اعتیاد بلای خانمان‌سوزی که افراد را گرفتار می‌کند، به خصوص نوجوانانی که از روی کنجکاوی، بی اطلاعی و یا به خاطر دیده شدن در این تله می‌افتند.

سوال اینجاست وظیفه مسئولان در پیشگیری از این آسیب چیست؟ باتوجه به اینکه سن اعتیاد کاهش یافته وظیفه آموزش و پرورش و خانواده‌ها چیست؟ آیا مهارت‌های زندگی به دانش‌آموزان ارائه شده است؟ کم‌ کاری و بی‌توجهی‌ها موجب کاهش سن اعتیاد شده یا تدوین نشدن برنامه بلندمدت برای پیشگیری از این آسیب دلیل آن است.

مصاحبه‌ای با معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان چهارمحال و بختیاری در خصوص مساله اعتیاد در سنین پایین به عنوان یکی از آسیب‌های اجتماعی که روز به روز انواع جدید آن در جامعه ظهور می‌کند، صورت گرفته که با هم می‌خوانیم.

ضرورت تغییر باور در مسئولان در زمینه اعتیاد

سید محمد موسوی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان چهارمحال و بختیاری در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: اعتیاد یکی از پنج آسیب اجتماعی مهم کشور و استان ماست، ریشه ۴۰ درصد از جرایم مستقیم زندانیان و ۲۰ درصد از جرایم غیرمستقیم آن‌ها مربوط به مواد مخدر است، یعنی ۶۰ درصد زندانیان کشور درگیر این آسیب‌ هستند.

دبیر شورای پیشگیری از وقوع جرم و آسیب‌های اجتماعی چهارمحال و بختیاری افزود: ریشه بسیاری از طلاق‌ها، خودکشی‌ها، درگیری‌های خیابانی ناشی از توهمات مواد صنعتی، کودک آزاری‌، همسرآزاری، فقر و سرقت‌ها به اعتیاد و مواد مخدر برمی‌گردد.

موسوی با بیان اینکه در دهه‌های گذشته راهکار این موضوع  بیشتر مقابله و مجازات توزیع کنندگان، تولیدکنندگان و حمل کنندگان بود، تصریح کرد: اولین مساله‌ای که باید در زمینه مواد مخدر تغییر کند باور مسئولان و سپس تصمیمات، برنامه‌ها و بودجه‌هایی است که باید در این راستا هزینه شود، یعنی باور به اینکه مقابله، پیشگیری و کاهش تقاضا  مهم‌ترین نقطه‌ای است که از آن غفلت کردیم.

وی گفت: کشورهای دیگر همچون ایسلند که تجربه موفق را در سطح دنیا داشته این است که تمرکز را بر تقاضا گذاشتند، یعنی بیان شده همانگونه که فردی برای ترشح دوپامین مغز اعتیاد پیدا می‌کند، دوپامین با اعتیادهای دیگر هم ممکن است ترشح پیدا کند. بنابراین اگر افراد را به سمت اعتیادهای جایگزین سالم ترغیب کنیم به سراغ اعتیادهای ناسالم از جمله سیگار، مواد و الکل نخواهند رفت. یعنی در ۲۲ سال ایسلند از آلوده‌ترین کشور به پاک‌ترین کشور در این عرصه تبدیل شد. دلیل آن هم این بود که بر راهکارهای نرم تمرکز کردند.

 موسوی در ادامه بیان کرد: سن اعتیاد در دنیا تقریبا ۲۱ سال است لذا هر فردی که تا ۲۱ سالگی معتاد نشود امکان اعتیادش به صفر نزدیک می‌شود، لذا مدیریت روحی، روانی، جسمی و توجه به اوقات فراغت فرد تا ۲۱ سالگی معیاری است برای اینکه شخص دچار اعتیاد نشود. لذا باید ۲۱ سالگی را دریابیم.

معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان چهارمحال و بختیاری توضیح داد: کشورهای موفق  متناسب با استعداد، تقاضا و تمایل هر شخص به ورزش، مطالعه یا درس، روابط اجتماعی، و گروه‌های جمعی و اردوها و ... نوعی اعتیاد ایجاد کردند و فرد را به آن سمت حرکت دادند.

ارائه طرح‌های بلندمدت اقدامی موثر در جهت پیشگیری

موسوی تاکید کرد: برنامه عمیق همه جانبه با اعتبار بالا، مربیان خوب و امکانات بالا، لازم است تا استعدادسنجی کودکان انجام شود، گرچه کاری زمانبر است اما یکی از ایرادات مدیریتی امروز کشور این است که هیچ نهادی برنامه‌ای برای ۲۰ سال آینده تدوین نکرده و اگر هم برنامه‌ای باشد تنها روی کاغذ است. از طرفی اگر کسی برنامه ۲۰ ساله ارائه دهد متاسفانه مورد حمایت هیچ نهادی قرار نمی‌گیرد. 

وی افزود: مدیران معمولا به دنبال این هستند که یک یا دو سال برنامه‌هایشان به جواب برسد، چه بسا مطالبه‌گری‌ها به سمتی می‌رود که سریعا خروجی آن مشخص شود و نمود عینی داشته باشد. البته برنامه بلندمدت این گونه است که باید روی کودک پنج ساله کار شود تا ۲۱ سالگی جواب قطعی گرفته شود که همه اینها نیازمند تغییر نگرش است.

اعتیاد در سنین نوجوانی چرا اتفاق می‌افتد؟

موسوی بیان کرد: برخی از نوجوانان برای دیده شدن به سراغ مواد مخدر مشروب و سیگار می‌روند. یعنی اگر حس دیده شدن در خانواده ارضا می‌شد قطعا فرد به سراغ مواد مخدر نمی‌رفت، از طرفی نبود مهارت «نه گفتن» دلیل دیگری است که بسیاری از نوجوانان ما در برخی از جمع‌ها همچون جشن تولد، گروه‌های دوستانه شبانه اولین مصرف مواد مخدر، مشروب یا سیگار را تجربه می‌کنند، رودبایستی از انگ‌ها و ترسو، امل، عقب مانده باعث می‌شود نه گفتن را به زبان نیاورد، چون قبلا این مهارت در او ایجاد نشده است. 

وی بر تقویت مهارت‌های زندگی و تاب آوری تاکید کرد و افزود: متاسفانه افراد در مقابل مسائل اقتصادی و سختی‌های زندگی تاب آوری ندارند و این موضوع به آن‌ها یاد داده نشده است. مخصوصا اینکه سازمان ملل و سازمان بهداشت جهانی هم اعلام کردند که فرزندان را راحت طلب بار می‌آورید و نسل بعدی نسلی خواهد بود که سختی نمی‌کشد، بنابراین افراد در مقابل کوچکترین سختی‌ها و ناکامی‌ها چه عشقی، چه شغلی و چه مادی و درسی یا اقدام به خودکشی می‌کنند یا افسرده می‌شوند و به مواد مخدر روی می‌آورند تا خود را از این غم‌ها نجات دهند. لذا این کار بر عهده والدین و آموزش و پرورش است.

این مقام قضایی گفت: بیان می‌شود بیش از ۳۰ درصد مردم کشور به لحاظ جغرافیایی، رژیم غذایی و مسائل اقتصادی، اجتماعی و ایجاد ناامیدی‌ها نسبت به آینده، انتشار اخبار منفی در رسانه‌ها و فضای مجازی، کاهش روابط اجتماعی و صله ارحام باعث شده به نوعی اختلال روانی از جمله استرس، اضطراب، شب بیداری و افسردگی و ...  مبتلا شوند. لذا از طریق غربالگری باید افراد شناسایی و به آن‌ها کمک شود تا در دوره میان مدت با همکاری مشاوران و مزاج شناسان علوم مختلف این اختلالات درمان شود تا ریشه بسیاری از آسیب‌ها از جمله گرایش به مواد مخدر کاهش یابد. 

معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان چهارمحال و بختیاری اضافه کرد: طرحی در استان به وزارت کشور ارسال شده و منتظر تخصیص اعتبار است، در این طرح آمده است افرادی که بالای پنج سال در استان ساکن هستند غربالگری صورت گیرد تا اگر دچار یکی از اختلالات روانی یا روحی خفیف هستند شناسایی و اجازه ندهیم این اختلال شدید شود و سریع‌تر درمان صورت گیرد.

وی تاکید کرد: اگر به دنبال این هستیم که اعتیاد به عنوان آسیب در کشور کم شود و به حداقل خود برسد باید جلوی موضوع را از همان ریشه که حل مسائل مختلف اجتماعی و ... است بگیریم، البته اثبات شده که کارهای زودبازده آثار موقتی همچون مسکن دارند، یعنی اعتیاد همچون عفونت است، یعنی نباید از معتادان فعلی غافل شد و همزمان تمرکز بخش اعظم کار بر موضوعات پیشگیری و راهکارهای ریشه‌ای باشد.

ضرورت کسب مهارت‌های زندگی توسط دانش‌آموزان

موسوی با اشاره به تنوع بسیار زیاد انواع مواد مخدر، تصریح کرد: بیش از صدها نوع انواع مواد مخدر در کشور تولید می‌شود اگر به دنبال این باشیم که دائما به پدر و مادرها آموزش دهیم که ماده مخدر جدید این ویژگی‌ها را دارد امکان‌پذیر نیست، لذا به جای تمرکز بر آموزش به خانواده‌ها در خصوص انواع مواد مخدر جدید، اگر توان لازم روی کسب مهارت خانواده و صرف هزینه‌ها بر موضوعات ورزش و اوقات فراغت، ارضای حس دیده شدن فرزند و یاد گرفتن قدرت نه گفتن و تاب‌آوری گذاشته شود شاید موفقیت بیشتری به همراه داشته باشد.

وی تاکید کرد: پیشگیری هزینه نیست بلکه سرمایه‌گذاری است و متاسفانه در ایران هنوز این باور ایجاد نشده است. یعنی در تمام قوا پیشگیری از وقوع جرمی که ما در عرصه‌های مختلف پیگیری می‌کنیم هنوز در خود قوا جا نیفتاده که پیشگیری از جرم، بهتر از زندانی کردن و تشکیل پرونده و رسیدگی و توسعه مراجع قضایی و زندان‌هاست.

دبیر شورای پیشگیری از وقوع جرم و آسیب‌های اجتماعی چهارمحال و بختیاری در خصوص وظیفه آموزش و پرورش، گفت: همانگونه که از نام وزارت آموزش و پرورش مشخص است باید نیمی آموزش و نیمی پرورش باشد، مثلا اوقات پرورش به مهارت‌های زندگی‌، اردوها و کارهای جمعی اختصاص یابد. لازم است در کنار دروس تئوری، برنامه‌های فوق العاده گذاشته شود که بخشی از این کار به خانواده‌ها برمی‌گردد. یعنی همانگونه که خانواده به فکر تقویت دروس فرزندش با شرکت در کلاس‌های خارج از مدرسه است، باید بخشی از بودجه خانواده‌ها به دوره‌ مهارت‌های زندگی اختصاص یابد. در حقیقت درصد بسیار کمی از خانواده‌ها فرزند خود را در دوره مهارت‌های زندگی ثبت‌نام می‌کنند.

 وی در خصوص ورود خیرین به حوزه انسان‌سازی، گفت: باید خیرین در این زمینه ورود کنند و دانش‌آموز بسازند، چرا که همواره تفکر بر ساخت مدرسه است، چرا خیر انسان‌ساز و خیر مهارت‌های زندگی نداریم، چرا خیرین فکر نمی‌کنند که اکنون دانش‌آموزان ما یتیم فضای مجازی هستند و باید دوره‌هایی برای اولیا برگزار شود تا سواد رسانه‌ای‌شان افزایش یابد. لذا خیرین باید باورشان تغییر کند تا از دیوارسازی و فیزیک‌سازی بیرون بیایند.

ترک اعتیاد مساله‌ای برگشت پذیر!

این مقام قضایی در خصوص ترک اعتیاد معتادان، تصریح کرد: بیش از ۹۰ درصد ترک اعتیاد در کشور، برگشت پذیر است، یعنی می‌توان گفت ترک اعتیاد در ایران موفق نبوده است، چرا که اگر کسی دچار اعتیاد شود تنها به سم‌زدایی فرد اکتفا می‌شود. در حالی‌که سم زدایی یک مساله جسمی است.

دبیر شورای پیشگیری از وقوع جرم و آسیب‌های اجتماعی چهارمحال و بختیاری ادامه داد: در مغز یک فرد معتاد بعد از ترک اعتیاد، آن هم در روزهای ابتدایی هر دو تا سه دقیقه یکبار به طرف مواد وسوسه می‌شود، مثلا در ۱۰ ساعت بیداری، ۲۰۰ تا ۳۰۰ بار وسوسه می‌شود، مشخص است که روز اول با شکست مواجه می‌شود، مگر اینکه عوامل بیرونی و اراده قوی درونی کمک کند تا در دوره یک ساله در مقابل وسوسه‌ها مقاوم شود که هر چه جلوتر می‌رویم کمتر می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: در طول یک سال ترک فرد از اعتیاد این سوالات مطرح است که آیا خانواده می‌داند چگونه کمک کند تا دلگرم باشد و جلوی وسوسه‌ها بایستد. آیا برای ورزش و پر کردن اوقات فراغتش فکری اندیشیده شده، آیا کارخانه‌ها فرد معتاد ترک کرده را برای اشتغال تحویل می‌گیرند و ...، کسی که از لذت مواد مخدر خود را محروم کرده و به دلیل آبرو به ترک روی آورده است، بنابراین تا جایی که می‌توانیم باید تلاش کنیم فرد معتاد نشود، یعنی آسانترین راه معتاد نشدن است و باید این را به یک شعار تبدیل کنیم. چه بسا تغییر باور در مسئولان و والدین وظیفه رسانه‌ها است.

انتهای پیام