این شهر با پیشینهای که ریشه در دوران باستان دارد و در منابع تاریخی با نام «ترشیز» شناخته میشود، همواره بستر رویدادهای مهم فرهنگی و اجتماعی بوده و آثار تاریخی برجای مانده از دورههای مختلف، به روشنی نشان میدهد که کاشمر در طول تاریخ تنها یک شهر عادی نبوده، بلکه نقشی هویتساز در منطقه شرق ایران داشته است.در کنار این پشتوانه تاریخی، کاشمر به دلیل وجود اماکن زیارتی شاخص، جایگاه ویژهای در گردشگری مذهبی استان نیز دارد. حضور امامزادگان معتبر و آرامگاه شخصیتهای مهم ملی و مذهبی، این شهر را به یکی از مقاصد مهم زیارت در خراسان رضوی تبدیل کرده است.
علاوه بر این ظرفیت مذهبی، طبیعت شمال کاشمر با چشمهها، ارتفاعات خنک، باغات سرسبز و هوای پاک، چهرهای ییلاقی به آن بخشیده و فرصتی کمنظیر برای توسعه گردشگری طبیعی و تفریحی فراهم کرده است. این تنوع کمنظیر جغرافیایی و فرهنگی، کاشمر را در ردیف شهرهایی قرار میدهد که میتواند با برنامهریزی درست، به مقصدی چند وجهی تبدیل شود؛ مقصدی که هم برای زائر جذاب باشد و هم برای گردشگران طبیعتگرد، علاقهمندان تاریخ، پژوهشگران و خانوادههایی که در جستوجوی فضاهای آرام و اصیل ایرانی هستند.
با وجود این ویژگیهای ارزشمند، کاشمر هنوز نتوانسته نقش خود را در رونق گردشگری استان تثبیت کند. بسیاری از آثار تاریخی و طبیعی آن معرفی نشده یا به خوبی مستندسازی و علامتگذاری نشدهاند. زیرساختهای اقامتی و خدمات رفاهی در حدی نیست که بتواند گردشگران را برای اقامت طولانیتر ترغیب کند و همین موضوع باعث شده میزان ماندگاری سفر در این شهر پایین بماند. نبود مسیرهای دسترسی استاندارد، ضعف در برنامههای تبلیغاتی، نداشتن بستههای معرفی مقصد و کمبود نگاه جامع مدیریتی، دیگر عواملیاند که سبب شدهاند ظرفیتهای قابل توجه کاشمر، کمتر از حد واقعی مورد استفاده قرار گیرد.
۹۰ درصد مردم کاشمر تنها با ۳ منطقه دیدنی آشنا هستند
یک پژوهشگر حوزه گردشگری گفت: بر اساس پژوهشهای صورت گرفت ۹۰ درصد مردم کاشمر از مناطق دیدنی ترشیز تنها با سه منطقه (سید مرتضی، سید حمزه و شهید مدرس) آشنا هستند و هیچ جای دیگری را نمیشناسند.
حسن قربانی در گفتوگو با ایسنا افزود: در حالی بسیاری از مردم این منطقه آرزو دارند، سفری به منطقه شوش و دزفول داشته و مقبره یعقوب لیث صفاری را ببینند که هنوز برج علیآباد کشمر را از نزدیک ندیدهاند، یا نمیدانند سدشاهی و قلعه آتشگاه در کجا قرار دارد و پیشینه تاریخی آن چیست.
وی درباره منطقه ترشیز و چهار شهر آن، به اهمیت شناخت جاذبههای گردشگری و تاریخی این منطقه اشاره کرد و افزود: ترشیز و چهار شهر آن، شامل کاشمر، بردسکن، خلیلآباد و کوهسرخ، جزئی از ایران و دارای ویژگیهای خاص خود هستند.کاشمر به عنوان شهر زیارت و سیاحت با حدود ۲۰ اثر ثبت شده در فهرست آثار ملی شناخته میشود؛ بردسکن به داشتن آثار تاریخی متعدد (بالغبر ۵۰ اثر ثبت شده) شهرت دارد و خلیلآباد به عنوان شهر کشاورزی و پرورش انواع انگور و فرآوری کشمش مشهور است و حدود ۱۵ اثر ثبت شده دارد، ضمن اینکه کوهسرخ نیز با طبیعت سرسبز و زیبا و انواع میوههای مناطق سردسیر کشور و با حدود ۱۰ اثر ثبت شده، شناخته میشود.
این پژوهشگر حوزه گردشگری ادامه داد: با در نظر داشتن این همه پتانسیل گرانسنگ و حتی مراکز اقامتی متعدد و بعضاً رایگان، هنوز بسیاری از شهروندان ترشیز جز چند اثر به نام، با ظرفیتهای منطقه خود آشنا نیستند و به خوبی نمیتوانند به عنوان سفیر و راهنمای محلی برای مهمانان و مسافران گذری نقش مؤثری ایفا کنند.
وی اظهار کرد: اگر مسئولان به درستی میگویند که کاشمر دومین شهر زیارتی استان و چهارمین آن در کشور است و سالانه حدود سه تا چهار میلیون زائر-گردشگر دارد، حداقل باید ۱۰ تا ۲۰ درصد آنان مشتاق دیدن حدود ۱۰۰ اثر ثبت شده منطقه، از جمله برج کشمر، فیروزآباد، کاروانسرای کبودان، سد شاهی و قلعه آتشگاه باشند در صورتی که این گونه نیست.
این پژوهشگر حوزه گردشگری بر لزوم توجه به فرهنگ محلی و ارتقای آگاهی عمومی در مورد جاذبههای گردشگری تأکید و تصریح کرد: آگاهی مردم کاشمر از مناطق دیدنی ترشیز وضعیت نگران کنندهای دارد.
وی تأکید کرد: اگر دولتها از دخالت در این صنعت دست بردارند و میراث پدران را به فرزندانشان واگذار کنند میتوانند با استفاده از ظرفیتهای موجود گردشگری که ایران را جزء ۱۰ کشور برتر جهان قرار میدهد و تبدیل آنها از قوه به فعل، به لحاظ اقتصادی نیز در ردیف ۱۰ کشور نخست جهان قرار گیرند.
قربانی با اشاره به اینکه صنعت گردشگری به عنوان یکی از مهمترین و پویاترین بخشهای اقتصادی این استان شناخته میشود و نقش بسزایی در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منطقه دارد، افزود: صنعت گردشگری فرصتی برای معرفی فرهنگ، هنر و صنایعدستی به گردشگران داخلی و خارجی فراهم میکند. این امر میتواند به حفظ و توسعه فرهنگ محلی و همچنین صادرات محصولات فرهنگی و هنری استان و منطقه ترشیز کمک کند.
وی خاطرنشان کرد: منطقه ترشیز میتواند به یکی از مقاصد اصلی گردشگری در خراسان رضوی تبدیل شود و نقش مهمی در توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی این استان ایفا کند.
میراث تاریخی کاشمر؛ هویت زندهای که در انتظار معرفی است
توسعه گردشگری امروز نیازمند نگاه بخشی یا اقدامهای پراکنده نیست، بلکه نیازمند طرحی جامع، بلندمدت و علمی است که همه عناصر اقتصادی، فرهنگی، خدماتی و زیرساختی شهر را در ارتباط با یکدیگر تعریف کند. برای شهری با ویژگیهای کاشمر، تنها مرمت یک بنای تاریخی یا ساماندهی یک محور گردشگری کافی نیست؛ بلکه باید همه حلقههای زنجیره گردشگری از معرفی و بازاریابی گرفته تا حملونقل، اقامت، خدمات تجاری و مدیریت مقصد به طور همزمان تقویت شوند.
یک فعال حوزه گردشگری با اشاره به اهمیت روزافزون صنعت گردشگری در اقتصاد شهری، این صنعت را از مؤثرترین بخشهای توسعه پایدار معرفی کرد و گفت: گردشگری در جهان امروز دیگر تنها یک فعالیت تفریحی نیست، بلکه صنعتی تحولآفرین و مولد درآمد است که میتواند ساختار اقتصادی، هویتی و کالبدی شهرها را متحول کند.
علی اعتصامی، با بیان اینکه گردشگری به دلیل پیوند گسترده با حوزههای مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، موتور مهمی برای رشد شهرها به شمار میآید، تأکید کرد: اگر شهری بتواند هویت تاریخی، فرهنگی و طبیعی خود را به درستی معرفی و در قالب امکانات و خدمات مناسب عرضه کند، مسیر توسعه اقتصادی برای آن هموار خواهد شد. کاشمر یکی از همین شهرهاست که ذخایر گردشگری آن بسیار فراتر از بهرهبرداری فعلی است.
اعتصامی اظهار کرد: کاشمر سالهاست با ظرفیتهایی روبهروست که در صورت برنامهریزی صحیح میتواند آن را در شمار مهمترین مقاصد گردشگری شرق کشور قرار دهد. مشکل اصلی نبود نگاه علمی و اجرایی است؛ موضوعی که باعث شده ظرفیتهای بالفعل شهر، همچنان بالقوه باقی بماند و میزان بهرهبرداری از آنها بسیار کمتر از حد واقعی باشد.
این فعال گردشگری در توضیح قدمت تاریخی کاشمر، آن را یکی از کهنترین شهرهای خراسان دانست که تاریخ آن به قرون پیش از اسلام بازمیگردد و در منابع تاریخی با نام «ترشیز» از آن یاد شده است. این شهر از دورههای مختلف، یادگارهای ارزشمندی در دل خود دارد و از جمله نقاطی است که تاریخ در بافت شهری آن جریان دارد.
اعتصامی اشاره کرد: کاشمر از دوران باستان تا امروز، بستر رویدادهای بزرگ تاریخی بوده و آثار برجای مانده نشان میدهد این منطقه از مراکز مهم فرهنگی و اجتماعی شرق ایران محسوب میشده است. از معماریهای سنتی تا اماکن مذهبی و بناهای قدیمی، همه نشان دهنده اصالت و هویت دیرین این شهر هستند. متأسفانه بخش زیادی از این ثروت تاریخی به دلیل ضعف معرفی، کمتر در سطح ملی دیده شده و هنوز در روایت گردشگری کشور جایگاه بایسته خود را پیدا نکرده است.
وی در ادامه به برخی از مهمترین آثار تاریخی کاشمر اشاره و اظهار کرد: آثاری همچون مسجد جامع کاشمر که از بناهای کهن و شاخص این شهر است و با معماری اصیل خود، نمونهای از هنر اسلامی-ایرانی را در قالبی بومی به نمایش میگذارد. همچنین مدرسه حاج سلطان که از یادگارهای ارزشمند دوره قاجار است و در کنار آن آبانبارهای متعدد، خانههای قدیمی و گذرهای سنتی در محلات مرکزی شهر، تصویری روشن از گذشته فرهنگی کاشمر ارائه میدهد.
اعتصامی تأکید کرد: بسیاری از این آثار به دلیل نبود تابلوهای راهنمای استاندارد، بستههای معرفی گردشگری، مسیرهای تعریف شده بازدید و برنامههای مرمت هدفمند، هنوز برای بسیاری از گردشگران و حتی ساکنان استان ناآشنا باقی ماندهاند؛ این وضعیت موجب شده میراث تاریخی کاشمر در حاشیه قرار بگیرد و از زنجیره اقتصادی شهر بهره چندانی نبرد.کاشمر تنها یک مقصد زیارتی نیست. اینجا شهری است با لایههای متعدد تاریخی و فرهنگی که اگر معرفی شود، میتواند به مقصد مطالعاتی دانشگاهها، گروههای فرهنگی، گردشگران تاریخی و علاقهمندان معماری سنتی تبدیل شود. هویت تاریخی یکی از سرمایههای جدی کاشمر است که هنوز یکدهم ظرفیت آن فعال نشده است.
اعتصامی در ادامه به نقش آثار مذهبی، بهویژه امامزادگان سیدمرتضی، سیدحمزه و سیدمحمد و همچنین آرامگاه شهید مدرس اشاره و اظهار کرد: این اماکن به دلیل اهمیت معنوی و ملی خود، سالانه میزبان هزاران زائر هستند و همین ویژگی، گردشگری مذهبی را به یکی از محورهای اصلی توسعه شهر تبدیل کرده است. زیرساختهای این حوزه باید متناسب با حجم زائران ارتقا پیدا کند تا زمان ماندگاری زوار در شهر افزایش یابد.
موانع توسعه و اقدامات انجامشده؛ فاصله میان ظرفیت و واقعیت
خلیلی، مسئول یکی از تورلیدرهای گردشگری با اشاره به چالشهای اصلی توسعه گردشگری در کاشمر، کمبود زیرساختهای رفاهی و اقامتی، حملونقل عمومی ناکارآمد، معرفی ضعیف ظرفیتها و نبود مدیریت یکپارچه را از مهمترین مشکلات موجود دانست و گفت: در کاشمر بیشتر پروژهها به صورت بخشی اجرا شدهاند. وقتی نگاه کلان وجود نداشته باشد، هر بخش مسیر خودش را میرود و نتیجه آن میشود که نه زنجیره گردشگری کامل میشود و نه خدمات ارائه شده به اثربخشی لازم میرسد.
وی تأکید کرد: یکی از دلایل عقب ماندن شهر از رقابت گردشگری، ادامه داشتن نگاه سنتی به این حوزه است؛ نگاهی که هنوز گردشگری را صرفاً در قالب چند جاذبه و چند اقدام شهری میبیند، نه یک نظام اقتصادی.
این فعال گردشگری گفت: گردشگری یک سیستم به همپیوسته است؛ اقامت، راه، حملونقل، خدمات تجاری، معرفی، آموزش، امنیت، طراحی شهری و مدیریت مقصد همگی باید در کنار هم دیده شوند. اگر یک حلقه ضعیف باشد، کل زنجیره دچار مشکل میشود.
وی در ادامه از اقداماتی که طی سالهای اخیر در کاشمر انجام شده، یاد کرد و افزود: پروژههایی همچون دو بانده شدن جاده شادمهر – کاشمر که یکی از مهمترین مسیرهای دسترسی به شهر است، باید سالها پیش انجام میشد. همچنین احیای پارک جنگلی سیدمرتضی(ع)، بهسازی مبلمان شهری، کفسازی و پیادهروسازی معابر و اقدامات مشابه، گامهای مثبتی در آمادهسازی چهره شهری هستند، اما به تنهایی نمیتوانند چرخ گردشگری را فعال کنند.
خلیلی توضیح داد: تجربه گردشگران تنها به زیبایی بصری شهر محدود نمیشود. گردشگر باید بتواند در شهر بماند، از خدمات مناسب استفاده کند و احساس راحتی و امنیت داشته باشد. تاکنون بخش خدمات رفاهی و اقامتی در کاشمر کمتر مورد توجه قرار گرفته و همین موضوع باعث کاهش ماندگاری گردشگر شده است.
وی همچنین به برنامهریزیهای انجام شده برای تعطیلات نوروز اشاره و خاطرنشان کرد: این اقدامات گرچه مؤثر و ارزشمند بودند، اما نباید به آنها به عنوان پایان مسیر نگاه کرد. باید از تجربه نوروز برای ارائه خدمات استاندارد در طول سال بهره برد؛ اگر برنامهریزیها تنها برای چند روز شلوغ محدود شود، بخش عمدهای از فرصت گردشگری سال از دست خواهد رفت.توسعه گردشگری نیازمند برنامهریزی علمی و یک مدل مفهومی دقیق است؛ مدلی که مشخص کند گردشگری چگونه میتواند بر اقتصاد شهری اثر بگذارد و چه حوزههایی باید همزمان توسعه یابند.
این مسئول تورلیدر گردشگری تأکید کرد: کاشمر امروز نیازمند برنامهریزی حرفهای، نگاه آینده محور و کنار گذاشتن روشهای سنتی مدیریت گردشگری است. شعار و برنامههای پراکنده کافی نیست؛ باید به سوی رقابتپذیری حرکت کرد و این کار بدون زیرساخت، سرمایهگذاری و مدیریت یکپارچه ممکن نیست.
وی همچنین به نقش شورای شهر و شهرداری اشاره کرد و افزود: همکاری این دو نهاد میتواند زمینهساز تحول گردشگری باشد، به شرط اینکه نگاهها از حالت واکنشی به حالت راهبردی تغییر یابد.
خلیلی توضیح داد: اگر گردشگری به عنوان یک پروژه اقتصادی بلندمدت دیده شود، نه یک فعالیت مقطعی، کاشمر میتواند به مقصدی مهم در شرق کشور تبدیل شود. شهر ظرفیت دارد، اما این ظرفیت باید با مدیریت علمی به قدرت تبدیل شود.
این فعال گردشگری، توسعه گردشگری را ضرورتی اجتنابناپذیر برای آینده کاشمر دانست و خاطرنشان کرد: آینده اقتصادی شهر در گرو تصمیمهایی است که امروز گرفته میشود. کاشمر توان تبدیل شدن به یکی از قطبهای گردشگری خراسان را دارد، به شرط آنکه ظرفیتهای تاریخی، طبیعی و فرهنگی آن به درستی معرفی و حمایت شود.
کاشمر امروز در نقطهای حساس از تاریخ خود ایستاده است؛ نقطهای که میتواند با بهرهگیری هوشمندانه از پتانسیلهای عظیم تاریخی، مذهبی و طبیعی خود و با تدوین و اجرای یک برنامه جامع و یکپارچه، مسیری نو برای توسعه اقتصادی و اعتلای فرهنگی خود ترسیم کند.آینده کاشمر، بیش از هر زمان دیگری، به تصمیماتی گره خورده است که امروز اتخاذ میشود. با تبدیل ظرفیتهای بالقوه به فرصتهای بالفعل، این شهر کهن میتواند به مقصدی پویا و اقتصادی شکوفا در عرصه گردشگری ایران تبدیل شود و جایگاه شایسته خود را در میان شهرهای شاخص منطقه بازیابد.
انتهای پیام
