فرهنگ عامه، بازتاب ‌دهنده باورها، آرزوها و هویت یک ملت است و در میان طیف وسیعی از سنت‌های محلی، برخی آیین‌ها هستند که به دلیل ظرافت‌های خاص و نمادهای عمیق معنایی، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کنند. یکی از این نمادهای شاخص در منطقه براکوه گناباد، آیین «آینه‌بَران» است؛ رسمی که نه تنها یک بخش از مراسم عروسی محسوب می‌شود، بلکه حامل پیام‌های فرهنگی عمیقی درباره خانواده، ازدواج و سرنوشت مشترک زوجین است.

یک پژوهشگر فرهنگ عامه در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه ایران سرزمین تمدن‌های کهن و آیین‌های نیاکانی است که هر کدام ریشه در باورهای دینی و ملی دارند، گفت: در میان این رسوم، ازدواج به عنوان یکی از مهم‌ترین وقایع زندگی انسان، همواره مایه توجه ویژه فرهنگ‌شناسان و مردم‌شناسان بوده است.

محمد دهقان با اشاره به اینکه مراسم عروسی در این کشور تنها یک قرارداد اجتماعی نیست، بلکه جشنی است که در آن تمام ارکان فرهنگ، از موسیقی و شعر تا نمادهای مادی و معنوی به کار گرفته می‌شوند تا آغازی روشن برای زندگی مشترک رقم بخورد، اظهار کرد: در منطقه براکوه گناباد، این مراسم با جزئیات و رسومی خاص برگزار می‌شود که هر کدام داستانی برای گفتن دارند. آیین «آینه‌بَران» یکی از این رسوم است که با وجود گذشت زمان و تغییرات سبک زندگی، همچنان اصالت خود را حفظ کرده و در روستاهایی همچون سقی و سایر توابع براکوه باشکوه هرچه تمام‌تر اجرا می‌شود.

وی با اشاره به جایگاه ویژه این آیین در میان مردم، اظهار کرد: این آیین به عنوان بخشی از مراسم عروسی، اهمیت و جایگاه ویژه‌ای دارد و نمادی از پیوند میان دو خانواده و آغاز زندگی مشترک است.

دهقان در تشریح نحوه اجرای این آیین توضیح داد: در اکثر روستاهای براکوه گناباد و از جمله سقی، آئینی وجود دارد تحت عنوان «آینه بَران» که در روز مراسم عروسی، یکی از بزرگان فامیل آینه جهاز عروس را در جلو جمعیت حمل می‌کند. این لحظه، یکی از لحظات حساس‌ و نمادین‌ مراسم است که توجه همه حاضران را به خود جلب می‌کند.

انتخاب فردی برای حمل آینه

وی با بیان اینکه انتخاب فردی برای حمل آینه تصادفی نیست و قوانین نانوشته‌ای در این میان حاکم است، اظهار کرد: در این آیین زیبا و معنادار، شخص حمل‌ کننده آینه باید مورد تائید خانواده عروس و داماد باشد. این فرد باید از جایگاه اجتماعی و معنوی بالایی برخوردار باشد.

از شرایط مهم برای انتخاب این فرد این است که او نباید دو بار ازدواج کرده باشد و باید عنوان ریش‌سفید فامیل داماد را دارا باشد. این انتخاب دقیق نشان از اهمیت موضوع و احترامی است که برای این شیء مقدس قائل هستند. ریش‌سفید بودن فرد نماد تجربه و خرد است و عدم ازدواج مجدد، نماد یکپارچگی مسیری است که زوجین در پیش دارند.

این پژوهشگر فرهنگ عامه با بیان جزئیات بیشتری از نحوه نگهداری و حمل آینه افزود: حمل‌کننده آینه وظیفه دارد که آینه را از ابتدای مراسم الرحمن خوانی حمل و مواظبت کند که آینه نشکند یا هنگام شاباش آسیب نبیند. آینه باید در حالی که پارچه‌ای سفید یا گل‌دار روی آن انداخته‌اند، حمل شود تا هم از نظر ظاهری زیبا باشد و هم از آسیب‌های احتمالی مصون بماند. پارچه سفید نماد پاکی و عفاف است و طرح‌های گل‌دار، نماد شادابی و زیبایی زندگی آینده. مواظبت از سالم ماندن آینه در تمام طول مسیر، اوج دقت و توجه مسئولان مراسم است، زیرا کوچک‌ترین بی‌توجهی می‌تواند معنایی نامیمون داشته باشد.

دهقان ادامه داد: هنگامی که عروس و داماد را وارد حجله عروسی می‌کنند، حمل‌ کننده آینه آن را به خانواده داماد و عروس تحویل می‌دهد. این تحویل، نماد انتقال مسئولیت و امانت است. آینه باید در جای امنی نگهداری شود و بر دیوار یکی از اتاق‌ها نصب و تا آخر عمر در منزل نگهداری شود.

این امر نشان می‌دهد که آینه تنها یک شیء زینتی موقت نیست، بلکه به عنوان یک سرمایه معنوی و ماندگار در زندگی زوجین تلقی می‌شود که شاهد روزهای خوش و سخت آنان خواهد بود.

وی در توضیح بیشتر گفت: قدیمی‌ها معتقدند که اگر آینه بشکند، زندگی داخلی دچار شکست می‌شود. این باور عمیق نشان‌ از اهمیت آینه در فرهنگ و سنت‌های مردم براکوه گناباد است. در واقع، آینه در این فرهنگ نمادی از یکپارچگی، درخشش و سلامت زندگی مشترک است و شکستن آن به عنوان فال بد یا نشانه‌ای از ناهماهنگی تلقی می‌شود. این باور اگرچه از نظر علمی ممکن است توجیهی نداشته باشد، اما از نظر روان‌شناسی اجتماعی، باعث می‌شود که اعضای خانواده با احتیاط و دقت بیشتری با امور زندگی برخورد  و از داشته‌های خود محافظت کنند.

جایگاه این سنت در جامعه امروز

دهقان با اشاره به نمادشناسی موجود در این آیین، اظهار کرد: در این آیین، آینه نمادی از زیبایی، ثروت و خوشبختی است. آینه باید در جای امنی نگهداری شود تا از شکستن آن جلوگیری شود. شکستن آینه می‌تواند به عنوان یک فال بد در نظر گرفته شود. این باورها ریشه در فرهنگ عامه دارد و هدف آن تقویت بنیان خانواده و حساس کردن افراد نسبت به نگهداری از نعمت‌های زندگی است. آینه در فرهنگ ایرانی، نماد روشنایی و حقیقت است و در آیین عروسی، نماد روشنایی آینده و دیدن واقعیت‌های زندگی مشترک است.

وی در ادامه، جایگاه این سنت در جامعه امروز را مورد ارزیابی قرار داد و گفت: آئین «آینه بَران» یک سنت زیبا و معنادار است که در براکوه گناباد برگزار می‌شود. این آیین نمادی از فرهنگ و تاریخ مردم این منطقه است و اهمیت آن در جامعه امروز نیز قابل توجه است. حفظ و تداوم این آیین‌ها باعث می‌شود که هویت فرهنگی ما در برابر تهاجمات فرهنگی و تغییرات سریع اجتماعی حفظ شود. وقتی ما به این سنت‌ها پایبند هستیم، در واقع به ریشه‌های خود افتخار می‌کنیم و آن‌ها را به نسل‌های بعدی منتقل می‌سازیم.

این پژوهشگر فرهنگ عامه در پایان با تأکید بر مفاهیم نهفته در این رسم خاطرنشان کرد: این آیین نشان ‌دهنده اهمیت خانواده، ازدواج و زندگی مشترک است. همچنین، این آیین یادآور این است که چگونه مردم این منطقه به سنت‌ها و باورهای خود پایبند هستند.

آئین «آینه بَران» یک سنت زیبا و معنادار است که در براکوه گناباد برگزار می‌شود و این آیین نمادی از فرهنگ و تاریخ مردم این دیار است که باید به نسل‌های آینده منتقل شود تا شعله فرهنگ اصیل ایرانی همیشه روشن بماند.

انتهای پیام