در حالی که مرزهای کلاسیک امنیت ملی از دفاع فیزیکی به سمت دفاع شناختی و هیبریدی تغییر جهت داده است، آسیب‌پذیری ساختارهای اجتماعی ایران در برابر ابزارهای نوین جنگ‌های ترکیبی، به یکی از چالش‌های استراتژیک تبدیل شده است. در دوران دفاع مقدس سوم، دشمن علاوه بر میدان نبرد سخت، با هدف قرار دادن اعتماد عمومی و انسجام خانوادگی، به دنبال فروپاشی از درون است. در این میان، تحلیل متخصصان نشان می‌دهد که اگر ساختارهای سنتی و نهادی نتوانند تاب‌آوری خود را در برابر روایت‌های موازی و موج‌های فرهنگی نوین بازسازی کنند، جامعه با خطر انحلال ساختاری مواجه خواهد بود.

فرسایش ساختار در عصر جنگ‌های ترکیبی

علی افراسیابی، مدرس دانشگاه و استاد جامعه‌شناسی در گفت‌وگو با ایسنا، در تحلیل وضعیت کنونی جامعه ایران، معتقد است که ماهیت تهدیدات در دوران معاصر، ماهیتی نرم‌افزاری یافته است.

وی با اشاره به گذار از دفاع کلاسیک به دفاع مقدس سوم، تأکید کرد: برخلاف دوران جنگ هشت ساله که هدف اشغال فیزیکی بود، در امروز، هدف اصلی، تخریب سرمایه اجتماعی است. جنگ‌های ترکیبی با بهره‌گیری از ابزارهای نوین ارتباطی، تلاش می‌کنند تا با ایجاد شکاف‌های طبقاتی، قومی و جنسیتی، پیوندهای موجود در جامعه را به شکاف‌های وجودی تبدیل کنند.

افراسیابی بیان کرد: در دفاع مقدس سوم، دشمن با استفاده از ابزارهای جنگ شناختی، تلاش می‌کند تا مفهوم اعتماد را از میان بردارد. وقتی اعتماد میان شهروند و نهادهای حاکمیتی، یا حتی میان گروه‌های مختلف اجتماعی سست شود، ساختار اجتماعی دچار فرسایش می‌شود و این دقیق‌ترین نقطه نفوذ در جنگ‌های هیبریدی است.

خانواده؛ پادگان آسیب‌پذیر در برابر موج‌های فرهنگی

این مدرس دانشگاه، یکی از بحرانی‌ترین ابعاد این چالش را، وضعیت ساختار خانواده به عنوان نخستین واحد دفاعی جامعه دانست و با اشاره به بحران‌های ناشی از فردگرایی افراطی، خانواده را «پادگان اجتماعی» عنوان کرد که امروزه با خطر جدی بیگانگی در درون خانه روبه‌روست.

به گفته وی، تضعیف پیوندهای میان نسل‌ها و جایگزینی ارزش‌های جمعی با الگوهای مصرف‌گرایانه و فردگرایانه، باعث شده است که خانواده‌ها نه تنها نتوانند به عنوان سپری در برابر تهدیدات فرهنگی عمل کنند، بلکه خود به یکی از کانون‌های آسیب‌پذیری تبدیل شوند.

این جامعه‌شناس بیان کرد: اگر ساختار خانواده نتواند تاب‌آوری فرهنگی ایجاد کند، خط مقدم دفاع اجتماعی در برابر روایت‌های بیگانه، به شدت آسیب خواهد دید.

نیاز مبرم به بازسازی اعتبار نهادها و عدالت ساختاری

وی بر ضرورت بازسازی اعتبار برخی نهادها تأکید کرد و افزود: راهکار مقابله با تضعیف سرمایه اجتماعی، تنها با شعار میسر نیست، بلکه باید از طریق کارآمدی و شفافیت اقدام کرد. بازگشت به حاکمیت قانون و تحقق عدالت توزیعی، از اصلی‌ترین ارکان حفظ انسجام ملی در دوران دفاع مقدس سوم است.

افرسیابی اظهار کرد: عدم پاسخگویی نهادها به نیازهای نسل جدید، می‌تواند منجر به حرکت این نسل به سمت ساختارهای جایگزین و گاه ناهمسو با ارزش‌های ملی شود. از این رو، تقویت نهادهای واسط که بتوانند میان دولت و جامعه پل اعتماد بسازند، از ضرورت‌های راهبردی در این دوران به شمار می‌رود.

بازتعریف نقش آموزش و نهادهای سنتی

این مدرس دانشگاه باب یان اینکه نهادهای سنتی از جمله آموزش و پرورش و نهادهای مذهبی، نیازمند یک بازتعریف ساختاری هستند، گفت: در عصر جنگ‌های شناختی، آموزش نباید صرفاً بر انتقال دانش متمرکز باشد، بلکه باید بر تقویت تفکر انتقادی تأکید کند تا جامعه در برابر روایت‌های جعلی و اخبار جعلی(Fake News) مصون بماند.

وی تأکید کرد: نهادهای مذهبی برای حفظ نقش خود در ساختار اجتماعی، باید از کلیشه‌های صرف فراتر رفته و با ارائه پاسخ‌های معاصر به پرسش‌های زیستی و اجتماعی جوانان، دوباره به عنوان ستون‌های ثبات اجتماعی شناخته شوند. تنها در صورت پویا شدن این ساختارهاست که می‌توان در برابر ضربات سنگین جنگ‌های ترکیبی، ایستادگی کرد.

انتهای پیام