به گزارش ایسنا، عملیات والفجر ۸ مشهور به عملیات فاو با عبور غافلگیرکننده نیروهای ایرانی از اروندرود و تصرف کامل جزیره فاو، ارتش رژیم بعث عراق را از دسترسی مستقیم به خلیج فارس محروم کرد و جنگ را وارد مرحلهای تازه کرد.
آغاز عملیات؛ عبور از ناممکنها
عملیات والفجر ۸ در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۶۴ در جنوب عراق و شبهجزیرهٔ فاو، در دهانهٔ اروندرود آغاز شد؛ منطقهای که از نگاه فرماندهان نظامی عراق، عبور از آن برای هر نیروی مهاجمی غیرممکن بود.
تایملاین عملیات والفجر ۸
مرحله اول: آمادهسازی و غافلگیری اوایل بهمن ۱۳۶۴:
در این مرحله، شناساییهای گستردهٔ اطلاعاتی و غواصی انجام شد و نیروها آموزش عبور از اروندرود با جریان تند و شرایط جزر و مد را پشت سر گذاشتند. در این مرحله اصل غافلگیری بهطور کامل حفظ شد و ارتش عراق انتظار انجام عملیات از نیروهای ایرانی را در این محور را نداشت.
مرحله دوم: آغاز رسمی عملیات شب ۲۰ بهمن ۱۳۶۴:
یگانهای غواص سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با عبور شبانه از اروندرود، خطوط اولیهٔ دفاعی ارتش عراق را شکستند و درگیریهای سنگینی در مواضع ساحلی آغاز شد.
مرحله سوم: سقوط شبهجزیرهٔ فاو از تاریخ ۲۱ تا ۲۳ بهمن ۱۳۶۴:
در این مرحله، جزیره فاو بهطور کامل به تصرف نیروهای ایرانی درآمد و دسترسی عراق به خلیج فارس قطع شد؛ رخدادی که شوک بزرگی در سطح نظامی و سیاسی به رژیم بعث وارد کرد.
مرحله چهارم: تثبیت مواضع و پدافند اواخر بهمن ۱۳۶۴:
نیروهای ایرانی خطوط پدافندی خود را تثبیت کردند و با احداث جاده، پل و خاکریز در منطقهٔ باتلاقی، زمینهٔ دفاع بلندمدت را فراهم آوردند. همزمان، پاتکهای شدید عراق با پشتیبانی هوایی و استفاده از سلاحهای شیمیایی آغاز شد.
مرحله پنجم: پاتکهای سنگین عراق اسفند ۱۳۶۴:
عراق با اجرای حملات گستردهٔ زمینی و هوایی تلاش کرد فاو را بازپس بگیرد اما با وجود استفادهٔ مکرر از سلاحهای شیمیایی، مقاومت نیروهای ایرانی ادامه یافت و منطقه حفظ شد.
مرحله ششم: پایان مرحلهٔ تهاجمی اواخر اسفند ۱۳۶۴ تا اوایل ۱۳۶۵:
در این مقطع، عملیات وارد فاز دفاعی - تثبیتی شد و شبهجزیرهٔ فاو تا سال ۱۳۶۷ در اختیار ایران باقی ماند.
اهمیت تاریخی عملیات فاو
عملیات والفجر ۸ یکی از موفقترین عملیاتهای ایران در جنگ تحمیلی بود که توان طراحی و اجرای عملیات آبی - خاکی ایران را به اثبات رساند، موازنهٔ سیاسی جنگ را در مقطعی کوتاه به نفع ایران تغییر داد و در عین حال موجب افزایش حمایت مستقیم قدرتهای بزرگ از عراق شد.
استعداد نیروهای درگیر در عملیات
بررسی استعداد نیروهای درگیر در عملیات والفجر ۸ نشان داد آمارها در منابع مختلف با تفاوتهایی همراه است؛ چرا که بخشی از نیروها بهصورت چرخشی و مرحلهای وارد نبرد شدند. با این حال، آمار ارائهشده، برآوردهای رایج در منابع نظامی - تاریخی هستند.
ایران در عملیات فاو با حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار نیرو شامل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بهعنوان محور اصلی عملیات، نیروهای بسیجی و پشتیبانی محدود ارتش جمهوری اسلامی ایران وارد نبرد شد. سازمان رزم ایران شامل حدود ۵ تا ۶ لشکر سپاه و ۱۰ تا ۱۵ تیپ مستقل بود.
لشکرهای ۱۴ امام حسین (ع)، ۲۷ محمد رسولالله (ص)، ۸ نجف اشرف، ۱۹ فجر و ۲۵ کربلا از یگانهای شاخص این عملیات بودند و یگانهای غواص، مهندسی رزمی سنگین و توپخانهٔ سپاه و ارتش نقش کلیدی در آن داشتند.
عملکرد نیروهای عراق
عراق در آغاز عملیات حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار نفر نیرو در منطقهٔ فاو داشت، اما با شروع پاتکها این تعداد به ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار نفر افزایش یافت. چند لشکر پیاده و مکانیزه، یگانهای گارد ساحلی و پس از سقوط فاو، گارد ریاستجمهوری و یگانهای زرهی سنگین وارد نبرد شدند.
عراق با چند صد دستگاه تانک، توپخانهٔ بسیار سنگین، نیروی هوایی فعال و پشتیبانی اطلاعاتی و لجستیکی خارجی، تلاش گستردهای برای بازپسگیری فاو انجام داد.
فلج شدن نیروی زرهی عراق در فاو
یکی از عوامل اصلی شکست ارتش رژیم بعث عراق در عملیات والفجر ۸ فلج شدن نیروی زرهی عراق در فاو بود. این شکست نتیجهٔ ترکیب چند عامل همزمان بود از جمله جغرافیای باتلاقی و خاک نرم و نمکی منطقه، نخلستانهای متراکم و کانالهای متعدد آب. این عوامل طبیعی عملا امکان مانور تانکهای رژیم بعث را از بین برد.
علاوه بر این در طرف خودی عبور غیرمنتظره نیروهای ایرانی از اروندرود، تخریب محورهای حرکتی توسط مهندسی رزمی ایران، نبود پشتیبانی مؤثر پیاده، شرایط جوی نامساعد و فقدان برتری هوایی مؤثر در لحظهٔ حساس، همگی زرهی عراق را به هدفی آسان برای تیمهای ضدزره ایران تبدیل کرد به بیان سادهتر عملیات فاو زمین تانک نبود؛ زمین غواص و پیاده بود.
تعریف فرماندهان از عملیات فاو
فرماندهان اصلی ایران، عملیات والفجر ۸ را نقطهٔ عطف جنگ دانستند. محسن رضایی، فرمانده کل سپاه پاسداران، این عملیات را نتیجهٔ کار اطلاعاتی عمیق و اتکا به ابتکار دانست. غلامعلی رشید، از طراحان اصلی عملیات، آن را نمونهٔ جنگ طراحیشده معرفی کرد.
نگاه شهید حسن باقری بهعنوان طراح ارشد اطلاعات - عملیات، شالودهٔ فکری این عملیات تلقی شد. فرماندهانی چون شهید حسین خرازی، شهید احمد کاظمی، مرتضی قربانی و علی شمخانی نیز بر نقش ایمان، روحیه، غواصها و پشتیبانی دریایی تأکید داشتند.
دستاوردها و واکنش بینالمللی
عملیات والفجر ۸ علاوه بر دستاوردهای نظامی و راهبردی، واکنشهای گستردهای در سطح بینالمللی بهدنبال داشت. سقوط فاو، شوک راهبردی برای حامیان عراق ایجاد کرد و موجب افزایش حمایت آمریکا، شوروی و کشورهای عربی از بغداد شد. حضور نظامی قدرتهای بزرگ در خلیج فارس تشدید شد و در نهایت، جنگ وارد مرحلهای شد که به فشارهای جهانی برای صدور قطعنامه ۵۹۸ انجامید.
نتیجه عملیات فاو
عملیات والفجر ۸ تنها یک پیروزی تاکتیکی نبود، بلکه نقطهٔ اوج توان طراحی جنگ ایران بهشمار میرفت؛ عملیاتی که نشان داد حتی بدون برتری تجهیزاتی، میتوان قواعد بازی را تغییر داد و معادلات منطقهای و بینالمللی را تحت تأثیر قرار داد.
انتهای پیام
نظرات