زهرا ترشیزی در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر اینکه برای آموزش مهارت مسئولیت پذیری نیازی به دعوا، تهدید یا تنبیه کودکان نیست، اظهار کرد: کافی است به فرزندانمان به جای گفتن تو همیشه بینظم هستی، بگوییم میدانی چطور میتوانی کارت را بهتر انجام بدهی؛ با این تغییر لحن، کودک یاد میگیرد که اشتباه پایان کار نیست، بلکه فرصتی برای یادگیری است.
وی با بیان اینکه اگر میخواهیم فرزندمان مسئول منِ خود باشد، باید به او حق انتخاب بدهیم و در عین حال، پیامد انتخابش را نیز تجربه کند، ادامه داد: به جای انجام دادن همه چیز به جای او، میتوانیم راهنمایش شویم تا خودش تصمیم بگیرد و نتیجهٔ تصمیمش را درک کند.
این روانشناس گفت: کودک وقتی احساس اعتماد و احترام از سوی والدین خود دارد، انگیزهٔ درونی برای کنترل رفتار و انجام وظایفش پیدا میکند. چنین کودکی در آینده فردی مستقل و توانمند میشود؛ کسی که میداند مسئول شادی، تلاش و تصمیمهای خودش است، نه دیگران.
عشقِ واقعی به فرزند، یاد دادنِ مهارت روبهروشدن با پیامدها
وی با بیان اینکه همه پدر و مادران چنین چیزی را میخواهند که جلوی مواجهه فرزندشان با هر درد و رنجی را بگیرند؛ تصریح کرد: اصلا پدر و مادر نرمالی پیدا نمیشود که بخواهد فرزندش رنج بکشد، اما باید یادمان باشد وقتی جلوی مواجهه فرزندمان با هر درد و رنجی را بگیریم نجات دهنده هستیم تا پرورش دهنده.
ترشیزی افزود: فرض کنید فرزند شما پنج یا شش ساله باشد و در پارک با یک بچه دیگری دعوا کند و او را هل دهد؛ بچه گریه میکند و مادرش میخواهد به فرزندتان تذکر بدهد. فرزندتان ترسیده و سرش را با خجالت پایین انداخته است اما شما به عنوان پدر و مادر سریع وسط میآیید و میگویید ناراحت نباشد و بعد با مادر و پدر طفل آسیب دیده حرف میزنید درحالیکه فرزندتان پشت سرسره سنگر گرفته است. در این شرایط فرزند شما یاد میگیرد اگر اشتباه کند، والدینش همهچیز را حل میکنند و مسئولیتی متوجه او نیست! در واقع با این رویه، والدین فرزند را از مواجهشدن با پیامد ناخوشایند رفتارش محافظت کردهاند!
این مشاور و روانشناس گفت: فرزندی ۱۰ ساله را تصور کنید که تکالیفش را فراموش کرده و فردا باید تحویل بدهد و شب موقع خواب تازه یادش میآید و استرس میگیرد اما پدر یا مادر بعد از کمی ملامت، میگویند؛ کار بدی کردی ولی نگران نباش! ما به معلمت زنگ میزنیم و میگوییم مریض بودی، نمیخواهد فردا مدرسه بروی در این وضعیت فرزندتان یاد میگیرد مسئولیتها را میشود خیلی جدی نگرفت و اگر مشکلی هم پیش بیاید والدین جلوی پیامدش را میگیرند. در این شرایط فرزند شما یاد نمیگیرد که برنامهریزی چیست یا پیامد فراموشی چه میتواند باشد؟
وی ادامه داد: با همین رویه وقتی فرزند شما ۲۰ سالش باشد اولین باری که کسی به خاطر رفتار نادرستش از او انتقاد میکند یا در یک پروژهای که امکان فرار از مسوولیت نداشته باشد، شکست میخورد همان لحظه، مثل کاغذی مچاله میشود و در خودش فرو میرود زیرا هیچکس نیست که بگوید اشکالی ندارد و ما حلش میکنیم. هیچکس نیست که جلوی نه شنیدن یا شکست را بگیرد و فرزند شما یاد نگرفته که چطور با پیامد اشتباهاتش روبرو شود.
ترشیزی خاطرنشان کرد: فرزند شما یاد گرفته که دیگران باید مشکلات او را حل کنند و حالا که هیچکس نیست، فرو میریزد. در حالی که عشق واقعی، نجات دادن فرزند از پیامد نیست؛ عشقِ واقعی یاد دادنِ مهارت روبروشدن با پیامدهاست. باید اجازه داد کودک گاهی زمین بخورد تا یاد بگیرد چطور بلند شود؛ زیرا دنیای واقعی، نجاتدهنده ندارد و فقط مسئولیت دارد.
این روانشناس اظهار کرد: اگر میخواهید به جای عاشق نجاتدهنده، عاشق پرورشدهنده باشید، لازم است که آرام بودن توأم با اقتدار را تمرین کنید و برای مسئولیتپذیر کردن فرزندانتان مسیر تربیتی را طی کنید که فرزند خودش مسئول رفتارهایش باشد نه شما با امر و نهی و حمایت بیجا و در کنار او بودن مسئولیت همه مسائل و تصمیمات و کارهای او را برعهده بگیرید.
وی با اشاره به راهکارهایی برای مسئولیتپذیر کردن فرزندان ادامه داد: برای مسئولیتپذیر کردن فرزندتان دستور ندهید بلکه به او قدرت انتخاب بدهید.
ترشیزی با تأکید بر اینکه نباید کودک را نجات داد، بلکه باید گذاشت تا با پیامد طبیعی کارهایش روبهرو شود، بیان کرد: اگر تکلیفش را ننوشت یا فراموش کرد؛ والدین برای نجاتش وارد عمل نشوند. باید بگذارند فرزندشان با عواقب کارش (تذکر معلم و خجالت) روبرو شود. بعد فقط بگویند: میدانم ناراحت هستی، دفعه بعد چه برنامهای داری که این اتفاق نیفتد؟ در این صورت باید اجازه داد دردِ کوچکِ امروز، درسِ بزرگی برای فردای فرزندمان باشد و به جای «چرا؟» باید پرسید «راهحل چیست؟»
این مشاور تربیتی افزود: وقتی فرزندتان اشتباه کرد نباید بگوییم چرا این کار را کردی؟ بلکه باید بپرسیم الان چه شد؟ خودت چه راهحلی داری؟ با این کار اجازه میدهیم خودش راهحل را پیشنهاد بدهد. این سؤال، مغز کودک را از حالت دفاعی خارج میکند و به سمت حل مسئله و پذیرش مسئولیت هدایت میکند.
وی با بیان اینکه مسئولیتپذیری با دستوردادن ساخته نمیشود؛ گفت: اول از همه مسئولیتپذیری باید از خودمان و از واکنشهای آگاهانهمان شروع شود. بعد هم با قدمهای کوچک و بهکار بردن یکسری تکنیکها در مواجهه با مقاومت کردن بچهها بهدست میآید. باید به کودک یاد بدهیم که «من» مسئولِ «من» هستم تا یاد بگیرد بدون دعوا و تنش مسئولیتپذیر بار بیاید.
انتهای پیام
