در یادداشت منصور زراءنژاد آمده است:
«ماراتن ۲۱ ساعته دیپلماتیک در اسلام آباد، بامداد یکشنبه بدون دستیابی به توافق پایان یافت تا جهان بار دیگر، در برابر تیغ تیز یک ضربالاجل ژئواکونومیک قرار گیرد. خروج «جیدی ونس»، معاون رئیس جمهور آمریکا از پاکستان با دستانی خالی و بیانیهای حاکی از ارائه «پیشنهاد نهایی»، عملاً بازارهای جهانی را از فاز «انتظار محتاطانه» وارد فاز «مدیریت ریسک جنگی» کرد.
اکنون، در حالی که تنها یک هفته تا پایان آتشبس شکننده دو هفتهای باقی مانده است، تحلیلگران اقتصادی بر سر یک دوراهی تاریخی ایستادهاند: آیا این شکست یک «فریب تاکتیکی» برای کسب امتیاز در آخرین لحظات است یا پیشدرآمد «فاجعه اقتصادی» بستن طولانیمدت شاهراه حیاتی انرژی جهان؟
براساس شواهد عینی میدانی و دادههای اقتصادی کلان، این تحلیل به بررسی سناریوهای محتمل پیشرو میپردازد.
*شکافهای غیرقابل ترمیم؛ فراتر از سلاح هستهای
برخلاف روایت رسمی واشنگتن، که محور شکست را «عدم تعهد صریح ایران به عدم پیگیری سلاح هستهای» عنوان کرد، ردپای بحران در جای دیگری از نقشه اقتصاد سیاسی منطقه، یعنی در «تنگه هرمز» نمایان است. ایران که نبض جریان ۲۰ میلیون بشکه نفت روزانه را در دست دارد، در این مذاکرات به دنبال تضمینهای اقتصادی فراتر از یک آتشبس موقت بود. اصرار تهران بر دریافت «حق ترانزیت» از کشتیهای عبوری و طرح درخواست «غرامت جنگی» برای خسارات زیرساختی ناشی از حملات اخیر، نشان میدهد که اقتصاد نفتی ایران دیگر صرفاً به دنبال لغو تحریمها نیست، بلکه خواهان بازتعریف نقش خود در معماری تامین انرژی جهان است. از سوی دیگر، ادعای همزمان «سنتکام» مبنی بر اعزام ناوشکنها برای مینروبی در تنگه هرمز(که ایران آن را تکذیب کرد)، نشاندهنده آن است که طرفین در زمین بازی «روایتسازی امنیتی» نیز درگیر نبردی تمامعیار هستند.
*سناریوهای پیشرو؛ سهراهی اقتصاد جهانی
با توجه به شواهد عینی و تحلیل هزینه- فایده طرفین، سه سناریوی کلان برای هفته پایانی آتشبس قابل ترسیم است: سناریوی اول «توافق لحظه آخری و خوشبینی شکننده (احتمال ۳۰ درصد)
در این سناریو، فشار همزمان بازارهای سهام و متحدان اروپایی (نظیر درخواست مکرون از پزشکیان برای استفاده از فرصت) و نیز میانجیگری چین و پاکستان، طرفین را به یک «تفاهم حداقلی» و تمدید آتشبس سوق میدهد.
پیشبینی اقتصادی: بازگشت موقت ثبات به بازارها و کاهش هشت تا ۱۲ درصدی قیمت نفت برنت از سقفهای کنونی. با این حال، تداوم «ابهام استراتژیک»، مانع از بازگشت سرمایهگذاریهای بلندمدت در منطقه خواهد شد. در این حالت، کاهش رشد اقتصاد جهانی طبق پیشبینی سناریوی خوشبینانه بانک جهانی، به سه تا چهار درصد محدود خواهد ماند.
*سناریوی دوم؛ «فریب بزرگ» و ورود به فاز فرسایشی – محتملترین گزینه (احتمال ۵۰درصد)
شواهد حاکی از آن است که سخنان «ترامپ» مبنی بر اینکه «چه توافق بشود، چه نشود برای من فرقی ندارد و همچنین خروج سریع هیئت آمریکایی، یک تاکتیک «لبه پرتگاه» است. هدف، وادارکردن ایران به پذیرش شروط سختگیرانهتر در لحظات پایانی یا کشاندن پای ایران به میز مذاکرهای است که در آن آمریکا همزمان در حال بازگشایی تنگه هرمز از طریق عملیات مینروبی است.
پیشبینی اقتصادی: این سناریو به معنای تداوم وضعیت جنگی نه سرد و نه گرم است. بازار نفت در هفته آینده شاهد نوسانات سهمگین و اصطلاحاً «شلاقی» خواهد بود. تورم جهانی که در سناریوی تداوم جنگ بانک جهانی افزایش 9 درصدی مضاعف را تجربه میکند، به تهدیدی جدی برای اقتصادهای نوظهور و واردکننده انرژی تبدیل خواهد شد. تداوم حملات اسرائیل به لبنان نیز ریسک گسترش جبههها و توقف کامل صادرات انرژی از شرق مدیترانه را افزایش میدهد.
*سناریوی سوم؛ فروپاشی کامل و شوک نفتی بیسابقه (احتمال ۲۰درصد)
اگرچه عقلانیت سیاسی، طرفین را از این مسیر بازمیدارد، اما اگر آتشبس بدون حتی یک بیانیه تمدید شود، اقتصاد جهانی با سناریوی کابوسوار بانک جهانی مواجه خواهد شد: کاهش یک درصدی رشد جهانی و سقوط رشد کشورهای در حال توسعه به دو و نیم درصد.
پیشبینی اقتصادی: در این حالت، قیمت نفت نه بر اساس عرضه و تقاضا، بلکه بر اساس «حق بیمه ریسک جنگ فراگیر» قیمتگذاری خواهد شد. در این حالت، جهش قیمت به بالای ۱۵۰ دلار و فلج شدن زنجیره تامین جهانی محتمل است. اقتصادهای شکنندهای مانند پاکستان که میزبان این مذاکرات بود، اولین قربانیان چنین شوک ارزی و تورمی خواهند بود.
معماری جدید نظم انرژی
صرفنظر از نتیجه هفته آینده، مذاکرات اسلامآباد یک پیام روشن برای سیاستگذاران اقتصادی جهان داشت که «عصر انرژی ارزان و باثبات به پایان رسیده است». اعتماد به تنگه هرمز به عنوان یک آبراه امن، اکنون به یک متغیر ریسک در مدلهای مالی تبدیل شده است. توصیه علمی به دولتها و سرمایهگذاران، تسریع در متنوعسازی سبد انرژی و ایجاد مسیرهای جایگزین (نظیر احیای کامل خط لوله شرق-غرب عربستان که اخیراً بازسازی شده) است. جهان در هفته پیش رو نه فقط شاهد یک تصمیم سیاسی، که شاهد تولد یک نظم نوین ژئواکونومیک خواهد بود که در آن، امنیت انرژی دیگر یک کالای تضمینشده نیست، بلکه گروگان دیپلماسی لحظه آخری در راهروهای هتل «سرنا» در اسلامآباد است.
انتهای پیام
