حجتالاسلام مهدی شریعتیتبار در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در فرهنگ اسلامی، اصل کرامت انسان ریشه در نگاه الهی به خلقت دارد. خداوند به انسان، کرامت و شرافت بخشیده و او را در میان مخلوقات از جایگاه ویژهای برخوردار کرده است (وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ). این کرامت، امری قراردادی یا وابسته به طبقه و موقعیت اجتماعی نیست بلکه حقیقتی ذاتی است که همه انسانها از آن بهرهمند هستند.
وی افزود: اگر انسانها به کرامت ذاتی خود و دیگران توجه کنند، بسیاری از چالشها و رفتارهای ناهنجار در تعاملات اجتماعی برطرف میشود. بخش قابل توجهی از تعارضها، تحقیرها، بیاحترامیها و حتی خشونتهای اجتماعی ناشی از غفلت از همین اصل بنیادین است. زمانی که فرد، خود را دارای شأن و منزلت بداند، نه به کرامت خویش آسیب میزند و نه کرامت دیگران را زیر پا میگذارد.
نقش موثر رفتار کریمانه در انتقاد از خطای دیگران
این پژوهشگر دینی ادامه داد: سقوط از جایگاه کرامت انسانی میتواند زمینهساز بسیاری از گرفتاریهای فردی و اجتماعی باشد. وقتی انسان نسبت به شأن خود بیاعتنا شود، در برابر رفتارهای نادرست نیز حساسیت کمتری نشان میدهد و این مسئله به تدریج به یک فرهنگ تبدیل میشود. در مقابل، سیره امام حسن(ع) نشان میدهد که چگونه میتوان با بزرگواری و رفتار کریمانه، حتی طرف مقابل را متوجه خطای خود کرد.
شریعتیتبار تصریح کرد: در تاریخ نقل شده است که امام حسن(ع) در مواجهه با افرادی که رفتار نامناسبی داشتند، با حلم و بزرگواری برخورد میکردند؛ بهگونهای که همان رفتار کریمانه، موجب تحول درونی فرد مقابل میشد. این شیوه، یک راهکار عملی برای امروز ماست. اگر در تعاملات اجتماعی، اصل را بر حفظ کرامت طرف مقابل بگذاریم، بسیاری از شکافها و کینهها از بین میرود.
وی با بیان اینکه جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت به اخلاق کرامتمحور است، خاطرنشان کرد: در فضای کنونی که گاه رقابتهای اقتصادی، اختلافهای سیاسی و تنشهای فرهنگی پررنگ شده است، تنها با تکیه بر کرامت انسانی میتوان فاصلهها را کاهش داد. این کرامت، صرفاً یک مفهوم ذهنی نیست بلکه باید در رفتار، گفتار و تصمیمگیریهای ما نمود پیدا کند.
«هوای هم را داشتن»؛ مصداق بارز کرامت انسانی
این کارشناس مسائل دینی، ادامه داد: همه اهلبیت(ع) حقیقتی واحدی هستند و در صفات، اخلاق و فضایل مشترکند اما شرایط اجتماعی و سیاسی هر دوره سبب شده که برخی ویژگیها در سیره هر امام برجستهتر جلوه کند. در مورد امام حسن(ع)، کرامت در قالب انفاق، احسان، گذشت، حلم و صبر جلوهای خاص یافته است.
شریعتیتبار با اشاره به سخاوت و بخشندگی امام حسن (ع)، اظهار کرد: نقل شده است که ایشان چندین نوبت، تمام اموال خود را در راه خدا تقسیم کردند و به نیازمندان بخشیدند. این رفتار تنها یک اقدام مالی نبود بلکه حاوی این پیام فرهنگی بود که انسان مؤمن نباید نسبت به نیازهای اجتماعی و اقتصادی جامعه خود بیتفاوت باشد بلکه باید در حد توان برای رفع مشکلات دیگران، تلاش کند.
وی با تاکید به اینکه آن حضرت نهتنها با انفاق مالی بلکه با اعتبار اجتماعی و آبروی خود نیز به یاری مردم میشتافتند، بیان کرد: اگر فردی گرفتار میشد، امام با نفوذ معنوی و اجتماعی خود برای حل مشکل او تلاش میکردند. این الگو به ما میآموزد که «هوای هم را داشتن» صرفاً به کمک مالی محدود نمیشود بلکه استفاده از جایگاه، تخصص و ارتباطات برای گرهگشایی از کار دیگران نیز مصداق کرامت است.
ضرورت تبدیل «همدلی» به یک خُلق دائمی اجتماعی
این پژوهشگر دینی تأکید کرد: اگر این روحیه به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود، همبستگی اجتماعی دیگر محدود به زمان بحرانها نخواهد بود. در حوادث طبیعی یا شرایط خاص، معمولاً شاهد موجی از همدلی هستیم اما پس از عبور از بحران، این همبستگی کمرنگ میشود. الهام از سیره امام حسن(ع) میتواند این همدلی را از حالت مقطعی خارج کرده و به یک خُلق دائمی اجتماعی تبدیل کند.
شریعتیتبار با اشاره به ابعاد دیگر سیره امام حسن(ع)، گفت: حلم، صبر و گذشت از دیگر شاخصههای برجسته در رفتار آن حضرت است. جامعهای که در آن افراد به سرعت در برابر یکدیگر موضع میگیرند و از خطای هم نمیگذرند، به سمت گسست و چنددستگی پیش میرود. در مقابل، فرهنگ گذشت و مدارا میتواند بسیاری از تنشها را پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، مهار کند.
وی افزود: جوانان امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض فشارهای اجتماعی، اقتصادی و روانی قرار دارند. اگر کرامت نفس در آنان تقویت شود، در برابر بسیاری از لغزشها و آسیبها مقاومتر خواهند بود. انسانی که برای خود شأن و منزلت قائل است، حاضر نیست جایگاه خود را با رفتارهای نادرست تنزل دهد.
نقش خانواده و رسانه در نهادینهسازی الگوی کرامت
این پژوهشگر دینی درباره نقش خانوادهها در نهادینه کردن این الگو اظهار کرد: خانواده نخستین بستر تربیت است. توجه به کرامت انسانی، صبر، گذشت، انفاق و صداقت باید از محیط خانواده آغاز شود. آموزشهای اولیه، چه به صورت مستقیم و چه در قالب رفتار والدین، تأثیر عمیقی بر شکلگیری شخصیت فرزندان دارد.
شریعتیتبارادامه داد: زمانی که پدر و مادر در عمل، احترام متقابل، گذشت در اختلافها و کمک به دیگران را نشان میدهند، این رفتارها بهصورت ناخودآگاه در فرزندان نهادینه میشود. فرهنگسازی واقعی از رفتار آغاز میشود و نه صرفاً از توصیههای زبانی.
وی با اشاره به نقش رسانهها تصریح کرد: رسانهها نیز وظیفه دارند این مفاهیم را بهدرستی و با شیوههای مؤثر تبیین کنند. استفاده از سخنان و سیره امام حسن(ع) و دیگر ائمه(ع)، همراه با معرفی نمونههای عملی در جامعه امروز، میتواند به تقویت فرهنگ کرامت کمک کند.
این پژوهشگر دینی با اشاره به اینکه علاوه بر تبیین نظری، بازتاب الگوهای عینی از افراد و خانوادههایی که بر اساس کرامت، گذشت و انفاق زندگی میکنند، بسیار اثرگذار است، خاطرنشان کرد: جامعه نیازمند برنامهریزی فرهنگی منسجم و مستمر، هم در سطح خانواده و هم در سطح رسانههای جمعی است.
انتهای پیام
