دره ارغوان که در شمال روستای علیآباد کشمر و حدود ۱۸ کیلومتری شمال شرقی شهرستان بردسکن واقع شده، یکی از بکرترین درههای گیاهی منطقه به شمار میرود. مسیر دسترسی آن با دو ساعت پیادهروی همراه است که از ابتدای دره با پوشش گیاهی کمتراکم آغاز میشود و هرچه پیشتر میرویم، تنوع گیاهی بیشتر، هوای مطبوعتر و چشماندازهای خیرهکنندهتر میشود.
این منطقه به دلیل رویش گسترده درختچهها و درختان ارغوان، به «دره ارغوان» شهرت یافته است. ارغوانها در بهار، به ویژه در محدوده فروردینماه، زمانی که بر درختان که هنوز برگ ندادهاند، گلهایی خوشرنگ با طیفی از بنفش تا صورتی روشن میروید و چشماندازی بینظیر میسازند. کارشناسان محیطزیست معتقدند این منطقه از معدود ذخیرهگاههای ارغوان در شرق کشور است و از ارزش اکولوژیک و ژنتیکی بالایی برخوردار است.
اما زیبایی این دره تنها به گلهای ارغوان محدود نمیشود. گیاهانی چون بادامشک، نوروزک، بنه، انجیر وحشی، گون، درمنه و گونههای متنوعی از گراسها، پوشش گیاهی آن را غنی کرده و آن را به یک اکوسیستم کمنظیر تبدیل کرده است. همین تنوع گیاهی، این دره را در میان پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان به علوم محیطزیست به یک آزمایشگاه طبیعی تبدیل کرده است.
دره ارغوان، زیستبومی که باید برای نسلهای بعد حفظ شود
فعال محیطزیست و پژوهشگر حوزه اکوسیستمهای طبیعی، درباره ارزش اکولوژیک دره ارغوان گفت: دره ارغوان یکی از معدود مناطق شرق کشور است که چنین تراکم و تنوعی از ارغوانها را در خود جای داده است. این گونه گیاهی، علاوه بر ارزش زیباییشناختی، نقش مهمی در حفظ خاک، تثبیت آب و تداوم زنجیره زیستی منطقه دارد.
فهیمه رئیسزاده، در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: متأسفانه بسیاری از مردم تنها ظاهر زیبای آن را میبینند، در حالی که این دره یک ذخیرهگاه ژنتیکی واقعی و نیازمند مراقبت اصولی است.
وی با اشاره به اینکه ارغوان، گیاهی حساس به تغییرات دمایی و کمآبی است، ادامه داد: در سالهای اخیر، افزایش دما، کاهش بارندگی و بینظمی در الگوی بارشها سبب شده تا برخی از پایههای ارغوان ضعیفتر شوند. همچنین فشار چرای دام، آلودگی ناشی از گردشگری غیرمسئولانه و ورود خودروها به برخی بخشهای دره، تهدیدهای جدی برای آینده آن است. اگر روند فعلی ادامه یابد، ممکن است در یک دهه آینده بخشهایی از پوشش ارغوان این منطقه را از دست بدهیم.
رئیسزاده با تأکید بر اینکه حفظ این دره تنها با مشارکت مردم محلی امکانپذیر است، خاطرنشان کرد: بومیهای منطقه باید نقش اصلی را در حفاظت از این ذخیرهگاه داشته باشند. وقتی مردم ارزش یک اکوسیستم را بدانند، خود به بهترین شکل از آن مراقبت خواهند کرد.
دره ارغوان و ظرفیت گردشگری منطقه
دره ارغوان هرساله در فصل بهار به خصوص در فروردین و اوایل اردیبهشت، پذیرای گردشگران بسیاری است. چشمانداز رنگی ارغوانها، مسیرهای مناسب برای پیادهروی، قابلیتهای عکاسی طبیعت، آرامش محیط و نزدیکی نسبی به شهر بردسکن، این منطقه را به یکی از مقاصد جذاب گردشگری طبیعی بدل کرده است.
یک فعال حوزه گردشگری و کارشناس طبیعتگردی در خراسان رضوی، اظهار کرد: دره ارغوان میتواند به یک قطب گردشگری طبیعی در شرق کشور تبدیل شود، به شرطی که زیرساختها و برنامهریزیهای لازم انجام گیرد.
حسن قربانی، اضافه کرد: بردسکن در سالهای اخیر تلاش کرده تا گردشگری را به یکی از محورهای توسعه خود تبدیل کند. دره ارغوان میتواند نقش مهمی در این مسیر ایفا کند، اما نیازمند امکانات پایهای مانند ایجاد مسیرهای ایمن، نصب تابلوهای راهنما، مدیریت زباله و ایجاد زیرساختهای گردشگری سبک است. توسعه گردشگری اگر به شکل اصولی انجام شود، هم اقتصاد محلی را رونق میدهد و هم به حفاظت بهتر از طبیعت کمک میکند.
وی معتقد است: معرفی صحیح این منطقه، تولید محتواهای تصویری، ایجاد تورهای تخصصی طبیعتگردی و آموزش رفتارهای مسئولانه به بازدیدکنندگان، از مهمترین نیازهای فعلی است.
این فعال حوزه گردشگری بیان کرد: گردشگری طبیعت باید کمترین دخالت را در محیط داشته باشد. اگر مدیریت نشود، همین گردشگری میتواند آسیبزا شود؛ بنابراین ما باید به سمت گردشگری کماثر، گردشگری آموزشی و تورهای کوچک حرکت کنیم. با این روش، هم زیباییهای دره برای آیندگان باقی میماند و هم توسعه اقتصادی مناطق روستایی اطراف تقویت میشود.
ضرورت اهمیت حفاظت از دره ارغوان
حوزه آبریز دره ارغوان ۲۱۵۰ هکتار وسعت دارد و حدود ۸۰۰ هکتار آن با گونه ارغوان پوشیده شده است. این آمار نشان میدهد که با یک ذخیرهگاه کمنظیر مواجه هستیم. این منطقه طی ۱۷ سال گذشته با تلاش جنگلبانان و نیروهای منابع طبیعی حفاظت شده و اکنون یک نمونه موفق در مدیریت منابع طبیعی منطقه به شمار میرود.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری بردسکن، با اشاره به اهمیت استراتژیک این دره و تهدیدهایی که دره را تحت فشار قرار داده، گفت: تغییرات اقلیمی، کمبود بارش، افزایش دما، فعالیتهای انسانی کنترل نشده و برداشتهای بیرویه از منابع طبیعی، مهمترین تهدیدهای این دره هستند.
حمیدرضا اقبالی، بیان کرد: زبالههایی که در پی بازدیدهای غیرمسئولانه رها میشود، ورود خودروها به مسیرهای پیادهروی و قطع برخی شاخههای ارغوان برای سوخت یا تزئین، آسیبهایی هستند که به وضوح در چند سال اخیر مشاهده شدهاند.
وی بر لزوم آگاهیرسانی و آموزش تأکید کرد: اگر مردم و گردشگران بدانند که هر شاخه ارغوان چه ارزشی دارد و قطع آنچه آسیبی به اکوسیستم میزند، رفتارشان تغییر میکند. ما نیازمند فرهنگسازی گسترده هستیم. این منطقه یک ظرفیت طبیعی ویژه است و باید به شکل پایدار مدیریت شود.
اقبالی همچنین اعلام کرد: طرحهایی برای نصب تابلوهای آموزشی، ایجاد مسیرهای مشخصشده، محدود کردن ورود خودروها و اجرای پروژههای آبخیزداری در دستور کار است.
چرا دره ارغوان برای خراسان رضوی اهمیت دارد؟
دره ارغوان تنها یک جاذبه گردشگری نیست. این منطقه نقشی مهم در توازن زیستمحیطی منطقه دارد که حفظ تنوع ژنتیکی گیاهان شرق کشور، نقش مؤثر در جلوگیری از فرسایش خاک، تثبیت روانآبها و افزایش نفوذ آب در سفرههای زیرزمینی، فراهم کردن زیستگاه برای گونههای جانوری مانند کبک، تیهو، روباه، انواع پرندگان کوچک و خزندگان، کمک به حفظ رطوبت خاک در سالهای کمبارش و تعدیل نسبی آبوهوای محلی از آن جمله است.
رمضانپور یک استاد دانشگاه و فعال حوزه زیستمحیطی گفت: وجود ارغوان در این منطقه، فرصتی برای تحقیقات دانشگاهی نیز فراهم کرده است؛ چراکه این گونه در بسیاری از مناطق کشور پراکنش محدودی دارد و در برخی نقاط در معرض انقراض محلی قرار گرفته است.
وی افزود: متأسفانه تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر، آثار محسوسی بر اکوسیستم این منطقه گذاشته است. به هم خوردن الگوی بارش، کاهش رطوبت هوا، افزایش طول دورههای خشکی و بالا رفتن میانگین دما، باعث شده تا بخشی از پایههای ارغوان کمتر گل دهند یا دیرتر شکوفا شوند.
رمضانپور بیان کرد: همچنین فرسایش خاک در مناطق شیبدار، شدت بیشتری پیدا کرده و این موضوع میتواند در درازمدت به تخریب تدریجی پوشش گیاهی منجر شود. خشک شدن برخی گونههای مرتعی و کاهش کیفیت چراگاهها نیز فشار بیشتری را بر دره وارد کرده است.
وی خاطرنشان کرد: اجرای طرحهای آبخیزداری، تقویت پوشش گیاهی، جلوگیری از تخریبهای انسانی و بازنگری در برنامههای گردشگری میتواند روند آسیب را کاهش دهد.
این فعال زیستمحیطی ظرفیتهای گردشگری را فرصتی برای توسعه پایدار منطقه دانست و بیان کرد: دره ارغوان میتواند به یکی از محورهای توسعه اقتصادی بردسکن تبدیل شود. وجود مسیرهای پیادهروی، قابلیت برگزاری تورهای عکاسی، نزدیکی به روستای علیآباد، امکان ایجاد کمپهای سبک و جذابیت فصل بهار، این منطقه را در میان مقاصد گردشگری طبیعی استان متمایز کرده است.
وی افزود: برگزاری جشنواره سالانه شکوفههای ارغوان، ایجاد مسیرهای استاندارد طبیعتگردی، راهاندازی اقامتگاههای بومگردی در روستاهای اطراف، توسعه بازاریابی گردشگری و تولید مستندها و برنامههای معرفی منطقه میتواند چهره گردشگری بردسکن را تغییر دهد. دره ارغوان تنها یک جاذبه دیدنی نیست؛ بلکه بخشی از هویت بومشناختی خراسان رضوی محسوب میشود. مردمی که به این منطقه سفر میکنند، باید بدانند که حضورشان در طبیعت مسئولیت به همراه دارد.
رمضانپور افزود: جمعآوری زباله، پرهیز از روشن کردن آتش در مناطق حساس، استفاده نکردن از شاخههای ارغوان و حرکت در مسیرهای مشخصشده، میتواند کمک بزرگی به حفاظت از این دره کند. حفاظت از این دره فقط وظیفه منابع طبیعی نیست، بلکه وظیفه همه کسانی است که به این منطقه قدم میگذارند.
دره ارغوان، گنج بنفش بردسکن، هم میراث طبیعی ارزشمند است و هم فرصتی مهم برای توسعه گردشگری پایدار. این منطقه در عین زیبایی، شکننده و آسیبپذیر است. اگر حفاظت، آموزش، توسعه گردشگری اصولی و مدیریت صحیح منابع طبیعی در کنار هم پیش بروند، این دره میتواند برای نسلهای آینده نیز به همان زیبایی باقی بماند که امروز آن را میشناسیم.
انتهای پیام
