در شرایط فعلی اهمیت رعایت الگوی کشت در کشاورزی به خوبی آشکار است و  لزوم توجه به این مسئله در راستای کشاورزی پایدار بیش از پیش احساس می‌شود. به ویژه آنکه بیش از دو دهه است که در خراسان رضوی به این موضوع پرداخته شده است. از سال ۱۳۸۳ با تشکیل کارگروهی در استان این موضوع بررسی شد و پس از مطالعات اولیه و تهیه مدل‌های مناسب و انجام چندین کار پژوهشی توسط سازمان جهاد کشاورزی و مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی،  کارگروه به این نتیجه رسید که الگوی بهینه کشت باید به صورت ملی تهیه شده و در تمام کشور اجرا شود.

با این تفاسیر نتایج این مطالعات در اولین هم اندیشی الگوی کشت در سال ۱۳۸۸  تحت عنوان «بررسی راهکارهای اجرایی مدلسازی و اجرای الگوی کشت در سطح کشور»  ارائه شد. سرانجام پس از سال‌ها تحقیق و بررسی در وزارت جهاد کشاوری و سازمان تحقیقات، اولین سند اجرایی الگوی کشت در سال ۱۴۰۱ برای کلیه استان‌های کشور ابلاغ و در خراسان رضوی نیز اجرا شد.

تولید در هر منطقه براساس مزیت‌های نسبی 
در این راستا؛ علی اصغر امانیان، معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اهداف اجرای طرح الگوی کشت، اظهار کرد: در الگوی کشت بهینه اهدافی از جمله حفظ و ارتقای تولید با الگوی مصرف بهینه نهاده‌های پایه، ارتقای عملکرد در واحد سطح، ایجاد پایداری در بازار محصولات و حداقل شدن نوسانات  قیمتی در محصولات پرمصرفی مانند سیب زمینی و پیاز، افزایش ضریب نفود دانش، حفظ و ارتقاء شاخص‌های اقتصادی بهره‌برداران، صرفه‌جویی ارزی، کاهش ضایعات، بهبود مدیریت تولید در دیم‌زارهای کشور، توسعه کشت گیاهان علوفه‌ای کم‌آب‌بر و تغییر برنامه‌ کشت سبزی و صیفی از فضای باز به شرایط گلخانه همراه با اقدامات آموزشی و ترویجی به هنگام مدنظر است.

وی افزود: از مزایای اصلی اجرای الگوی کشت، این  است که تولید در هر منطقه بر اساس مزیت نسبی انجام شده و با کمک برنامه‌های آموزشی و ترویجی، عملکرد اقتصادی محصولات افزایش خواهد یافت.  

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی ادامه داد: در این برنامه استفاده از آب سبز و توسعه کشت‌های پاییزه، افزایش بهره‌وری آب با استفاده از سیستم‌های نوین آبیاری، استفاده از بذور اصلاح شده و تغذیه مناسب خاک و افزایش تولید در دیم‌زارها نیز مد نظر است.

امانیان افزود: همچنین با برنامه‌ریزی در میزان و زمان تولید از نوسانات قیمتی که ناشی از عدم تعادل در عرضه و تقاضاست، جلوگیری می‌شود که نتیجه آن ایجاد یک درآمد پایدار و قابل قبول برای کشاورز و همچنین یک قیمت متعادل و مورد قبول برای مصرف‌کننده خواهد بود.

وی یادآورشد: با اجرای الگوی کشت بهینه، امنیت غذایی و افزایش ضریب خوداتکائی به محصولات تولیدی و  پایداری تولید را شاهد خواهیم بود که این مهم با برنامه‌ریزی و تولید مبتنی بر توان سرزمینی میسر می‌شود. همچنین با اجرای الگوی کشت بهینه شاهد افزایش صرفه‌جویی ارزی و ارتقاء شاخص‌های اقتصادی و تجاری در سطح  ملی و بهره‌برداران خواهیم بود. در کنار آثار اقتصادی و اجتماعی، گفتمان سازی الگوی کشت به ویژه در جامعه کشاورزی، نخبگان و دانشگاهی نیز اتفاق افتاده که به اصلاح برنامه کمک شایانی می‌کند.  

موانع پیش روی اجرای طرح الگوی کشت در خراسان رضوی

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی درباره موانع اجرای الگوی کشت در استان، بیان کرد: اجرای الگوی کشت نیازمند ابزارهایی است که غالبا باید به صورت ملی برنامه‌ریزی شود. از این رو سیاست‌های اتخاذ شده مختص استان نیست. سیاست‌هایی مانند پایداری در قوانین به خصوص در صادرات و واردات، قیمت‌های تضمینی و کشت‌های قراردادی، برنامه‌ریزی در تامین به موقع نهاده‌ها مانند کودهای شیمیایی، تامین انرژی پایدار، چاه‌های کشاورزی و تخصیص اعتبار جهت حمایت از کشاورزانی که الگو را رعایت می‌کنند از جمله آن‌هاست.  

وی گفت: ایجاد زنجیره‌های ارزش محصولات کشاورزی که در برخی محصولات مانند سیب زمینی، پیاز و گوجه فرنگی بایستی تمام کشور را پوشش دهد از جمله راهکارهای موثر جهت اجرای موفقیت آمیز الگوی کشت به شمار می‌رود. افزایش سرمایه‌گذاری در تکنولوژی‌های آب‌اندوز و افزایش رسوخ دانش در بخش کشاورزی از طریق به‌کارگیری کارشناسان توانمند نیز بخش دیگری از راهکارهای موثری است که در اجرای الگوی کشت بهینه می‌توان در نظر داشت.

امانیان با تاکید بر اینکه الگوی کشت بر بهره‌وری کشاورزی تأثیرگذار است، افزود: یکی از آثار اجرای الگوی بهینه کشت، افزایش بهره‌وری است. زمانی که تولید بر اساس مزیت نسبی باشد هر محصولی در هر جا کشت نمی‌شود. از این رو تولید محصولات در مناطقی اتفاق می‌افتد که عملکرد بالاتری دارند.  

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی گفت: با افزایش رسوخ دانش در بخش کشاورزی با همان نهاده‌ها و با مدیریت صحیح، تولید بیشتری رقم خواهد خورد. با داشتن زنجیره‌های ارزش و مدیریت در کلیه حلقه‌های زنجیره، ضایعات کاهش یافته که تمام این‌ها بهره‌وری را افزایش می‌دهد. با توسعه استفاده از بذور اصلاح‌شده و مقاوم به آفات و بیماری‌ها و همچنین سرمایه‌گذاری در تکنولوژی‌های آب‌اندوز و انتقال تولید برخی محصولات مانند چغندرقند از فصل بهار به پاییز در مناطق مستعد، می‌توان بهره‌وری را افزایش داد.

 وی به نقش دولت در اجرای موفق الگوی کشت اشاره کرد و افزود: دولت  از طریق تصویب قوانین مناسب تجاری و پایداری در قوانین، اجرای صحیح قوانین، تامین اعتبار و حمایت از بخش کشاورزی در قالب برنامه‌های توسعه تکنولوژی و دانش در بخش توسعه کشت‌های قراردادی و قیمت‌های تضمینی می‌تواند در این زمینه نقش‌آفرینی کند.

امانیان با بیان اینکه الگوی کشت بهینه یک الگوی ثابت نیست و هر ساله با تغییر شرایط تغییر می‌کند، گفت: تکنولوژی، دانش و نوآوری با تغییر ضرایب تولید  و تغییر بهره‌وری محصولات کشاورزی می‌تواند هر ساله الگو را به نحوی تغییر دهد که منجر به افزایش منافع ملی و تولید پایدار شود.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی خراسان رضوی، آموزش و آگاهی کشاورزان  را در موفقیت الگوی کشت مهم دانست و افزود: مسیر افزایش بهره‌وری از کانال آموزش و رسوخ دانش در بخش کشاورزی می‌گذرد. سطح پایین دانش در بین کشاورزان از موانع جدی بهبود مدیریت تولید و استفاده درست و بهینه از نهاده‌ها  و افزایش بهره‌وری است و استفاده درست از نهاده‌ها و بهره‌برداری از دانش روز نیازمند سطح آگاهی متناسب با  دانش مربوطه است.

وی درباره آینده الگوی کشت در استان، اظهار کرد: با اجرای درست الگوی کشت در آینده شاهد کشاورزی در استان خواهیم بود که با بهره‌برداری از مزایای اقلیمی و منطقه‌ای بتواند از منابع موجود بیشترین بهره را ببرد و تولید محصولات کشاورزی در استان پایدار و اقتصادی باشد.

امانیان به اهمیت مشارکت‌های مردمی و  نقش تشکل‌های کشاورزی در اجرای موفق الگوی کشت اشاره و اظهار کرد: مجری الگوی کشت بهره‌برداران هستند. بنابراین شرط لازم اجرای الگوی بهینه کشت، مشارکت و استقبال بهره‌برداران از سطوح ابلاغی است. تمام برنامه‌های الگوی کشت نیازمند بستری است که می‌تواند به دست تشکل‌ها و  با مشارکت مردمی تهیه شود. رعایت سطح زیر کشت ابلاغ‌شده، تامین به موقع نهاده‌ها، انتقال دانش و ... همگی به شرطی محقق می‌شود که مشارکت جامعه کشاورزی، به صورت جدی باشد.

انتهای پیام