به گزارش ایسنا، صنعت فضایی امروز تنها به پرتاب ماهواره محدود نیست؛ بلکه به بازاری عظیم با ارزش بیش از ۵۹۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ تبدیل شده که هر سال حدود ۹ درصد رشد دارد. اقتصاد فضایی جهانی حوزههای اصلی تقسیم میشود که یکی از آنها حوزه سنجش از دور با سهمی بین ۴ تا۶ درصد که هرچند ارزش مالی کوچکتری دارد، اما برای کشورهایی مانند ایران اهمیت حیاتی دارد. این بخش در حوزههایی مانند کشاورزی، مدیریت منابع آب، پایش اقلیمی، مدیریت بحران و کنترل آتشسوزیها نقشی کلیدی ایفا میکند.
بخش دیگر مهم آن مخابرات ماهوارهای است که با سهم ۸۸ درصدی، بزرگترین بخش بازار جهانی به شمار میرود. خدماتی مانند اینترنت ماهوارهای، پخش تلویزیونی، دولت الکترونیک و پوشش ارتباطی مناطق دورافتاده در این بخش قرار دارند. رقابت در این عرصه به شدت بالاست و حضور بازیگران بزرگی مانند استارلینک نشاندهنده سرعت تحول آن است.
به منظور تحقق توسعه این صنعت ایران از سالهای قیل اقدام به تاسیس مراکز علمی و پژوهشی در حوزه فضا کرده که یکی از آنها پژوهشگاه هوافضا وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است که در حملات اخیر دشمن علیه ایران مورد اصابت موشک قرار گرفت.
پژوهشگاهی با ۲۹ سال فعالیت علمی
پژوهشگاه هوافضا وزارت علوم از سال ۷۵ به منظور انجام تحقیقات هوافضایی توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری پایه گذاری شد. این پژوهشگاه از بدو تاسیس در راستای رفع نیازهای پژوهشی ایران در زمینه هوا و فضا و ایجاد ارتباط موثر با صنایع مرتبط فعالیت داشته است. از این رو اهدافی چون شناسایی و معرفی فناوریهای فضایی و همکاری با سازمانها و نهادهای مربوط برای دستیابی به آخرین دستاوردهای پژوهشی در زمینه هوافضا، ایجاد زمینه مناسب برای ارتقا فعالیتهای پژوهشی در حوزه هوافضا، توسعه و گسترش پژوهش در زمینه هوافضا و تلاش برای رفع نیازهای پژوهشی ایران و همکاری پژوهشی با موسسات آموزشی و پژوهشی کشور به منظور ارتقا کیفیت فعالیتهای پژوهشی مرتبط برای خود تعریف کرده است.
این پژوهشگاه تاکنون افت و خیزهای داشته است؛ در سال ۱۳۸۹ با مصوبه شورای عالی اداری، جایگاه سازمان فضایی ایران ارتقاء یافت و با بیرون آمدن آن از زیر نظر وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به نهاد ریاست جمهوری انتقال پیدا کرد. مطابق همین مصوبه مدتی بعد پژوهشگاه هوافضا نیز با ادغام پژوهشکده مهندسی جهاد کشاورزی و پژوهشکده تحقیقات فضایی ایران توسعه قابل توجهی یافت.
در سال ۱۳۹۱ شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران، اساسنامه جدید این پژوهشگاه را تصویب کرد. بر اساس این مصوبه پژوهشگاه با نام جدید پژوهشگاه فضایی ایران به فعالیت پرداخت. بخش اصلی پژوهشگاه هوافضا در این ادغام تحت عنوان پژوهشکده سامانههای فضانوردی با ماموریت اعزام حیات به فضا به فعالیت خود ادامه داد. پس از بازگشت مجدد سازمان فضایی ایران به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با مصوبهٔ شورای عالی اداری در بهمن ماه سال ۱۳۹۳، پژوهشگاه فضایی ایران نیز به وزارت علوم منتقل شد و پژوهشکده سامانههای فضانوردی تحت عنوان "پژوهشگاه هوافضا" مجدداً به وزارت علوم بازگشت.
دستاوردهای علمی
پرتاب اولین محموله زیستی ایران به فضا زیست فضا موضوعی است که امکان قدم گذاشتن انسان بر جای دیگری از کره زمین را بررسی میکند و این موضوع از سالها پیش ذهن دانشمندان حوزه فضا را به خود مشغول کرده است. پژوهشگران و دانشمندان فضایی در کشورهای مختلف از سالها پیش برای دستیابی به زیست فضا، تحقیقات و مراحل عملی کار خود را از طریق فرستادن موجود زنده و بعدها پرتاب انسان به فضا آغاز کردهاند و زیست فضا در جهان سابقهای حدوداً ۸۰ ساله دارد.
تاکنون تنها ۷ کشور ایران، آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، ژاپن و آرژانتین موفق به ارسال موجود زنده به فضا و ۳ کشور روسیه، آمریکا و چین نیز موفق به اعزام انسان به فضا شدهاند.
سابقه زیست فضا در کشور ما ۱۴ سال دارد و نخستین محموله زنده ایران شامل موش، لاکپشت، کرم و سلولهای انسانی در سال ۱۳۸۸ توسط کاوشگر۳ به فضا پرتاب شد.جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۹۱ با پرتاب کاوشگر پیشگام و میمون رزوس با نام "آفتاب" و سپس پرتاب کاوشگر پژوهش و میمون "فرگام" به فضا در سال ۱۳۹۲ گام بلندی در حوزه زیست فضا برداشت.
میمونهای فضانورد ایرانی یعنی "آفتاب" و "فرگام" حالا یک دهه بعد از پرتاب موفقیتآمیز آنها به فضا، هنوز زنده هستند و به حیات خود ادامه میدهند. این میمونها، زاد و ولد هم کردهاند و هماکنون دارای همسر و فرزند نیز هستند و در این پژوهشگاه نگهداری میشوند. در حال حاضر این میمونها با مالکیت پژوهشگاه هوا و فضای وزارت علوم در یک مرکز خاص در پژوهشگاه رویان نگهداری میشوند.
ورود پژوهشگاه به حوزه هوایی
محققان این پژوهشگاه پس از اجرای مطالعات در حوزه اعزام انسان به فضا، طراحی هواپیمای سبک و فوق سبک را در دستور کار خود قرار دادند. طراحی و ساخت هواپیمای سبک و فوق سبک شامل هواپیماهای یک تا ۱۹ نفره در کلاس هواپیماهای سبک و فوق سبک است. ایران سرزمین وسیع است و با توجه به کوهستانی بودن و کمبود ظرفیتهای جادهای کشور، ایجاب میکند که به سمت هوانوردی عمومی حرکت کنیم که پیش نیاز این هدف توسعه و طراحی و هواپیماهای سبک و فوق سبک است.
انتهای پیام
