حمید دانایی، در حاشیه همایش «اهمیت سلامت روان در بحرانها»، در گفت و گو با ایسنا بر لزوم بهرهگیری از این واکنش طبیعی و سالم انسانی برای کاهش استرس، تقویت حس کنترل و امید در دشوارترین مواقع تأکید کرد.
وی با اشاره به اینکه در دل بحرانها، شاید خنده آخرین چیزی باشد که به ذهن افراد خطور کند، بیان کرد: واقعیت این است که شوخطبعی، نقشی بنیادین در کاهش فشارهای روانی ایفا میکند. خنده، با تحریک مغز به ترشح اندورفین مواد شیمیایی طبیعی که احساس خوشبختی و آرامش را در بدن تقویت میکنند و به طور قابلتوجهی به کاهش استرس و اضطراب کمک میکند.
این متخصص روانپزشکی افزود: این ترشح اندورفین، نه تنها احساس درد را تسکین میدهد، بلکه به افراد کمک میکند تا دیدگاه متعادلتری نسبت به شرایط بحرانی پیدا کنند و حس کنترل خود را بر اوضاع، حتی در مقیاسی کوچک، باز یابند.
وی یکی دیگر از کارکردهای مهم شوخطبعی در شرایط بحران را تقویت روابط اجتماعی دانست و اظهار کرد: تجربه مشترک سختیها، زمانی با لحظاتی از خنده و شوخی همراه میشود، پیوندهای عاطفی میان افراد را عمیقتر میکند. این حمایت اجتماعی که از دل روابط گرم و صمیمی برمیآید، نقش حیاتی در عبور جمعی از بحرانها ایفا میکند. وقتی افراد احساس میکنند تنها نیستند و میتوانند در کنار هم حتی برای لحظاتی، بار سنگین مشکلات را با خنده سبک کنند، تابآوری جمعی آنها به مراتب افزایش مییابد.
دکتر دانایی با تأکید بر اینکه نگاه طنزآمیز به جنبههای دشوار زندگی، میتواند زاویه دید انسان را نسبت به مسائل تغییر دهد، خاطرنشان کرد: توانایی یافتن لحظات کوچک شادی، یا درک جنبههای بامزه و غیرمنتظره موقعیتهای سخت، به افراد کمک میکند تا بار روانی بحران را به شکلی مؤثرتر مدیریت کنند. این دیدگاه، نه تنها مانع از فروپاشی روانی میشود، بلکه به حفظ هویت انسانی، امید به آینده و درک عمیقتر معنای زندگی کمک میکند.
وی ادامه داد: پذیرش این نکته که حتی در تاریکترین شرایط نیز میتوان بارقههایی از نور و امید یافت، خود یک گام بزرگ در جهت تابآوری است و شوخطبعی، ابزاری قدرتمند برای کشف این بارقههاست.
این روانپزشک با ارائه توصیههای عملی برای حفظ و تقویت شوخطبعی در دوران بحران گفت: اولین گام، یادآوری و بازگویی خاطرات شاد و لحظات خوشایند گذشته است. مرور این خاطرات میتواند حس امید و خوشبینی را در افراد زنده کند. دوم، در صورت امکان و بسته به شرایط، تماشای محتوای طنز مانند فیلمها، سریالها یا استندآپ کمدیها میتواند به تخلیه هیجانی و کاهش تنش کمک کند. البته باید توجه داشت که این امر نباید جایگزین رسیدگی به مسائل اصلی بحران شود.
وی افزود: برقراری شوخیهای ساده، محترمانه و متناسب با شرایط در جمعهای خانوادگی یا دوستانه نیز میتواند فضایی همدلانه و حمایتگر ایجاد کند. این شوخیها نباید تمسخرآمیز یا توهینآمیز باشند، بلکه باید در راستای تقویت روحیه جمعی و ایجاد لبخند به کار گرفته شوند. مهمتر از همه، باید خنده را به عنوان یک واکنش طبیعی و سالم انسانی پذیرفت و از آن شرمنده نبود. خنده به معنای نادیده گرفتن سختیها یا بیاهمیت جلوه دادن مشکلات نیست؛ بلکه ابزاری قدرتمند برای تحمل، سازگاری و در نهایت، عبور موفقیتآمیز از چالشهاست.
دانایی تأکید کرد: در مواجهه با بحران، حفظ حس شوخطبعی، نشانهای از قدرت روانی و توانایی سازگاری است. این ویژگی به افراد کمک میکند تا با نگاهی متعادلتر و روحیهای قویتر، با مشکلات مقابله کنند و در نهایت، سلامت روان خود را در مسیر پر فراز و نشیب زندگی حفظ کنند.
وی با اشاره به اینکه استفاده از ظرفیتهای رسانهای برای ترویج محتوای شاد و امیدبخش در دوران بحران میتواند تأثیر بسزایی در ارتقای سلامت روان جامعه داشته باشد، افزود: رسانهها میتوانند با تولید و انتشار برنامهها و محتواهایی که حس شوخطبعی را برمیانگیزد، نقش مهمی در تقویت تابآوری روانی افراد ایفا کنند.
این متخصص روانپزشکی، در ادامه به مقایسه تأثیر خنده با سایر مکانیزمهای دفاعی روان اشاره و بیان کرد: در حالی که برخی مکانیزمهای دفاعی ممکن است در کوتاه مدت کارآمد باشند، اما شوخطبعی و خنده، رویکردی سازنده و سالم برای مقابله با استرس مزمن و فشارهای روانی هستند. این رویکرد، نه تنها به فرد کمک میکند تا از موقعیتهای دشوار عبور کند، بلکه کیفیت زندگی او را در بلندمدت نیز بهبود میبخشد.
دانایی یادآور شد: در شرایطی که ممکن است دسترسی به منابع حمایتی محدود باشد، توانایی فرد در ایجاد شادی و نشاط درونی از طریق شوخطبعی اهمیت دوچندان پیدا میکند. این خوداتکایی روانی، فرد را قادر میسازد تا با اتکا به منابع درونی خود، با چالشها مواجه شود و امید خود را از دست ندهد.
وی در ادامه به نقش هنر و ادبیات در تقویت شوخطبعی اشاره کرد و گفت: آثار هنری و ادبی که با نگاهی طنزآمیز به مسائل میپردازند، میتوانند الهامبخش افراد باشند و به آنها نشان دهند که چگونه میتوان در دل سختیها، لحظاتی از شادی و امید یافت.
این متخصص روانپزشکی، با اشاره به اینکه شوخطبعی در کودکان نیز نقش مهمی در رشد اجتماعی و عاطفی ایفا میکند، افزود: تشویق کودکان به بازی، شوخی و خنده، به آنها کمک میکند تا مهارتهای حل مسئله را بیاموزند، روابط اجتماعی خود را تقویت کنند و با استرسهای ناشی از محیط اطرافشان بهتر کنار بیایند. این امر، پایههای تابآوری روانی آنها را از سنین پایین بنا مینهد.
وی تأکید کرد: درک و پذیرش شوخطبعی به عنوان یک جزء جداییناپذیر از سلامت روان، نیازمند تغییر نگرش در سطح فردی و اجتماعی است.
دانایی ابراز امیدواری کرد: با افزایش آگاهی عمومی نسبت به این موضوع، افراد بتوانند از این نیروی درونی قدرتمند برای عبور از بحرانها و دستیابی به زندگی سالمتر و شادابتر بهرهمند شوند.
انتهای پیام
