برای این روز روایتهای متعددی نیز در دل تاریخ ذکر شده اما مهم آن است که سیزدهبهدر یکی از معدود آیینهایی است که با وجود گذشت هزاران سال، همچنان با اصالت و پویایی در فرهنگ ایرانی، تداوم یافته است.
رضا صمدی در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: در دوره ساسانیان، آیینی ۵ روزه از سیزدهم تا هجدهم فروردین برگزار میشد که پایانبخش تعطیلات نوروزی بود. امروز تنها روز سیزدهم بهعنوان یادگار آن سنت کهن در تقویم آیینی ایرانیان باقی مانده است. باورهای اسطورهای مختلفی درباره چرایی رفتن مردم به طبیعت در این روز وجود دارد، از جمله اعتقاد باستانیان به اینکه جهان مادی دارای چرخهای ۱۲هزار ساله است و ورود به هزاره سیزدهم، آغاز مرحلهای نوین از «زندگی روحانی» به شمار میآمد. ایرانیان باستان معتقد بودند که در این دوره، روح از قید جسم رها میشود و تعالی پیدا میکند. به همین دلیل، خروج از خانه و حضور در دامان طبیعت نوعی نماد رهایی از محدودیتهای مادی تلقی میشده است.
او به نقش اسطوره باران در آیین سیزدهبهدر اشاره کرد و گفت: در باورهای ایران باستان، ایزد باران یا تشتر در این روز بر دیو خشکسالی پیروز میشود. به همین دلیل، جشن سیزدهبهدر بزرگداشتی برای باران، سرسبزی، طراوت و رحمت الهی بوده است. همچنین این پیروزی اسطورهای، ارتباطی تنگاتنگ با مفهوم باروری و رویش در فرهنگ ایرانی داشته و همین موضوع سبب شکلگیری برخی رسوم از جمله گرهزدن سبزه، شده است.
گرهزدن سبزه و باز شدن بخت دختران و پسران در روز سیزدهم فروردین
وی افزود: در یکی از این نقلها، زنان و دختران با گرهزدن سبزه، تلاش میکردند پیروزی ایزد باران را تقویت کنند. این کار نمادی از طلب برکت، فراوانی و برآورده شدن آرزوها بوده است. روایت دیگری نیز به یکی از ازدواجهای نخستین در تاریخ اسطورهای ایران اشاره دارد که گفته میشود در روز سیزدهم فروردین رخ داده است. به همین دلیل، گرهزدن سبزه به باز شدن بخت دختران و پسران تعبیر میشده است.
این پژوهشگر تاریخ با تأکید بر اینکه عنصر طبیعت، هسته مرکزی آیین سیزدهبهدر است، خاطرنشان کرد: این جشن، پیوند انسان با طبیعت، درخواست باران و شکرگزاری بهخاطر سرسبزی و خرمی است. به همین دلیل، تمام رفتارها و نمادهای این روز از حضور در فضای سبز گرفته تا غذاهای سنتی و بازیهای گروهی، حول محور طبیعت شکل گرفته است. سیزدهبهدر یکی از معدود آیینهایی است که با وجود گذشت هزاران سال، همچنان با اصالت و پویایی در فرهنگ ایرانی تداوم یافته و آنچه امروز از این جشن باقی مانده است، همچنان ردپای طبیعتمحوری، امید به باران، طلب برکت و احترام به چرخههای زیستی و روحانی را در خود دارد.
نحسی ۱۳ هیچ پشتوانه روشنی در منابع کهن ندارد
او با اشاره به اینکه باور عمومی درباره نحسی این روز پشتوانهای روشن در منابع کهن ندارد، توضیح داد: در متون معتبر، چه پیش از اسلام و چه پس از آن، هیچ نشانهای از نحسی عدد سیزده وجود ندارد و اساساً این عدد در سنت ایرانی بار منفی رسمی نداشته است. در فرهنگ عامه ایرانیان هم سیزدهبهدر در درجه نخست، روزی برای پیوند دوباره با طبیعت، کنار هم بودن خانوادهها، دیدار آشنایان و تقویت شادابی و امید در آغاز سال جدید بوده است.
صمدی ادامه داد: بهجز معانی و سنتهای مثبت مرتبط با این روز، در برخی روایتهای تاریخی نیز توضیحی دیگر درباره ریشه خروج از خانه در روز سیزده فروردین ذکر شده است که نمیتوان به صحیح بودن آن مطمئن بود.
صمدی یادآور شد: سیزدهبهدر در سنت ایرانی در اصل روزی برای شادی، بودن در طبیعت، صلهرحم، کنار هم بودن خانوادهها و ایجاد آمادگی روحی برای آغاز دوره کاری سال جدید است. آنچه امروز در فرهنگ ما جریان دارد، ریشه در شادمانیهای نوروزی و سنتهای دیرپای مردمی دارد و نه در مفاهیم نحسی یا برداشتهای منفی.
انتهای پیام
