قالی نفیس اردکانی، با قدمتی نزدیک به یک قرن، یکی از قدیمیترین آثار موقوفه قالیبافی ایران است که در مسجد خضرشاه(چهارمنار) یزد نگهداری میشود.
این شاهکار هنری، علاوه بر زیبایی فنی و طرح «خشتی کرمان»، تمامی جزئیات را در تار و پود خود ثبت کرده است.
پرداخت اجاره موقوفات به صورت قالی، گواهی بر پیوند اقتصاد سنتی با هنر و مذهب منطقه است که توسط قالی بافان اردکانی به مسجد محله چهارمنار یزد هدیه شده است. این اثر که در سال ۱۴۰۰ ملی شد، پلی میان تاریخ کهن و هویت فرهنگی اردکان است.
نجمه نادری رئیس پایگاه پژوهشی اردکان در گفتوگو با ایسنا، قالی موقوفه مسجد خضرشاه یزد را شاهکار قالیبافی اردکان ذکر و تصریح کرد: این قالی نفیس، یکی از برجستهترین آثار موقوفه قالیبافی ایران است؛ فرشی تاریخی که نزدیک به یک قرن پیش در اردکان بافته شده و روایت کامل وقفنامه، نام واقفان، بافندگان و ناظران را در تار و پود خود حفظ کرده است.
وی خاطرنشان کرد: این فرش برجسته در دوره مجدالعلما یعنی عصر شکوفایی قالیبافی در یزد و اردکان، آفریده شد؛ زمانی که طرحهای اصیل کویری و کرمانی در کشور شهرت یافتند.
این مسئول عنوان کرد: البته ارزش این فرش تنها در زیبایی و قدمت آن نیست بلکه علاوه بر اینها، در چهار گوشه فرش، متنهایی به زبان انگلیسی درباره موقوفهبودن آن دیده میشود که ویژگیای کمنظیر در میان فرشهای تاریخی ایران است.
به گفته نادری که از پژوهشگران تاریخی و میراثی استان است، بر اساس وقفنامه، چندین باغ پسته و قنات در بهاالدینآباد اردکان وقف مسجد خضرشاه بوده و مخارج بافت قالی از محل اجاره همین زمینهای پسته پرداخت شده است؛ شیوهای که پیوند مستقیم اقتصاد سنتی منطقه با آیین وقف و هنر قالیبافی را نشان میدهد.
وی افزود: در برخی اسناد نیز اشاره شده که واقف، مالک چند چشمه قنات در حوالی تفت بوده و بخشی از هزینه قالی از آنجا تأمین شده است.
مصطفی هاتفی اردکانی کارشناس ارشد فرش و پژوهشگر هنر و صنایعدستی در رابطه با این فرش ملی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: این قالی بزرگ که ۷ متر و ۴۰ سانتیمتر طول و ۴ متر و ۲۰ سانتیمتر عرض دارد، در سال ۱۳۰۸ شمسی(۱۳۵۰ قمری)، دقیقاً متناسب با شبستان مسجد خضرشاه طراحی و بافته شد.
وی افزود: طرح «خشتی کرمان» در این فرش با اصالت و نظم چشمگیری بنابر وقفنامه موجود توسط استاد حسین رنجغانی از شاگردان حاج علیاکبر و علیاصغر یزدی، طراحی شده و سپس حاج ابراهیم، حاج محمود تقویزاده و حاج محمود طاهری از هنرمندان برجسته اردکان، آن را با دستان خود خلق کردهاند.
هاتفی ادامه داد: تار و پود این اثر از پنبه طبیعی است و ۱۵ رنگ گیاهی و شیمیایی همچون سرمهای، بیدمشکی، پوستپیازی، چهرهای، صورتی، دارچینی، سبز، لاکی، ترمهای، مسی، فیروزهای، سفید و لیمویی در آن بهکار رفته است؛ ترکیبی غنی که جلوهای منحصربهفرد به این قالی موقوفه میبخشد.
به گفته این پژوهشگر حوزه فرش و صنایع دستی، تمام بافندگان این قالی مردان اردکانی بودند که مطابق سنت قدیم قالیبافی در اردکان، پیش از ورود زنان به این هنر در دهههای بعد، عمل میکردند.
وی تأکید کرد: قالی مسجد خضرشاه که به عنوان قالی مسجد چهارمنار شناخته میشود، به سبب همین ویژگیهای تاریخی، فنی و فرهنگی در سال ۱۴۰۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت شده است.
به گزارش ایسنا، این فرش امروز فقط یک دستبافته ارزشمند نیست بلکه سندی زنده از هویت فرهنگی یزد و اردکان و پلی میان هنرمندان گذشته، سنت وقف و تاریخ کهن این دیار است.
انتهای پیام
