حامد خاتمیپور، در گفت و گو با ایسنا با اشاره به در پیش بودن روز عطار نیشابوری اظهار کرد: هرچند نام عطار در کنار بزرگان ادبیات ایران بسیار شنیده شده، اما حقیقت این است که ورود به جهان شعری او، ورود به دنیایی است که هر سطرش نیاز به دقت و نوعی همسفر شدن با ذهن و روح شاعر دارد. شعر او مانند دریایی مواج و پرتنش است؛ دریایی که در هر موجش، اندیشهای تازه و تجربهای آموزنده نهفته است.
این استاد دانشگاه با اشاره به زندگی این شاعر برجسته گفت: عطار در سال ۵۴۰ هجری قمری در روستای تاریخی کُدکن در نیشابور متولد شد. منطقهای که از دیرباز بهعنوان یکی از کانونهای اصلی دانش، عرفان و فرهنگ ایرانی شناخته شده است. او در فضایی چشم به جهان گشود که مملو از اندیشههای تازه و جریانهای فکری متنوع بود و همین زمینه، در شکلگیری شخصیت عرفانی و هنریاش نقش مهمی داشت.
خاتمیپور با اشاره به گستره زمانی فعالیت ادبی عطار افزود: بر اساس شواهد تاریخی، او از حدود ۳۰ سالگی سرودن آثار منظوم خود را آغاز کرد و تا بیش از ۷۰ سالگی به خلق اثر پرداخت. این بازه زمانی طولانی نشان از پختگی تدریجی او و گسترش پیوسته دایره اندیشهاش دارد. کمتر شاعری را میتوان یافت که در چنین مدت طولانی، همزمان شور جوانی، ژرفبینی میانسالی و حکمت دوران کهنسالی را در آثار خود منعکس کرده باشد.
به گفته این پژوهشگر ادبی، زندگی عطار برخلاف بسیاری از شاعران درباری یا وابسته به قدرت، رنگی از سادگی و استقلال داشته است. همه شواهد نشان میدهد که فریدالدین عطار داروخانهای در نیشابور داشته و به طبابت اشتغال داشته است. به همین دلیل در محافل قدیم، گاه او را شیخالاطباء نیز نامیدهاند.
وی بیان کرد: گفته میشود دو کتاب بزرگش، یعنی الهینامه و مصیبتنامه را در همان داروخانه و در میان رفتوآمد بیماران و نیازمندان آغاز کرده است. این نکته نشان میدهد که او شعر را نه برای تفنن یا نامآوری، بلکه برای بیان دغدغههای روحیاش مینوشت.
خاتمیپور در ادامه با اشاره به آثار مسلم و قطعی منسوب به عطار و فهرستی که خود شاعر در خسرونامه آورده، توضیح داد: بر اساس گفتههای خود عطار و همچنین تحقیقات معتبر، آثار مسلم او شامل مصیبتنامه، الهینامه، مختارنامه، اسرارنامه، منطقالطیر، خسرونامه، دیوان غزلیات و قصاید و تذکرهالاولیا است. این مجموعه، در واقع ستون فکری و ادبی عطار را شکل میدهد و هر کدام نقشی مهم در تاریخ ادبیات فارسی ایفا کردهاند.
وی با تأکید بر اهمیت سه عنصر زیبایی، عشق و درد در آثار عطار افزود: بر اساس تحلیلهای ادبی، این سه رکن، شالوده جهانبینی عطار را میسازند؛ اما درد از نگاه او مهمترین بخش انسان است؛ دردی که نه به معنای رنج بیهوده، بلکه به معنای آگاهی، بیداری و عبور از خود است. عطار معتقد بود انسان تنها در سایه درد است که به حقیقت میرسد. این اندیشه در تمام آثارش موج میزند و او را از بسیاری از شاعران همعصرش متمایز میکند.
این استاد ادبیات در ادامه، به ماجرای به قتل رسیدن عطار در قتلعام مغول اشاره کرد و گفت: سال ۶۱۸ هجری قمری، سالی سیاه برای نیشابور بود. در هجوم مغول، این شهر بزرگ تقریباً به کلی نابود شد و هزاران انسان بیگناه کشته شدند. عطار نیز در همین واقعه جان خود را از دست داد. البته روایتهای مختلفی درباره نحوه کشته شدن او وجود دارد، اما همه منابع تاریخی بر این نکته متفقاند که مرگ او با بیرحمی و خشونت تمام همراه بوده است. با این حال، همانطور که بسیاری از محققان اشاره کردهاند، مرگ جسمانی عطار پایان راه او نبود. اندیشه و شعر او همچنان زنده ماند و نسلهای بعد را به تفکر و حرکت واداشت.
خاتمیپور در ادامه افزود: بخشی از اشعار عطار، جنبه انتقادی و اعتراضآمیز دارد. او در برابر ستمگران زمانه، سکوت نکرد و همین روحیه است که در برخی روایتها، او را «شهید حقیقت» معرفی کرده است.
آرامگاه عطار؛ مقصد دوستداران فرهنگ ایرانی
این استاد ادبیات گفت: آرامگاه عطار یکی از شاخصترین بناهای تاریخی و فرهنگی نیشابور است که سالانه هزاران گردشگر داخلی و خارجی را به خود جذب میکند. نخستین آرامگاه او در سده هفتم هجری ساخته شد و بعدها امیرعلیشیر نوایی از مهمترین حامیان ادبیات فارسی بنایی بر آن افزود. معماری فعلی آرامگاه با ساختار هشتضلعی و طرحهای آجری، نمادی از ترکیب سادگی و معنویت است.
وی درباره ویژگیهای این آرامگاه توضیح داد: سنگ مزار عطار، سنگی سیاه و عمودی است که بر روی آن ابیاتی از شاعر حک شده و فضای اطراف نیز با باغی آرام و دلنشین آراسته شده است. این آرامگاه در فاصله دو کیلومتری غرب آرامگاه حکیم عمر خیام قرار دارد و همین مجاورت، نوعی پیوند معنوی میان دو نابغه بزرگ نیشابور ایجاد کرده است.
نیشابور؛ شهری با سه روز ملی در تقویم ایران
این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه نیشابور در فرهنگ ایرانی گفت: نیشابور در تاریخ با عنوان ابرشهر شناخته میشد. شهری که مرکز علم، فرهنگ و تمدن ایران بوده و نقش بیبدیل آن در شکلگیری هویت ایرانی ـ اسلامی غیرقابل انکار است. امروز نیز اهمیت این شهر در تقویم ملی کشور ثبت شده است؛ به گونهای که سه روز مهم به نام نیشابور و بزرگانش نامگذاری شده است.
وی افزود: ۲۵ فروردین، روز بزرگداشت شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت حکیم عمر خیام و ۱۰ تیر سالروز ورود امام رضا (ع) به نیشابور، سه روزی است که نام نیشابور را در تقویم ایران ماندگار کرده است؛ این مسئله نشان میدهد نیشابور تا چه اندازه در حافظه فرهنگی ایران نقش دارد.
خاتمیپور تأکید کرد: این مناسبتها فرصتی ارزشمند برای معرفی دوباره فرهنگ نیشابور به نسل جوان است. ما باید چهرههایی مانند عطار و خیام را نه فقط در حد نام خیابان یا مجسمه، بلکه به عنوان بخشی از هویت فکری ایران، برای جوانان بازخوانی کنیم.
وی درباره ارزش ادبی آثار عطار خاطرنشان کرد: آثار او تنها یک مجموعه شعری نیست؛ بلکه نوعی اندیشهنامه عرفانی است. در منطقالطیر، ما شاهد سفری از خود به خود هستیم. سفری که در آن سی مرغ، در نهایت، سیمرغ را در وجود خویش مییابند. این اثر، از مهمترین و تأثیرگذارترین متون عرفانی جهان فارسی است و هنوز پس از گذشت قرنها، الهامبخش هنرمندان، پژوهشگران و اهل معناست.
این استاد دانشگاه درباره تذکرهالاولیا نیز گفت: این کتاب، صرفاً مجموعهای از شرححالها نیست. روایتی اصیل و بیپیرایه از زندگی عارفان که با نگاهی انسانی و صمیمی نوشته شده است. نثر این کتاب، نمونهای برجسته از نثر فاخر قرن ششم است و از نظر تاریخی و ادبی، ارزش فوقالعادهای دارد.
خاتمیپور در پایان گفت: نام عطار در تاریخ ایران تنها نام یک شاعر نیست. او نشانهای از بخشی از روح این سرزمین است. شعری که او به یادگار گذاشت، شعری است که از دل برآمده و به همین دلیل در دل نسلهای مختلف نشسته است. بزرگداشت عطار، بزرگداشت ارزشهایی است که ایرانیان در طول تاریخ بر آن بنا شدهاند؛ ارزشهایی چون زیبایی، عشق، درد، معرفت و ایستادگی در برابر ظلم.
انتهای پیام
