مصطفی نادریپور در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: طرح چنین آثاری در شهری مانند مشهد که سالانه میزبان میلیونها زائر و گردشگر داخلی و خارجی است، میتواند بخشی از نیاز این کلانشهر به نشانههای شهری ماندگار و هویتساز را پاسخ دهد. در سالهای اخیر توجه به المانهای شهری در کنار کارکردهای زیباییشناختی، به سمت تقویت هویت محلی، تقارن با فرهنگ زیارت و ایجاد خاطره بصری برای شهروندان و مسافران حرکت کرده است، مسیری که «دروازه بهشت» نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است.
وی ادامه داد: این المان در لایههای طراحی خود، پیوندی روشن میان فضای شهری و افق معنایی حرم امام رضا(ع) برقرار میکند، از جمله با طراحی «دری همیشه گشوده» در دل سازه که نماد اذن دخول و تمنای ورود به رحمت و امید است، مفهومی که برای زائر، پیش از رسیدن به حرم نیز معنای خود را دارد و باید در لحظه ورود به شهر، قابل لمس باشد.
او با اشاره به اینکه در قسمت روبهرویی اثر، یعنی سمتی که زائران وارد شهر میشوند، سازه با استفاده از خشتهای طلایی پوشانده شده است، تاکید کرد: این رنگها، شکلها و فرمها همگی تداعیکننده گنبد طلایی بارگاه رضوی هستند. در بخش فوقانی این قسمت نیز سه کتیبه از جنس کاشی هفترنگ وجود دارد که بخشی از دعای اذن دخول را در خود جای داده است.
این هنرمند مشهدی ادامه داد: در قسمت پشت اثر، دیوارهای فیروزهایرنگ قرار دارد که با استفاده از آجرهای همسان با آجرهای گنبد گوهرشاد ساخته شده است. همچنین در بالای این دیواره، کتیبه معروف گنبد گوهرشاد که همان ذکر شهادتین است، عیناً و با تکنیک معقلی اجرا شده و فضای آرامشبخش صحن گوهرشاد را تداعی میکند.
نادری پور با اشاره به انگیزه شکلگیری ایده اولیه این اثر، بیان کرد: هر ساله در فراخوان استقبال از بهار بخشی مربوط به طراحی المانهای رضوی و فضاهای مرتبط با آن وجود دارد. من نیز با توجه به سابقه فعالیت در این حوزه، تصمیم گرفتم امسال اثری ارائه کنم که علاوه بر جنبه هنری، کاربری دائمی هم داشته باشد.
جای خالی یک المان خوشامدگویی در ورودی مشهد
وی با تأکید بر کمبود یک نماد شاخص در ورودی شهر مشهد، افزود: چیزی که همیشه ذهن من را مشغول کرده بود، نبود یک المان برای ورودی شهر به عنوان خوشآمدگویی و معرفی مشهد بود، همان چیزی که بیشتر شهرها به نحوی از آن برخوردارند اما مشهد با وجود همه ظرفیتهایش از آن محروم بود. به همین دلیل تصمیم گرفتم این المان را با شیوه و سبکی جدید طراحی کنم که خوشبختانه مورد توجه داوران قرار گرفت و انتخاب شد.
این هنرمند مشهدی یادآور شد: همه ما این نکته را خوب میدانیم که درب حرم مطهر امام رضا(ع) همیشه به روی همه باز است، به گونهای که شما هر ساعت از شبانهروز که قصد زیارت داشته باشید، مانعی سر راه شما نیست. همین مسئله از کودکی در ذهن من نقش بسته بود، اینکه این مکان مقدس همیشه مامن و پناهگاه زائران و مجاوران بوده است. من هم به دنبال راهی بودم که این حس را به زبان یک سازه و یک تصویر تبدیل کنم. شاید به همین دلیل آن دو پرنده را در طاقچه بالای المان قرار دادم و این انتخاب جزئی، بخشی از روایت معنایی است که اثر تلاش میکند آن را در ذهن رهگذر و زائر بنشاند، روایتی که از امید، گشودگی و امکان ورود به رحمت سخن میگوید.
نادریپور درباره ابعاد و جزئیات ساخت این المان، گفت: ارتفاع این اثر ۱۴ متر و عرض آن ۴.۵ متر است که روی سکوی دو پلهای با ابعاد ۶.۵ در ۵.۵ متر قرار گرفته است. سازه نگهدارنده اصلی از جنس فلز، شامل تیرآهن و پروفیل بوده که به صورت شبکهای اجرا شده و لایه بیرونی المان نیز از جنس آجر طلایی و فیروزهای است که به صورت ملاتی ساخته شده است. ساخت این المان از مرحله آغاز تا تکمیل، ۲ ماه زمان برده است؛ زمانی که صرف طراحی، ساخت سازه، اجرای لایههای بیرونی و جزئیات تزئینی آن شده تا اثری منطبق با فضای معنوی و هویتی مشهد شکل بگیرد.
چالشهای ساخت و جایگاه نصب این المان شهری
وی درباره چالشهای ساخت این المان، توضیح داد: نخستین دشواری این بود که تمام مراحل کار باید در محل اجرا انجام میشد. این موضوع بهتنهایی کار را سخت میکرد، چراکه عوامل محیطی مانند باد، باران و سرما میتوانستند روند اجرا را هر لحظه مختل کنند و حتی در برخی مقاطع منجر به توقف پروژه شوند. در میان همه شرایط، باد بیش از همه آزاردهنده بود. به شکلی که بعد از تکمیل استراکچر، ناچار شدیم سازه را با استفاده از بتن و تیرآهن تقویت کنیم. این تغییر هم زمان پروژه را افزایش داد و هم هزینههای بیشتری را به ما تحمیل کرد.
وی با اشاره به اینکه بخش دیگر این چالشها به انتخاب متریال مربوط میشود، تاکید کرد: در این اثر، هدف تنها ایجاد زیبایی ظاهری نبوده و متریال باید در عین برخورداری از جلوهای اصیل، در برابر عوامل محیطی و گذر زمان نیز دوام بیاورد. همچنین برای انتخاب متریال، هم زیبایی و اصالت مهم بوده و هم مقاومت در برابر شرایط جوی در گذر زمان. به همین دلیل تحقیق زیادی انجام دادم، بهخصوص در قسمت طلایی و در نهایت به یک متریال جدید رسیدم که نتیجه آن «آجر طلایی» شد.
او با اشاره به موضوع «زمان» به عنوان چالش سوم، تاکید کرد: این همان چالشی است که همه پروژههای شهری با آن مواجهاند. در حقیقت، بحث زمان همیشه همراه ماست و هر سال با آن دست و پنجه نرم میکنیم، ولی امسال به خاطر اجرا در محیط بسیار متفاوت، این چالش بهشدت آزاردهنده و استرسزا بود.
نادری پور درباره مکان نصب این المان، گفت: دروازه بهشت در ورودی محور مشهد قوچان «سهراه فردوسی» نصب شده است و به این ترتیب، قرار است این اثر در مسیر ورود به شهر، پیش از آنکه زائران به قلب بافت شهری برسند، نخستین مواجهه تصویری و معنایی با مضمون زیارت را تجربه کنند.
ضرورت توجه به فرهنگ و هویت بصری مشهد در طراحی المانها
وی خاطرنشان کرد: اگر قرار باشد برای شهری المان موفقی طراحی شود، طراح باید با هویت بصری آن شهر آشنا باشد و از این شناخت در اثر خود بهره بگیرد، در غیر این صورت، اثر کارکرد لازم را نخواهد داشت. در همین راستا انتخاب رنگ طلایی بهعنوان رنگ شاخص و مورد استفاده در حرم رضوی، بهویژه در گنبد و ایوان طلا و رنگ فیروزهای بهعنوان رنگ غالب در معماری حرم، بهصورت آگاهانه در این طراحی مورد استفاده قرار گرفته است.
این هنرمند مشهدی با اشاره به اینکه این دو رنگ به نوعی به «هویت بصری» شهر مشهد تبدیل شدهاند، گفت: اگر از هر نقطهای از شهر که حرم مطهر قابل رؤیت باشد به حرم نگاه کنید، نخست گنبد طلایی و سپس گنبد فیروزهای گوهرشاد دیده میشود و همین امر در ذهن مخاطب به یک نشانه بصری تثبیتشده تبدیل شده است.
نادریپور درباره اهمیت «لحظه مواجهه» مخاطب با این المان، بهویژه در زمان حرکت و از داخل خودرو، اظهار کرد: یکی از اصول آکادمیک در طراحی چنین آثاری همین است، یعنی زمان یکی از مهمترین مؤلفهها است و طراح باید در کوتاهترین زمان ممکن پیام و مفهوم اثر را منتقل کند، وگرنه اثر کارکرد خود را از دست میدهد. از همین رو، مینیمال بودن اثر در انتقال این مفاهیم، جایگاه ویژهای در طراحی «دروازه بهشت» داشته است.
وی افزود: در این اثر تلاش شده است که در نخستین نگاه، هم گشودگی در و هم بافت تشکیلدهنده آن که متشکل از آجرهای طلایی است، همزمان دیده شود. من بسیار دوست دارم مخاطب با دیدن این المان، همان حسی را تجربه کند، که با دیدن گنبد و بارگاه امام رضا(ع) تجربه میکند یا دستکم یادآور خاطراتی از آن فضا برای او باشد.
این هنرمند مشهدی یادآور شد: من به عنوان یک طراح باید اصول و قواعد طراحی المان را رعایت کنم که مهمترین آن خلاصهگویی است و نمیتوانم چیزی را بهصورت معماگونه پنهان کنم، بهویژه در این اثر که در میانه اتوبان نصب شده و زمان بسیار کمی برای تعامل مخاطب با آن وجود دارد. با این حال، دوست دارم مخاطبان به فرمها نیز دقت کنند، چراکه سعی کردهام در کنار رعایت اصول یادشده، فضایی مدرن هم در کار حفظ شود.
انتهای پیام
