استان گلستان به دلیل ویژگیهای خاص جغرافیایی، ویترینی از تضادهای توپوگرافی است؛ جایی که رودخانهها از دامنههای تند و پرشیب البرز در جنوب آغاز شده و ناگهان به دشتهای هموار با شیب نزدیک به صفر در شمال میرسند. این تغییر ناگهانی شیب باعث میشود سیلابهای خروشان در مناطق شمالی با کاهش سرعت و تجمع رسوبات مواجه شده و مسیر طبیعی آب مسدود شود. در این میان، هرچند سدسازی به تنهایی درمان قطعی و صددرصدی پدیده سیلاب نیست، اما به عنوان یک ابزار مدیریتی حیاتی، نقشی کلیدی در کنترل دبی رودخانهها، ذخیرهسازی روانآبهای ناگهانی و کاهش چشمگیر خسارات در پاییندست ایفا میکند؛ موضوعی که مهدی ضیایی معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه ای گلستان در این گفتگو توضیح میدهد. به باور این مدیر استانی عملکرد موفق سد «نرماب» در بارشهای اخیر، مهر تأییدی بر ضرورت تکمیل این زیرساختهای استراتژیک در استان است.
معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه ای گلستان نیاز اعتباری استان برای ایمن سازی در برابر سیلاب را ۶ هزار میلیارد تومان برآورد کرد و گفت: اعداد و ارقام نشاندهنده یک چالش بزرگ ملی در استان است زیرا در حالی که نیاز ما برای رسیدن به نقطه مطلوب ۶۰۰۰ میلیارد تومان است، اعتبار سال گذشته شرکت، تنها ۴۷ میلیارد تومان بوده است.
مهدی ضیایی با اشاره به تاریخچه مطالعات کنترل سیل در استان اظهار کرد: مطالعات جامع کنترل سیل گلستان که پیش از سال ۱۳۸۰ تدوین شده بود، به دلیل اتمام مهلت موافقتنامهها با توقف ردیف اعتباری مواجه شد.
وی با ارائه آماری از وضعیت بودجهای تصریح کرد: برآورد مورد نیاز برای اجرای طرحهای جامع کنترل سیل استان بر مبنای سال ۱۴۰۴ حدود ۴ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان بود که با احتساب تورم ۳۰ درصدی، این رقم اکنون به بیش از ۶ هزار میلیارد تومان رسیده است.
معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه ای گلستان، کل اعتبار مصوب این دستگاه در سال گذشته را ۴۷ میلیارد تومان اعلام کرد و افزود: از این میزان نیز تنها ۲۷ میلیارد تومان تخصیص یافت.
بحران سازههای تقاطعی غیراستاندارد
ضیایی با اشاره به دیدگاه فنی در خصوص لایروبی رودخانهها خاطرنشان کرد: برخلاف باور عمومی، لایروبی تنها راه حل نیست. توپوگرافی گلستان به گونهای است که رودخانهها از جنوب با شیب تند آغاز شده و در شمال به شیب صفر درصد میرسند که همین امر موجب رسوبگذاری شدید در مناطق شمالی اتفاق می افتد.
وی سازههای تقاطعی را مشکل اصلی تشدید سیلابها دانست و گفت: معضل اصلی ما در شمال استان، وجود پلها و گذرگاههایی است که بدون استعلام از شرکت آب منطقهای و بدون رعایت اصول مهندسی هیدرولوژی و محاسبه دبی واقعی ساخته شدهاند. این سازهها با ایجاد گلوگاه، باعث تجمع رسوبات و انسداد مسیر آب میشوند.
به گفته معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه ای گلستان، تمامی این سازههای حادثهساز شناسایی و به دستگاههای مربوطه اعلام شدهاند، اما به دلیل محدودیتهای اعتباری، اقدام موثری برای اصلاح آنها صورت نگرفته است.
وی تاکید کرد: اصلاح پروژههای تقاطعی و ایمنسازی کامل استان مستلزم نگاه ملی و تخصیص اعتبارات متناسب با ماهیت سیلخیزی گلستان است تا از وقوع خسارات تکراری در هر بارش جلوگیری شود.
لزوم آزادسازی حریم رودخانهها و برخورد با برداشت غیرمجاز
ضیایی از بخشی دیگر از سخنانش از سیلاب ها به عنوان یک پدیده طبیعی گریزناپذیر یاد کرد و گفت: یکی از راه های کنترل خسارت ها عزم همگانی دستگاهها برای خروج سازههای مزاحم از بستر رودخانهها و بازگشایی مسیرهای آبی استان است.
معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقهای گلستان به نقش مخرب مداخلات انسانی اشاره کرد و گفت: برداشتهای غیرمجاز شن و ماسه از بستر رودخانهها تأثیر بسیار مخربی بر رودخانهها دارد بنابراین این اقدامات غیرقانونی باید توسط دستگاههای نظارتی با جدیّت کنترل و برخورد شود.
وی با تأکید بر اینکه مدیریت سیلاب وظیفهای فرابخشی است، خاطرنشان کرد: باز نگهداشتن مسیر رودخانهها و جلوگیری از انسداد مجاری آبی، میطلبد که همه دستگاههای متولی در استان پای کار بیایند.
نقش حیاتی سد «نرماب» در مهار سیلاب اخیر و نجات گنبدکاووس
وی با بیان اینکه سدسازی در استان شاید کنترل کامل سیلاب را محقق نکند، گفت: با این حال سدسازی قطعاً در کاهش چشمگیر خسارات نقش کلیدی دارد؛ نمونه بارز این موضوع، عملکرد سد نرماب در سیلاب اخیر بود که پس از تکمیل سازههای هیدرولیکی در سال جاری، با موفقیت وارد چرخه مدیریت بحران شد.
ضیایی اضافه کرد: در پی بارشهای اخیر، روانآبی با دبی ۲۵۰ مترمکعب در ثانیه در رودخانه نرماب جریان یافت. ما موفق شدیم حجمی بالغ بر ۱۵ میلیون مترمکعب از این سیلاب را در مخزن سد مدیریت کرده و این حجم را به مرور رهاسازی کنیم؛ این اقدام باعث شد فشار از روی رودخانه گرگانرود در مقاطع شهری که حداکثر ظرفیت آبگذری آنها ۱۵۰ مترمکعب در ثانیه است، برداشته شود.
وی به چالش کندی حرکت آب در پایین دست اشاره کرد و گفت: در مسیر گرگانرود از گنبد تا آققلا به دلیل شیب بسیار کم زمین، سرعت تخلیه آب به سمت دریا پایین است. برای حل این مشکل، از ظرفیت طرح زهکشی اراضی ۲۸۰ هزار هکتاری استان استفاده کردیم.
انتهای پیام
