به گزارش ایسنا، کمبود و گرانی روغن مایع تنها یک مشکل اقتصادی نیست؛ بلکه به شکلی عمیق فرهنگ غذایی و روابط اجتماعی خانواده‌های ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است. روغن در آشپزی ایرانی نقش واسطه انتقال حرارت و طعم‌دهنده اصلی را دارد و حذف یا تغییر آن، سبک زندگی را از چند جهت دگرگون می‌کند.

گذار از سرخ‌کردنی به آب‌پز

در سبک زندگی سنتی ایران، غذاهای محبوب مثل قرمه‌سبزی، قیمه، کتلت و بادمجان، همگی به تفت دادن طولانی و روغن فراوان وابسته‌اند. با کاهش مصرف روغن، خانواده‌ها به سمت غذاهای آب‌پز کوچ می‌کنند. اگرچه این تغییر در ظاهر به نفع سلامت است، اما چون این تغییر عمدتاً اجباری است و نه از روی آگاهی سلامت‌محور، ممکن است باعث کاهش لذت از غذا و نوعی سرخوردگی معیشتی در خانواده ‌شود.

 بازگشت به چربی‌های سنگین و ارزان

یکی از خطرناک‌ترین تأثیرات بر سبک زندگی، جایگزینی روغن‌های مایع استاندارد با چربی‌های اشباع‌ شده است.

امروزه استفاده مجدد از دنبه یا روغن‌های نباتی جامد که ارزان‌تر یا در دسترس‌تر هستند دوباره رایج شده است. این بازگشت به عقب، دستاوردهای بهداشتی چند دهه اخیر در کاهش بیماری‌های قلبی و عروقی را تهدید می‌کند.

 معصومه دشتی شاغل و خانه دار است، او در این زمینه گفت: غذا در فرهنگ ایرانی محور اصلی مهمانی است. وقتی روغن به عنوان یک کالای کلیدی کمیاب یا گران می‌شود، هزینه پذیرایی به شدت بالا می‌رود.

او ادامه داد: مهمانی‌های خانوادگی که پیش از این با غذاهای سرخ‌کردنی و رنگین شناخته می‌شد، محدودتر شده است. مردم برای مدیریت مصرف روغن، تمایل کمتری به دعوت کردن مهمان دارند.

مقصر کمبود و کاهش در توزیع کیست؟

کمبود روغن مایع یکی از مشکلاتی است که هر از گاهی در بازار نشانه‌های اختلال در زنجیره تأمین و توزیع آن نمایانگر می‌شود. برخی این کمبود را ناشی از وارداتی بودن دانه‌های روغنی و نوسانات ارزی می‌دانند و برخی که شامل فروشندگان می‌شود علت را در عدم توزیع از سمت کارخانه‌های تولید کننده روغن عنوان می‌کنند.

سال‌های گذشته همزمان با کاهش توزیع روغن مایع، شاهد ظهور پدیده‌ای به عنوان فروش اجباری یا کالای تحمیلی بودیم. گزارش‌های مردمی حاکی از آن بود که برخی پخش‌کننده‌ها، فروش روغن مایع به مغازه‌دار را مشروط به خرید کالاهای دیگر (مثل تن‌ماهی یا رب گوجه‌فرنگی) می‌کردند. موضوعی که نظارت بازرسی اصناف بر این تخلف که مستقیماً هزینه مصرف‌کننده را بالا می‌برد، دو چندان ‌کرد.

از طرفی شکاف قیمتی و بازار سیاه موضوعی است که با کمبود هرگونه اقلام و کالای اساسی مطرح می‌شود. برای جلوگیری از فروش روغن با نرخ آزاد به مجموعه‌ای از راهکارهای نظارتی، ساختاری و تکنولوژیک نیاز است.

 شفافیت از کارخانه تا مغازه

اصلی‌ترین راهکار، رصد کالا در تمام مراحل است. برخورد تعزیری شدید با شرکت‌های پخشی که ممکن است کالا را به جای شبکه رسمی، به دلالان بازار آزاد بفروشند. نظارت باید از انبار پخش شروع شود، نه فقط در سطح خرده‌فروشی.

اکبری یک فروشنده هایپر مارکت است. او در این خصوص با اشاره به استفاده از کالابرگ الکترونیک می‌گوید: بهترین راه برای جلوگیری از این پدیده توزیع و وصل کالا به کد ملی مصرف‌کننده است. یعنی به جای توزیع عمومی که دلال هم می‌تواند بخرد، روغن با نرخ دولتی فقط از طریق کارت‌های بانکی سرپرستان خانوار و در فروشگاه‌های زنجیره‌ای منتخب عرضه شود. در این صورت، سهمیه هر فرد مشخص خواهد بود و نقش دلال هم کمرنگ‌تر می‌شود.

 الزام به درج قیمت مصرف‌کننده و کد QR

محمدی فروشنده در یک سوپرمارکت است، محمدی در این خصوص گفت: قیمت مصوب دولتی باید به صورت درشت و غیرقابل پاک شدن روی بطری درج شود. اما لازم است در این شرایط با فروشندگان هم کنار آمد و شرکت‌ها بر خرید نقدی اصرار نداشته باشند.

شهبازی کارمند در یک هایپرمارکت بزرگ در کرج است، او در حالی که به درخواست بالای روغن در بازار اذعان دارد، گفت: اگرچه به دنبال شرایط جنگی مردم خریدهای هیجانی می‌کنند، اما دولت باید با استفاده از ذخایر، اجازه ندهد قفسه‌ها خالی بماند. وقتی کالا به وفور در دسترس باشد، انگیزه برای احتکار و خرید از بازار سیاه باقی نمی‌ماند.

وی بیان کرد: البته تا کنون با کمبود فراگیر و با مدت طولانی مواجه نبوده‌ایم و نظام تامین و توزیع سعی کرده‌اند، اقلام خوراکی خانوار به صورت منظم تامین شود.

در یک بررسی میدانی از مردم پرسیده شد وقتی روغن در بازار کمیاب می‌شود، اولین جایگزین شما برای طبخ غذا چیست؟ آیا به سمت مصرف چربی‌های ناسالم‌تر رفته‌اید یا مجبور به حذف غذاهای سرخ‌کردنی شده‌اید؟

در حال حاضر توجه مردم به جایگزین‌های روغن‌های سنتی و فرآورده‌های دیگر روغنی به جای روغن‌های تولید کارخانه‌جات جلب شده است. بازگشت به چربی‌های سنتی مانند آنچه که در گذشته در سبک زندگی مادربزرگ‌ها و پدربزرگ‌ها دیده می‌شد، امروزه به سفره‌ها خانواده‌ها بازگشته است.

 روایت یک خانم خانه‌دار به نام سهیلا مرادی مبنی بر این است که استفاده از دنبه چند سالی است که در حال رواج است. وی در این خصوص گفت: با این قیمت‌ها و این شرایط گاه به گاه نایاب شدن، دوباره به سراغ استفاده از دنبه رفته‌ایم. قبلا از بوی دنبه خوشمان نمی‌آمد اما اکنون تامین همین دنبه گوسفندی برای خیلی از مردم ممکن است راحت نباشد. دنبه می‌خرم، آبش می‌کنم که حداقل خیالم برای تمام مصارف غذایی راحت باشد.

 تغییر در روش پخت‌وپز

فریبا شکوهی بازنشسته است وی با بیان اینکه در روش‌های طبخ غذا تجدید نظر کرده‌ایم، گفت: دخترم! غذاهای سرخ‌کردنی را کمتر کرده و بیشتر سعی می‌کنیم آب‌پز یا کبابی مصرف کنیم. با این کار علاوه بر رعایت رژیم غذایی و سلامتی در مصرف روغن هم صرفه جویی می‌شود.

وی ادامه داد: «وسعمان به خرید روغن نمی‌رسد دیگر. یه بطری روغن رو باید مثل قطره‌چکانی مصرف کرد.»

 حذف وعده‌های غذایی وابسته به روغن

سودابه دائمی یک زن خانه‌دار است او با اشاره به متداول شدن استفاده از روغن‌های حیوانی و گیاهی مثل زیتون در بین خانوارها گفت: شرایط بر سبک زندگی اثر گذاشته است، خیلی‌ها را می‌بینم که کوکو و کتلت درست نمی‌کنند یا حداقل کمتر می‌خورند؛ چون روغن زیاد می‌برد.

علی اکبرزاده سوپرمارکت‌دار در این خصوص گفت: وقتی فردی در فروشگاه با روغن مواجه می‌شود، حتی اگر نیاز نداشته باشد، بیش از نیاز می‌خرد. این رفتار باعث می‌شود بودجه‌ای که باید صرف خرید اقلام ضروری دیگر شود به خرید روغن اختصاص پیدا کند.

وی تاکید کرد: به نظر می‌رسد که امنیت روانی خانواده به تعداد بطری‌های روغن موجود در کابینت وابسته شده است.

انتهای پیام