‌کند. دوم، نفوذ ایدئولوژیک و سازمانی حزب کارگران کردستان (PKK)، که در ساختار رهبری و برخی از انتخاب‌های آن مشهود است و حتی می‌تواند منجر به درگیری‌هایی با پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی شود. سطح سوم مربوط به محاسبات خود قسد است که هدف آن حفظ حضور نظامی و اداری خود و جلوگیری از هرگونه خلأ امنیتی است که طرف‌های دیگر، چه ترکیه و چه گروه‌های داعش، می‌توانند از آن سوءاستفاده کنند. بنابراین، هرگونه تنش بین دمشق و قسد اغلب از تلاقی منافع محلی با حوزه‌های نفوذ خارجی ناشی می‌شود و نه لزوماً از تحریک مستقیم یک طرف خارجی واحد.

حملات کردها به مواضع نیروهای جولانی

سناریوهای آینده

مراکز تحقیقاتی و تحلیلگران سیاسی در حال تدوین سناریوهای متعددی برای روابط آینده بین نیروهای دموکراتیک سوریه و دمشق در داخل و آمریکا و ترکیه در خارج هستند. از اکنون تا دو سال آینده، شاخص‌های فعلی حاکی از ادامه وضعیت «تنش کنترل‌شده» است که در آن هر طرف خطوط قرمزی را حفظ می‌کند که مانع از تبدیل شدن اوضاع به یک رویارویی تمام‌عیار می‌شود. با توجه به عدم وجود هیچ نشانه‌ای از یک توافق سیاسی جامع، حضور آمریکا همچنان تأثیرگذارترین عامل در حفظ وضع موجود است. با این حال، احتمال تغییرات قابل توجه در پنج سال آینده رو به افزایش است و به طور بالقوه منجر به توافق جزئی بین دو طرف می‌شود، به ویژه اگر حضور آمریکا دستخوش تغییر موقعیت یا کاهش قابل توجه شود. این تغییرات بالقوه شامل ترتیبات برای بازگشت برخی از نهادهای دولتی سوریه به شرق و تفاهماتی در مورد تخصیص منابع و سازوکارهای حکومت محلی است.

طبق این گزارش، اگر وضعیت فعلی بین دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه ادامه یابد، کل چشم‌انداز تقریباً به طور کامل به مسیر حضور آمریکا وابسته خواهد بود. در صورت خروج نیروهای آمریکایی، نیروهای دموکراتیک سوریه احتمالاً سریع‌تر به سمت دمشق حرکت خواهند کرد، البته در شرایطی با انعطاف‌پذیری کمتر از امروز.

با این حال، اگر حضور آمریکا ادامه یابد، وضعیت ممکن است بدون تغییر باقی بماند و احتمال بازسازی نیروهای دموکراتیک سوریه بر اساس فرمول‌های جدیدی که توسط چشم‌انداز منطقه‌ای در حال تحول تعیین می‌شوند، وجود دارد. در واقع، وضعیت در شرق سوریه نمونه‌ای متمرکز از مبارزه منطقه‌ای و بین‌المللی بر سر خاک سوریه است، جایی که منافع تلاقی می‌کنند و محاسبات بین واشنگتن، مسکو، آنکارا، تهران، اسرائیل و دمشق در تضاد است.

درگیری‌ها در رقه

جدایی یا ادغام؟

درگیری‌های شدید بین ارتش وابسته به حکومت سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) در روزهای اخیر، و از سرگیری درگیری‌ها بین نیروهای وزارت دفاع سوریه (ارتش سوریه از یک طرف) و SDF و عناصر وابسته به آن در محله‌هایی مانند الشیخ مقصود، الاشرفیه و بنی زید در داخل شهر حلب، همراه با تبادل گلوله‌باران و آتش توپخانه بین دو طرف، هزاران سوری از این مناطق آسیب‌دیده را مجبور به فرار به مناطق امن‌تر تحت کنترل نیروهای دفاعی دولت کرده است.

در این محیط پیچیده، به نظر می‌رسد رابطه بین دمشق و SDF تحت کنترل موازنه‌هایی است که فراتر از دو طرف است. آینده شمال شرقی سوریه تا حد زیادی به توانایی دولت مرکزی در اعمال کنترل خود بر خاک سوریه، ابتدا از طریق مذاکرات سیاسی و سپس با ایجاد امنیت و ثبات از طریق تمام ابزارهای لازم برای جلوگیری از خارج شدن اوضاع از کنترل، وابسته خواهد بود.

ترکیه معتقد است که فروپاشی خطوط نیروهای دموکراتیک سوریه در غرب فرات، فشار نظامی ترکیه را مؤثرتر می‌کند و هرگونه عقب‌نشینی نیروهای دموکراتیک سوریه در محله‌های حلب، به‌ویژه الشیخ مقصود و الاشرفیه، موقعیت مذاکره‌ای آن را تضعیف کرده و دامنه حفاظت نظامی آن را کاهش می‌دهد. به‌طورکلی، ترکیه حضور نیروهای دموکراتیک سوریه در نزدیکی مرزهای خود را یک «تهدید ملی» می‌داند و نبردهای حلب، فشار بر جامعه بین‌المللی برای درک هرگونه اقدام توسعه‌طلبانه علیه آن را برای نیروهای دموکراتیک سوریه آسان‌تر می‌کند.

تعیین‌کننده‌ترین و حساس‌ترین عامل در تعیین جهت وضعیت و آینده بقای نیروهای دموکراتیک سوریه به‌عنوان یک نیروی نظامی-سیاسی تأثیرگذار، یا زوال یا ادغام اجباری آن در ساختار دولت سوریه، پایگاه‌های آمریکایی در الحسکه، دیرالزور، الشدادی و رمیلان هستند. این پایگاه‌ها تاکنون به نیروهای دموکراتیک سوریه درجه قابل توجهی از امنیت و توانایی تحمیل شرایط سیاسی خود را در طول هرگونه مذاکره با دمشق، روسیه یا حتی ترکیه اعطا کرده‌اند.

انتهای پیام