در تقویم رسمی کشور ۳ اردیبهشت به عنوان روز بزرگداشت شیخ بهایی و روز معمار انتخاب شده و فرصتی برای قدردانی از فعالیتهای افراد فعال در این حرفه و شنیدن درد دل و خواستههای آنان و نظرات مردم است.
تا همین چند دهه پیش اگر در کوچه پسکوچههای اردبیل قدم میزدی با دیوارهای کاهگلی، آجرهای دستساز، پنجرههای ارسی با شیشههای رنگی و حیاطهای مرکزی روبرو میشدی که هر کدام روایتی از فرهنگ، اقلیم و سبک زندگی مردمان این خطه بود اما امروز در بسیاری از نقاط شهر نماهای جدید ساختمانی چنان شبیه هم شدهاند که گویی هویت شهری اردبیل در لابهلای ستونهای گچی سفید و قوسهای بیمحتوا گم شده است.
در همین راستا خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) منطقه اردبیل در گفتوگو با مردم و فعالان عرصه معماری به بررسی ابعاد مختلف این موضوع پرداخته است.
نماهای رومی، روح خانههای اردبیل را گرفتهاند
فاطمه واحدی، شهروند ۳۲ ساله ساکن اردبیل با حسرت میگوید: یادم میآید خانه پدربزرگم در محله اوچدکان(از محلات قدیمی اردبیل) حیاطی بزرگ با درختان سیب داشت و تمام دیوارها با آجر قرمز پوشیده شده بود اما حالا هر جا نگاه میکنی نماهای سفید و ستونهای تکراری است. انگار همه شهر را با یک قالب ساختهاند.
وی ادامه میدهد: این یکنواختی، حس تعلق به شهر را کم کرده و دیگر خانههایمان آن گرما و صمیمیت گذشته را ندارند. امروزه همه فقط به دنبال نماهای لوکس و خارجی هستند بدون توجه به اینکه این نماها با فرهنگ و اقلیم اردبیل همخوانی ندارد.
تطابق معماری با اقلیم اردبیل، یک ضرورت فراموششده
معمار پیشکسوت اردبیلی بر اهمیت تطابق معماری با اقلیم تأکید و خاطرنشان میکند: در اردبیل با زمستانهای طولانی و پر از برف و یخبندان، معماری سنتی ما هوشمندانه طراحی میشد. خانههایی با حیاط مرکزی برای استفاده از نور خورشید در فصول سرد، سقفهای شیبدار برای هدایت برف و باران و استفاده از مصالح بومی مثل آجر و سنگ همگی نشان از درک عمیق سازندگان از محیط داشت.
علیرضا نوربخش میافزاید: اما امروز با استفاده از مصالح نامناسب و نماهای غربی نه تنها از آن هویت فاصله گرفتهایم بلکه هزینههای نگهداری بناها را هم بالا بردهایم. نماهای سنگی و شیشهای در هوای سرد اردبیل اتلاف انرژی زیادی دارند و زیباییشان نیز پس از مدتی تحت تأثیر سرما و برف از بین میرود.
از گنبد عالی تا خانههای اعیانی؛ میراثی که نادیده گرفته میشود
طراح شهری و مدرس دانشگاههای اردبیل معتقد است اردبیل گنجینهای از الگوهای معماری ایرانی را در خود جای داده است، از بناهای تاریخی شاخص مانند بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی و مسجد جامع، گرفته تا خانههای اعیانی دوره قاجار و پهلوی در بافت تاریخی شهر، همه الگوهای ارزشمندی برای معماری امروز ما هستند. این بناها نه تنها زیبا هستند، بلکه مفاهیم عمیقی از فرهنگ، هنر و باورهای مردمان این سرزمین را منتقل میکنند.
مهدی یوسفی ادامه میدهد: متأسفانه بسیاری از این بناها در معرض تخریب یا تغییر کاربری نامناسب هستند و نماهای جدید شهری نیز هیچ سنخیتی با این میراث غنی ندارند. ما باید به جای تقلید صرف از این الگوها الهام بگیریم و معماری امروزمان را با هویت بومی اردبیل پیوند بزنیم.
شهر آرام، معماری آرام میخواهد
یکی از معماران جوان اردبیلی که در زمینه بازسازی بناهای تاریخی فعالیت میکند بر اهمیت هماهنگی در نماهای شهری تأکید دارد و بیان میکند: وقتی به نماهای ناهمخوان در یک خیابان نگاه میکنی چشم و ذهن انسان خسته میشود. زیبایی واقعی در هماهنگی است؛ هماهنگی بین بناهای جدید و قدیم، هماهنگی با طبیعت و اقلیم، و مهمتر از همه هماهنگی با روح مردمی که در این شهر زندگی میکنند.
حسین یوسفی اضافه میکند: ما در اردبیل پتانسیل بالایی برای ایجاد نماهای مدرن با الهام از معماری اصیل خود داریم. کافی است نگاهی به نقوش اسلیمی، کاشیکاریها، و فرمهای هندسی موجود در بناهای تاریخی بیندازیم تا ایدههایی خلاقانه برای نماهای امروزی بیابیم.
گام نهایی احیای هویت معماری در اردبیل با نگاه به آینده
کارشناسان بر این باورند که احیای هویت معماری در اردبیل نیازمند یک عزم همگانی و از بازنگری در ضوابط شهرسازی و تشویق معماران به استفاده از الگوهای بومی تا افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزش میراث معماری ایرانی است.
پرسش اساسی این است آیا شهرداری اردبیل و ساکنان آن به دنبال شهری با نماهایی هستند که اصالت و فرهنگشان را فریاد بزنند یا همچنان شاهد تکرار نماهای بیهویت خواهیم بود!؟
انتهای پیام
