به نظر میرسد پاسخ، پیچیدهتر از آن است که با یک نگاه ساده بتوان به آن دست یافت. در روزهای منتهی به نوروز، خیابانهای شهرهای خراسان رضوی شاهد سیل جمعیت و تراکم بیسابقهای از حضور مردم در خیابانها بود، تصویری که گویی رگهای شهر را از جریان طبیعی خود خارج میکرد؛ اما امروز، با خلوت شدن معابر و روان شدن ترافیک، نوع دیگری از پویایی در شهر قابل مشاهده است؛ پویایی مبتنی بر آرامش، تعاملات هدفمند و فعالیتهای پایدار.
یک پژوهشگر مسائل شهری، در تحلیل این پدیده، بر نقش حیاتی و بنیادین مردم در زنده نگه داشتن هستی و پویایی شهرها تأکید کرد و گفت: شهر، فراتر از فضا و یک بوم نقاشی اجتماعی و فرهنگی است.
مجید اسکندری، در گفتوگو با ایسنا با ارائه تعریفی نو از شهر، افزود: شهرها صرفاً مجموعهای از بناها، خیابانها، زیرساختها و خدمات شهری نیستند. اینها تنها اجزای تشکیلدهنده پیکره شهر هستند، اما روح و جان شهر را مردم میبخشند.
وی خاطرنشان کرد: شهرها به مثابه موجوداتی زنده عمل میکنند که برای بقا و تداوم حیات خود، به جریان مداوم زندگی و تعاملات اجتماعی نیاز دارند. حضور مردم در فضاهای شهری، صرفاً یک فعالیت فیزیکی نیست، بلکه یک فرآیند فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی پیچیده است که به ایجاد هویت شهری و تقویت پیوندهای اجتماعی کمک میکند.
این پژوهشگر مسائل شهری، ادامه داد: در واقع، شهرها در ذهن و خاطره مردم ساخته میشوند و این خاطرات و تجربیات جمعی هستند که به شهر معنا و ارزش میبخشند. هر خیابان، هر پارک، هر کافه و هر بنای تاریخی، حامل خاطرات و داستانهای متعددی است که توسط مردم در طول زمان شکل گرفتهاند.
وی گفت: وقتی مردم در خیابانهای شهر قدم میزنند، آنها نه تنها در حال خرید یا تفریح هستند، بلکه در حال بازسازی و تقویت خاطرات خود و ایجاد خاطرات جدید هستند.
به گفته اسکندری، شهرها به مثابه بوم نقاشی بزرگی هستند که مردم با حضور و فعالیتهای خود، بر آن نقاشی میکشند. هر تعامل اجتماعی، هر گفتگو، هر لبخند و هر گام، خطی بر این بوم میافزاید و به غنای آن میبخشد.
نگاهی عمیقتر به ترافیک سال نو؛ آشوب مقطعی یا نمود پویایی؟
اسکندری در تحلیل تضاد ظاهری بین خلوت شدن خیابانها در تعطیلات و پویایی شهر، گفت: ممکن است در نگاه اول، خلوت شدن خیابانها به معنای کاهش پویایی و نشاط شهری تلقی شود، اما این یک برداشت سطحی و نادرست است. در واقع، ترافیک سنگین و ازدحام جمعیت در روزهای پایانی سال، بیشتر یک فعالیت مقطعی و موقتی است که ناشی از تقارن با یک رویداد خاص (خرید سال نو) است. این ترافیک، لزوماً به معنای پویایی و نشاط پایدار شهری نیست، بلکه بیشتر یک هجوم ناگهانی و موقت است که میتواند به یک معضل ترافیکی، آلودگی هوا و افزایش استرس منجر شود.
وی اضافه کرد: ترافیک سال نو، در واقع یک نمود از فعالیت اقتصادی و اجتماعی گسترده است که در این ایام در شهر رخ میدهد. مردم برای خرید، دیدار با اقوام و دوستان و انجام امور مربوط به سال نو، به خیابانها میآیند و این امر باعث ایجاد ازدحام و ترافیک میشود؛ اما این ازدحام، لزوماً به معنای کیفیت زندگی بهتر نیست. در بسیاری از موارد، ترافیک باعث اتلاف وقت، افزایش هزینهها و کاهش رضایت مردم میشود.
این پژوهشگر مسائل شهری خلوت شدن خیابانها در تعطیلات را فرصتی برای بازسازی و ترمیم شهر و همچنین ایجاد فضایی آرامشبخش برای زندگی روزمره دانست و گفت: در این حالت، پویایی شهر نه از طریق ازدحام و هیاهو، بلکه از طریق فعالیتهای فرهنگی، هنری، اجتماعی و اقتصادی متنوع و پایدار به دست میآید. به عنوان مثال، برگزاری جشنوارهها، نمایشگاهها، کنسرتها، کارگاههای آموزشی و سایر رویدادهای فرهنگی میتواند به جذب مردم به شهر و ایجاد فضایی پرجنبوجوش و نشاطبخش کمک کند.
پویایی واقعی؛ فراتر از حضور فیزیکی، به سوی تعاملات معنادار
این پژوهشگر مسائل شهری با تأکید بر اینکه پویایی شهر نباید صرفاً به حضور فیزیکی مردم محدود شود، افزود: پویایی شهر باید در تمام ابعاد زندگی شهری، از جمله اقتصاد، فرهنگ، اجتماع، محیطزیست و سیاست، تجلی یابد. برای رسیدن به این هدف، باید فضایی مناسب برای فعالیتهای متنوع و پایدار ایجاد شود و مردم در تصمیمگیریهای مربوط به شهر مشارکت داده شوند.
وی توضیح داد: پویایی واقعی شهر، زمانی حاصل میشود که مردم احساس تعلق و مسئولیت نسبت به شهر خود داشته باشند و در فعالیتهای مختلف آن مشارکت کنند. این مشارکت میتواند شامل فعالیتهای داوطلبانه، عضویت در سازمانهای مردم نهاد، شرکت در انتخابات و ارائه پیشنهادها به مسئولان باشد.
اسکندری بیان کرد: هرچه مردم بیشتر در تصمیمگیریهای مربوط به شهر مشارکت داشته باشند، احساس تعلق آنها به شهر بیشتر میشود و این امر باعث افزایش پویایی و نشاط شهری میشود.
وی ایجاد فضاهای عمومی مناسب را یکی از مهمترین عوامل جذب مردم به شهر و ایجاد تعاملات اجتماعی دانست و خاطرنشان کرد: فضاهای عمومی باید امن، پاکیزه، زیبا و در دسترس باشند و امکاناتی را برای فعالیتهای مختلف، مانند ورزش، تفریح، استراحت و گفتگو فراهم کنند. همچنین، باید فضاهایی را برای برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری ایجاد کرد تا مردم بتوانند در آنها شرکت کنند و از آنها لذت ببرند.
نقش برنامهریزی شهری در احیای روح شهر
این پژوهشگر مسائل شهری معتقد است که برنامهریزی شهری میتواند نقش مهمی در تقویت نقش مردم در زنده نگه داشتن شهرها ایفا کند.
وی پیشنهاد داد: برنامهریزان شهری باید با در نظر گرفتن نیازها و خواستههای مردم، فضاهایی را طراحی کنند که برای تعاملات اجتماعی، فعالیتهای فرهنگی و تفریحی و همچنین انجام امور روزمره مناسب باشند. به عنوان مثال، ایجاد فضاهای سبز، پارکها، پیادهروهای گسترده، مراکز خرید و تفریحی و همچنین بهبود سیستم حمل و نقل عمومی میتواند به جذب مردم به شهر و ایجاد فضایی پرجنبوجوش و نشاطبخش کمک کند.
اسکندری با انتقاد از رویکردهای سنتی برنامهریزی شهری که بر اساس طراحی برای خودروها صورت میگیرد، افزود: باید رویکردی انسانمحور را در برنامهریزی شهری اتخاذ کرد و به نیازهای عابرین پیاده، دوچرخهسواران و کاربران حمل و نقل عمومی توجه کرد. ایجاد پیاده راههای گسترده، مسیرهای دوچرخهسواری ایمن و سیستم حمل و نقل عمومی کارآمد میتواند به کاهش وابستگی به خودرو و بهبود کیفیت زندگی شهری کمک کند.
اسکندری گفت: شهرها، آیینه تمامنمای زندگی اجتماعی و فرهنگی ما هستند. اگر میخواهیم شهرهایی پویا، نشاطبخش و قابل سکونت داشته باشیم، باید به نقش مردم در زنده نگه داشتن آنها توجه کنیم و فضایی را ایجاد کنیم که مردم بتوانند به راحتی در آن زندگی کنند، کار کنند، تفریح کنند و با یکدیگر تعامل داشته باشند. شهرها باید به عنوان فضاهایی برای شکوفایی استعدادها، تحقق آرزوها و ایجاد خاطرات به یادماندنی باشند.
این پژوهشگر مسائل شهری اظهار کرد: پویایی شهرها در گرو حضور و مشارکت فعال مردم است. برنامهریزان شهری با طراحی فضاهای مناسب و توجه به نیازهای مختلف اجتماعی، میتوانند نقش مردم را در زنده نگه داشتن شهرها تقویت کنند و فضایی را ایجاد کنند که برای همه شهروندان قابل سکونت و لذتبخش باشد. شهرها، بیش از آنکه مجموعهای از بناها و خیابانها باشند، جوامعی پویا و زنده هستند که با حضور و فعالیت مردم معنا پیدا میکنند.
انتهای پیام
