به گزارش ایسنا، متن گزارش مرکز پژوهشهای مجلس به شرح زیر است:
چکیده :در ماههای اخیر شبکه «ایران اینترنشنال» با استفاده از ظرفیت چند ماهواره منطقهای از جمله Yahsat، Badr، Eutelsat، TürkmenÄlem و Azerspace به پخش برنامه برای مخاطبان فارسیزبان ادامه داده است. این شبکه از نگاه بسیاری در ایران رسانهای با رویکرد خصمانه تلقی میشود که در دورههای تنش سیاسی و امنیتی، نقش فعالی در تشدید فضای رسانهای ایفا کرده است. گزارشها نشان میدهد در پی اعتراضات و پیگیریهای رسمی ایران، پخش این شبکه از ماهواره Azerspace متوقف شده است. با این حال تجربه نشان داده است که شبکههای مشابه به سرعت با انتقال به ماهوارههای دیگر به فعالیت خود ادامه میدهند. از این رو مسئله صرفاً حذف یک فرکانس نیست، بلکه نیازمند یک سیاست جامع در حوزه «دیپلماسی فرکانس» و حکمرانی ارتباطات ماهوارهای است. در شرایطی که فضای منطقهای با تنشهای امنیتی و رسانهای همراه است، زیرساختهای ماهوارهای عملاً به بخشی از میدان رقابت اطلاعاتی تبدیل شدهاند. از این منظر لازم است ایران با استفاده از ابزارهای حقوقی، دیپلماتیک و تقنینی، مانع تبدیل ماهوارههای منطقه به بستر عملیات رسانهای علیه خود شود.
شرح مسئله
ماهوارههای مخابراتی در خاورمیانه و آسیای مرکزی به یکی از مهمترین ابزارهای توزیع رسانه تبدیل شدهاند. اپراتورهای ماهوارهای ظرفیت ترانسپوندر را به شبکههای تلویزیونی اجاره میدهند و در عمل زیرساخت فنی انتشار محتوا را فراهم میکنند. در نتیجه حتی اگر یک شبکه از یک ماهواره حذف شود، میتواند با انتقال به اپراتور دیگر به فعالیت خود ادامه دهد.
در این چارچوب، شبکههایی مانند ایران اینترنشنال طی سالهای اخیر با جابهجایی میان ماهوارههای مختلف توانستهاند محدودیتهای ایجادشده را دور بزنند. در حال حاضر نیز دسترسی به ماهوارههایی مانند TürkmenÄlem یا سایر اپراتورهای منطقهای همچنان امکان تداوم پخش را فراهم میکند.
نکته مهم دیگر رفتار برخی اپراتورهای منطقهای است. اگرچه این اپراتورها معمولاً قراردادهای خود را در قالب فعالیت تجاری توجیه میکنند، اما واگذاری ظرفیت ماهوارهای به رسانههای سیاسی در شرایط تنش منطقهای میتواند پیامدهای دیپلماتیک و امنیتی داشته باشد. توقف پخش این شبکه از Azerspace نشان میدهد که پیگیری دیپلماتیک میتواند اثرگذار باشد، اما در عین حال این تجربه نیز نشان میدهد که رویکرد برخی بازیگران منطقهای در همکاری رسانهای با طرفهای متخاصم از حافظه سیاست خارجی ایران پاک نخواهد شد و نیازمند بازتعریف قواعد تعامل در این حوزه است.
چارچوب حقوقی بینالمللی
نظام حقوقی پخش ماهوارهای در جهان بر چند اصل استوار است:
نخست، مدیریت فرکانس و مدار ماهوارهای تحت نظارت اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU) انجام میشود. این نهاد مسئول هماهنگی فنی و جلوگیری از تداخل سیگنالها است، اما درباره محتوای رسانهای تصمیمگیری نمیکند.
دوم، اپراتورهای ماهوارهای تابع قوانین کشوری هستند که در آن ثبت شدهاند. بنابراین دولتها میتوانند از طریق سازوکارهای حقوقی داخلی بر فعالیت این اپراتورها اثر بگذارند.
سوم، در بسیاری از کشورها نهادهای تنظیمگر رسانهای اختیار دارند در صورت نقض قوانین رسانهای یا تهدید امنیت عمومی، مجوز پخش یک شبکه را لغو کنند. تجربه جهانی نشان میدهد که بسیاری از حذفهای ماهوارهای از طریق فشارهای مقرراتی و دیپلماتیک بر اپراتورها انجام شده است.
تحلیل راهبردی
در فضای رقابت رسانهای منطقه، ماهوارهها تنها ابزار انتقال سیگنال نیستند بلکه بخشی از زیرساخت جنگ روایتها محسوب میشوند. در شرایط تنش یا بحران، نقش این زیرساختها در شکلدهی افکار عمومی چند برابر میشود. بنابراین واگذاری ظرفیت ماهوارهای به رسانههای سیاسی در چنین شرایطی عملاً به معنای مشارکت غیرمستقیم در میدان رقابت اطلاعاتی است.
از این منظر، تداوم پخش چنین شبکههایی از ماهوارههای منطقهای نه صرفاً یک مسئله رسانهای، بلکه یک موضوع امنیت ارتباطی و حکمرانی اطلاعات محسوب میشود. همین مسئله ضرورت طراحی یک سیاست فعال برای مدیریت این فضا را دوچندان میکند.
پیشنهادهای سیاستی و تقنینی
۱. تدوین دکترین «دیپلماسی فرکانس» در سیاست خارجی
ضروری است موضوع استفاده از ماهوارههای منطقهای برای پخش رسانههای سیاسی در قالب یک پرونده دائمی در مذاکرات دوجانبه با کشورهای صاحب اپراتور مطرح شود. این سیاست باید بر اصل حسن همجواری و مسئولیت کشورها در جلوگیری از استفاده از زیرساختهای ارتباطی خود علیه دیگر کشورها تأکید کند.
۲. پیگیری حقوقی در نهادهای بینالمللی ارتباطات
ایران میتواند از ظرفیت ITU و سایر سازوکارهای فنی برای ثبت اعتراضهای رسمی، پیگیری هماهنگیهای فرکانسی و ایجاد فشار حقوقی بر اپراتورها استفاده کند. هرچند این نهادها درباره محتوا تصمیم نمیگیرند، اما ابزارهای فنی و حقوقی آنها میتواند در مذاکرات مؤثر باشد.
۳. اقدام هماهنگ دیپلماتیک برای محدودسازی دسترسی به ماهوارههای منطقهای
پس از توقف پخش از Azerspace، ضروری است پیگیریهای مشابه در خصوص سایر اپراتورها از جمله TürkmenÄlem و دیگر ماهوارههایی که پوشش ایران را دارند نیز انجام شود. تجربه نشان داده است که شبکههای رسانهای با انتقال سریع میان ماهوارهها تلاش میکنند محدودیتها را دور بزنند؛ بنابراین سیاست ایران باید به جای تمرکز بر یک ماهواره، کل زنجیره اپراتورها را هدف قرار دهد.
۴. تعریف مسئولیت حقوقی برای اپراتورهای ماهوارهای در همکاریهای ارتباطی
مجلس میتواند با تدوین قوانین مرتبط با همکاریهای ارتباطی و مخابراتی، چارچوبی ایجاد کند که در آن همکاری با اپراتورهایی که زیرساخت خود را در اختیار رسانههای معارض قرار میدهند مشمول محدودیت یا بازنگری در همکاریهای ارتباطی شود.
۵. ایجاد سازوکار پایش دائمی پخش ماهوارهای
راهاندازی یک مرکز رصد دائمی پخش ماهوارهای برای شناسایی سریع تغییر فرکانسها و ماهوارههای جایگزین ضروری است. این اقدام امکان واکنش سریع دیپلماتیک و حقوقی را فراهم میکند.
۶. تقویت قدرت رسانهای و زیرساختی کشور
در کنار اقدامات محدودکننده، توسعه ماهوارههای مخابراتی ملی، تقویت رسانههای برونمرزی و گسترش پلتفرمهای توزیع محتوا از اهمیت بالایی برخوردار است. تجربه جهانی نشان میدهد که در رقابت رسانهای، قدرت تولید روایت و دسترسی به مخاطب نقش تعیینکننده دارد.
جمعبندی: توقف پخش یک شبکه از یک ماهواره، هرچند یک موفقیت دیپلماتیک محسوب میشود، اما به خودی خود مسئله را حل نمیکند؛ زیرا شبکههای رسانهای میتوانند به سرعت به اپراتورهای دیگر منتقل شوند. از این رو لازم است ایران با اتخاذ یک سیاست جامع در حوزه «دیپلماسی فرکانس»، ضمن پیگیری حقوقی و دیپلماتیک، از تبدیل زیرساختهای ماهوارهای منطقه به ابزار فشار رسانهای علیه خود جلوگیری کند.
در شرایط تنش و رقابت شدید رسانهای، زیرساختهای ماهوارهای نقش تعیینکنندهای در شکلدهی فضای اطلاعاتی دارند. بنابراین اقدام سریع، هماهنگ و مبتنی بر سیاستگذاری روشن در این حوزه، بخشی ضروری از حکمرانی رسانه و امنیت ارتباطی کشور محسوب میشود.
انتهای پیام
