مسجد جامع تاریخی خوزان در خمینیشهر یکی از آثار ارزشمند معماری دوره ایلخانی قرون هفتم و هشتم هجری قمری به شمار میرود؛ بنایی که با آجرکاریهای اصیل، تناسبات معماری متین و ساختار ساده، اما معنوی خود، جلوهای از هنر ایرانی -اسلامی آن دوران را به نمایش میگذارد. استفاده از آجر بهعنوان عنصر اصلی سازه و تزیین، قوسها و طاقهای متناسب و ترکیب هندسی منظم فضاها، از ویژگیهای شاخص معماری این مسجد تاریخی است.
مسجد جامع خوزان در زمره مساجد چهارایوانی محسوب میشود که از صحن، ایوان، گنبدخانه و شبستانهای ستوندار تشکیل شده است و تزییناتی از کاشی و آجر دارد.حیاط مسجد، مربعشکل است و در هر ضلع آن ایوانی خودنمایی میکند. شبستان مسجد در ایوان غربی قرار دارد که ۲۰ ستون سنگی با ارتفاع تقریبی دو متر را در خود جایداده است. در حال حاضر، کتیبهای در مسجد وجود ندارد و فقط سنگابی کتیبهدار در این محل دیده میشود.
معماری مسجد به شیوه معماری مساجد قرن هشتم انجام شد؛ با این حال، در دوره صفویه از لحاظ معماری تغییر شکل یافت و قسمتهایی به آن اضافه شد. از جمله این تعمیرات و الحاقات میتوان به ایجاد مناره و گلدسته روی جزرهای ایوان جنوبی و نقاشیهای تزیینی با نقوش گلوبوته و اسلیمی در زیر نیم طاقهای چهار ایوان اصلی صحن اشاره کرد. در دوره قاجاریه نیز شبستان زمستانی مسجد جامع که به بیتالشتا شهرت دارد، در ضلع غربی مسجد گسترش یافت و مورد تعمیر قرار گرفت.
از ویژگیهای این بنای تاریخی، مقرنسکاری و قطاربندی به همراه گچبری، تزیینات معقلی، کاشیکاری و مشبک گچی و آجری با ستونهای سنگی تراشخورده در قسمت شبستان هستند. این تزیینات زیبا را شاید در کمتر مسجدجامعی با چنین قدمتی بتوان دید. مصالح اصلی بنا شامل خشت، چوب و گچ میشود که در زمانهای بعدی برای مرمت آن از آجر استفاده شد و در زمان صفویان آجرنما نیز در مسجد به کار رفت.
این اثر در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و بر اساس قوانین کشور، تحت حفاظت رسمی قرار دارد. ثبت ملی یک بنا به معنای آن است که هرگونه دخلوتصرف، حفاری، تغییر کاربری، ساختوساز، ایجاد الحاقات یا اقداماتی که به اصالت، استحکام یا حریم آن آسیب وارد کند، بدون مجوز رسمی از وزارت میراثفرهنگی ممنوع است.
در همین زمینه و پس از انتشار خبر دفن یک بانو در تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ در محوطه مسجد تاریخی خوزان، خبرنگار ایسنا موضوع را از رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خمینیشهر پیگیری کرد.
منصور جعفرپور، در شرح این مسئله به ایسنا اظهار میکند: پیگیری از طرف میراث برای نداشتن مجوز از طریق مراجع قضایی در حال رسیدگی است، هیچگونه مجوزی برای دفن میت از سوی میراث صادر نشده است و این اداره بنا بر وظیفه ذاتی در خصوص بناهای ثبتی و موضوعی که پیشآمده، از طریق مراجع قضایی در حال پیگیری است.
وی میافزاید: هنگامی که موضوع به ما اطلاع داده شد، ما در تلاش بودیم تا دستور قضایی لازم را دریافت کرده و هماهنگیهای مربوطه را به عملآوریم، اما در این فاصله زمانی، دفن انجام شده است.
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان خمینیشهر بیان میکند: متولی اصلی رسیدگی به امور مساجد، اداره اوقاف است که نظارت بر هیئتامنای مساجد را بر عهده دارد. در عین حال، شهرداری نیز مجوز دفن اموات را صادر کرده است. اگرچه محل دفن در مقبره خانوادگی صورتگرفته و از بخش تاریخی مسجد فاصله داشته، اما این موارد نباید مانع از اخذ مجوزهای لازم از سوی ادارات ذیصلاح شود.
این اظهارنظر نشان میدهد که موضوع در مسیر حقوقی قرار گرفته و رسیدگی از طریق مراجع ذیصلاح در حال انجام است.
مسجد جامع خوزان یکی از بناهای دیدنی خمینیشهر است که در تاریخ ۲۶ آبان ۱۳۷۵ با شماره ثبت ۱۷۶۱ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. این مسجد چهارایوانی در زمان ایلخانیان روی آثار دوره سلجوقی ساخته شد؛ با این حال، برخی کارشناسان قدمت آن را تا دوره ساسانی نیز تخمین زدهاند. مقرنسکاری و قطاربندی به همراه گچبری، تزیینات معقلی، کاشیکاری و مشبک گچی و آجری، جذابیتهای زیادی به این سازه تاریخی بخشیدهاند. مسجد جامع خوزان در سالهای اخیر مرمت شده است و اکنون مردم شهر از آن استفاده میکنند.
بر اساس «قانون حفظ آثار ملی مصوب ۱۳۰۹» و مقررات مرتبط با حفاظت از میراثفرهنگی، آثار ثبتشده جزو اموال عمومی محسوب میشوند و حفاظت از آنها جنبه قانونی دارد. طبق این قوانین، هر اقدامی که موجب تخریب مستقیم یا غیرمستقیم اثر تاریخی شود، میتواند پیگرد قضایی در پی داشته باشد. حفاری در عرصه و حریم آثار تاریخی، حتی با نیتهای غیرعمرانی، در صورت نداشتن مجوز رسمی، تخلف محسوب میشود؛ چرا که میتواند به لایههای تاریخی، پی سازه و بافت اصیل بنا آسیب وارد کند.
کارشناسان حوزه میراثفرهنگی تأکید میکنند: بناهای تاریخی، بهویژه آثاری که در فهرست ملی ثبت شدهاند، بخشی از حافظه تاریخی و سرمایه فرهنگی کشور محسوب میشوند و صیانت از آنها مستلزم رعایت دقیق ضوابط قانونی است. مسجد خوزان نیز بهعنوان یکی از یادگارهای معماری ایلخانی در منطقه، نیازمند حفاظت مستمر و رعایت کامل حریم قانونی خود است.
ایسنا اصفهان پیگیر این مسئله تا رسیدن به پاسخ شفاف از اداره اوقاف سهرستان خمینی شهر خواهد بود.
انتهای پیام
