وجود بافتهای فرسوده و زمینهای بایر در نقاط مختلف شهرها، علاوه بر آن که چهره بصری شهر را مخدوش میسازد، روند خدماترسانی شهری را نیز با دشواری همراه کرده و در نهایت موجب کاهش تراکم و افت بهرهوری شهری میشود.
مسأله فرسودگی بافتهای مسکونی از مشکلات مشترک همه شهرهای کشور است و استان یزد نیز که به عنوان نخستین شهر خشتی جهان شناخته میشود، از این وضعیت مستثنی نیست.
در راستای بهبود کیفیت زندگی شهری و ایجاد محیطی متعادل و پایدار که پاسخگوی نیازهای ساکنان باشد، برنامه ملی بازآفرینی شهری در اردیبهشت ۱۳۹۷ به تصویب دولت رسید. هدف از اجرای این برنامه، بازسازی و نوسازی بافتهای فرسوده، افزایش جذابیت فضاهای عمومی و تقویت زیرساختهای اجتماعی و اقتصادی است؛ طرحی که در شهری همچون یزد با بافت تاریخی و خشتی آن، ضرورتی اجتنابناپذیر به شمار میرود.
پیشتر در گزارشی با عنوان «زخم کچلی شهری بر چهره شهر میراث جهانی/توسعه بیرویه شهری در یزد کنترل شود»، به پدیدهی کچلی شهری و کاهش تراکم جمعیتی در این شهر از منظر اجتماعی پرداخته بودیم و اکنون با هدف بررسی میزان پیشرفت طرح بازآفرینی شهری در یزد، موضوع را از طریق ادارهکل راه و شهرسازی استان پیگیری کردهایم.
احسان خواجهرضایی مدیر کل راه و شهرسازی استان یزد در گفتوگو با ایسنا، تصویب آییننامه برنامه ملی بازآفرینی شهری توسط هیات وزیران را آغاز فصل جدیدی در این حوزه دانست و اظهار کرد: این آییننامه را میتوان مهمترین مصوبه قانونی در سالهای اخیر به منظور پیگیری، تدوین و اجرای برنامههای بازآفرینی شهری معرفی کرد.
وی افزود: مصوب مذکور به اصول کلی، طرحها و مدیریت راهبری آنها، خدمات زیربنایی و روبنایی نهادهای مرتبط با این برنامه، منابع مالی و سیاستگذاری آن، الگوهای محرک توسعه مسکن، تخفیفهای مرتبط با نوسازی مسکن در محلههای هدف، نقش ستادهای بازآفرینی و سهم شهرداریها و دولت به صورت ۳۰ به ۷۰، پرداخته است.
این مسئول با بیان این که از آغاز این برنامه تاکنون اقدامات متنوع و متعددی انجام شده است، تصریح کرد: بسیاری از موضوعات مطرح شده در چارچوب این آییننامه مانند اعطای معافیتهای دولت مختص مناطق محروم و تعمیم آن به مناطق هدف بازآفرینی، یکی از مهمترین اقدامات انجام شده در این حوزه بوده است.
خواجهرضایی با اشاره به سهم یک میلیارد دلاری این برنامه از صندوق توسعه ملی در برنامه ششم و هفتم کشور و اعلام تخصیص اعتبار قابل توجه برای استان یزد، تصریح کرد: در برنامه هفتم توسعه نیز به طور مشخص به نوسازی واحدهای مسکونی در حوزه بازآفرینی شهری تاکید شده است.
وی در این باره افزود: در ماده ۵۲ قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور، اعطای زمینهای معوض، تسهیلات مرتبط با نوسازی و در ماده ۹، نوسازی ۵۰۰ هزار واحد مسکونی در این حوزه، مطرح شده است.
رویکرد محلهمحوری و اقدام مشترک در برنامه بازآفرینی شهری
مدیر کل راه و شهرسازی استان تشکیل جلسات ستاد باز آفرینی استان طی سالهای قبل را مثبت ارزیابی کرد و یادآور شد: این جلسات در سال گذشته به صورت فصلی به ریاست استاندار یا معاون استاندار برگزار شدف و در شهرستانها نیز به صورت دو ماه و گاهاً سه ماه یک بار تشکیل شده است.
وی با اشاره به رویکرد محلهمحور بودن ستادهای بازآفرینی در استان، تصریح کرد: برنامههای مورد نیاز برای نوسازی، بهسازی و اجرای طرحهای بازآفرینی در محلات هدف، در این ستادها بررسی و پس از تصویب، توسط دستگاههای مختلف اجرایی میشود.
خواجه رضایی همچنین به موضوع برنامهریزی اقدام مشترک در این حوزه نیز اشاره کرد و گفت: در حوزه بازآفرینی شهری تلاش شده با هماهنگی میان دستگاههای مختلف بهویژه شهرداریها، برنامههای اقدام مشترک تعریف شود؛ بهگونهای که بخشی از طرحها توسط راه و شهرسازی، بخشی توسط شهرداریها و بخشی دیگر از سوی سایر دستگاههای مرتبط اجرا میشود تا با ایجاد همافزایی و استفاده از ظرفیتهای اعتباری و منابع اهرمی دستگاهها، اقدامات به نتیجه برسد.
سکونت ۲۰ درصد جمعیت شهرهای یزد در بافتهای نیازمند بازآفرینی
خواجهرضایی تعداد طرحهای تعریف شدهی سال گذشته استان در حوزه بازآفرینی شهری را بیش از ۳۰ مورد اعلام کرد و افزود: سالهای قبلتر نیز روند مشابهی داشته و میتوان گفت به طور متوسط هر ساله ۳۰ تا ۴۰ طرح فقط توسط ادارهکل راه و شهرسازی پیگیری و اجرا شده است.
وی اقدامات شهرداریها را نیز متناسب با اندازه و اعتبار تخصیص یافته به آنها دانست و تصریح کرد: برخی شهرداریهای کوچک بین ۵ تا ۶ اقدام و شهرداریهای بزرگتر مانند شهرداریهای یزد و میبد بین ۷۰ تا ۸۰ طرح و اقدام را در دستور کار داشته و اجرا کردهاند.
مدیر کل راه و شهرسازی اقدامات انجام شده در سطح شهرداریها را متنوع خواند ولی از عدم جمعبندی گزارش عملکرد تمام شهرداریهای استان به دلیل تاخیر در ارسال گزارش از سوی برخی شهرداریها خبر داد.
خواجهرضایی با اشاره به اهمیت نقش شهرداریها در بازآفرینی شهری، خاطرنشان کرد: هر چند سازمان سیاستگذاری در این حوزه، راه و شهرسازی است اما مهمترین نهاد اجرایی در این حوزه شهرداریها هستند.
وی برآورد تقریبی از جمعیت موجود در مناطق هدف بازآفرینی را ۲۰ درصد از جمعیت کل مناطق شهری در استان اعلام و بیان کرد: با این حساب جمعیتی معادل تقریباً ۱۶۰ هزار نفر از ۸۰۰ هزار نفر ساکن مناطق شهری استان در بافتهای هدف بازآفرینی این مناطق زندگی میکنند.
سیاستهای تشویقی برای ساکنین محلات هدف بازآفرینی
این مسئول در ادامه به سیاستهای تشویقی و حمایتی برای ساکنین محلات هدف پرداخت و اظهار کرد: بستههای حمایتی و اعتبارات کمکهزینهای برای متقاضیان بازآفرینی تدوین شده است.
وی با بیان این که بخشی اعتبارات مستقیم دستگاههای مختلف دولتی به طور مستقیم در این طرح ایفای نقش میکنند، افزود: بخشی دیگر نیز اعتبارات ملی و استانی در این زمینه دارند که به عنوان نمونه میتوان به دو ردیف اعتباری وزارت راه و شهرسازی با عناوین «ساماندهی سکونتگاههای غیررسمی» و «ساماندهی بازآفرینی بافتهای فرسوده شهری» اشاره کرد.
خواجهرضایی همچنین به اعطای تسهیلات توسط دولت به ساکنین این محلات اشاره کرد و گفت: برخی از این تسهیلات به صورت تسهیلات بدون سپرده توسط بانکهای عامل پرداخت و برخی تحت عنوان «اعتبارات تبصرهای» از بودجه سالانه، با سود کم و به شکل حمایتی از سوی دولت برای ایجاد اشتغال در بافتهای ناکارآمد شهری در نظر گرفته شده است.
مدیر کل راه و شهرسازی استان ادامه داد: همچنین بخشی از اعتبارات به عنوان کمک هزینه اجرایی زیرساختها و معابر شهری، از طریق اعطای قیر رایگان به شهرداریها و از محل اعتبارات وزارت راه و شهرسازی در قالب کمک به بازآفرینی محلات شهری و اجرای زیرساخت معابر شهری تخصیص مییابد.
هزینهکرد تاکنون ۸۱۶ میلیارد تومان برای بازآفرینی در یزد
خواجهرضایی با تشریح میزان اعتبارات هزینه شده توسط این اداره کل در سالهای مختلف، گفت: در سال ۱۳۹۷ مبلغ ۷ میلیارد تومان، در سال ۱۳۹۸ مبلغ ۱۴ میلیارد تومان، در سال ۱۳۹۹ مبلغ ۱۶.۵ میلیارد تومان در حوزه اقدامات اجرایی و تسهیلات نوسازی هزینه شده است.
وی افزود: در سال ۱۴۰۰ نیز مبلغ ۴۰ میلیارد تومان از اعتبارات مستقیم وزارت راه و شهرسازی و ۴۵.۳ میلیارد تومان از محل بند «د» تبصره ۱۱ به دستگاههای مختلف پرداخت شد.
مدیر کل راه و شهرسازی تصریح کرد: در سال ۱۴۰۱، ۵۱ میلیارد تومان اعتبار مستقیم اجرایی وزارتخانه و ۱۸۱ میلیارد تومان از طریق بند «د» تبصره ۱۱، در سال ۱۴۰۲، نیز ۶۰ میلیارد تومان اعتبار مستقیم و ۲۵۸ میلیارد تومان از بند «ب» تبصره ۱۱ قانون بودجه سال ۱۴۰۲ به ارگانهای مختلف اعطا شد.
وی با بیان این که بنا به شرایط کشور در سال ۱۴۰۳، اعتبارات تبصرهای ابلاغ نشده ولی مبلغ هزینه شده در این سال را ۶۵ میلیارد تومان بوده است، افزود: در سال ۱۴۰۴ نیز نزدیک به ۸۰ میلیارد تومان اعتبار هزینه شده است که مجموع این اعتبارات از ابتدا تاکنون به ۸۱۶ میلیارد تومان میرسد.
وی خاطرنشان کرد: البته در صورت بهروزرسانی این اعداد، رقم واقعی هزینه شده در محلات هدف بازآفرینی شهری چندین برابر خواهد شد.
۱۵۸ محله در لیست اهداف بازآفرینی شهری استان یزد
خواجه رضایی با بیان این که از سال آغاز این طرح تاکنون ۱۵۸ محله دارای ویژگی لازم با محلات هدف بازآفرینی شهری مشخص شدند، تصریح کرد: این محلات در بافتهای فرسوده، تاریخی و سکونتگاههای حاشیه شهری قرار گرفته بودند.
این مسئول با نام بردن از برخی از این محلات در شهر یزد مانند حسنآباد، صدرآباد و پردیسان در سکونتگاههای غیررسمی، محلات اهرستان، سردوراه، خرمشاه، پشت باغ، کسنویه و دولتآباد واقع در بافتهای تاریخی میانی شهر، گفت: در این محلات موضوعات مرتبط با نوسازی مسکن، اعطای مجوز و تسهیلات حمایتی از سوی شهرداریها نیز به طور جدی توسط اداره کل راه و شهرسازی پیگیری میشود.
وی با اشاره به کسب رتبه دوم کشور در طرح نوسازی مسکن توسط اداره کل راه و شهرسازی استان در سال گذشته، اظهار کرد: حدود ۹۵ درصد از برنامهی سال گذشته استان در این حوزه محقق و منجر به نوسازی یکهزار و ۳۰۰ واحد مسکونی به صورت خود مالکی یا با استفاده از تسهیلات تبصرهای و حمایتی دولت شدیم.
وی در همین رابطه به جذب ۱۲۲ درصد از اعتبارات اجرایی این برنامه در استان نیز اشاره کرد و افزود: در این زمینه نیز ضمن کسب رتبه اول در کشور، اقدامات موثر و مطلوبی انجام شد.
مدیر کل راه و شهرسازی استان از محله پردیسان شهر یزد به عنوان نمونه موفقی در طرح بازآفرینی شهری نام برد و گفت: با تزریق اعتبارات سالانه به این محله و مقایسه وضعیت آن در زمان آغاز طرح با حال حاضر، میتوان به وضوح تفاوت را احساس و بهبود شرایط زندگی مشاهده کرد.
به گفته وی، مطلوب نبودن وضعیت زیرساختی و خدمات شهری در اراضی سکونتی، وجود تعداد زیادی اراضی رها شده از جمله مشکلات اساسی این محله بودند که با اقدامات انجام شده توسط شهرداری و این اداره کل، وضعیت بهبود پیدا کرده است.
خواجهرضایی به آسفالت محور اصلی و بلوار باروتکوبزاده در این محدوده اشاره و اختصاص قیر به کوچهها و آسفالت آنها را یک اقدام انقلابی دانست و تصریح کرد: نوسازی مسکنهای آن منطقه، تعیین تکلیف اراضی تصرفی و فاقد سند مالکیت باعث شد تا بافتهای عمده متخلخل پردیسان نوسازی شود.
این مسئول در پایان ساخت اماکن روبنایی، مرکز بهداشت، پارک و مدرسه در این محله طبق دستورالعمل موجود میانگین خدمات عرف طرح بازآفرینی را یادآور شد و تاکید کرد: با این اوصاف پردیسان را میتوان یک نمونه موفق در اجرای طرح بازآفرینی شهری نام برد.
انتهای پیام
