حجتالاسلاموالمسلمین هادی قبادی به مناسبت روز اسناد ملی و میراث مکتوب در گفتوگو با ایسنا بیان کرد: در هر کشوری، تمامی اجزای فرهنگی حائز اهمیت ویژهای هستند و حکومتها همواره تلاش میکنند سوابق فرهنگی خود را تحت عنوان «میراث فرهنگی» حفظ کنند. بخشی از این میراث که غالباً در ذهن مردم متبادر میشود، اماکن و ابنیه تاریخی است که گویای بخشی از فرهنگ ماست؛ اما در کنار اینها، «میراث مکتوب» با گسترهای بسیار وسیع از کتاب گرفته تا سایر مدارک جزئی جداییناپذیر از تاریخ کشورهاست.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم با بیان اینکه نگهداری این میراث، شامل طیف وسیعی از اسناد، مراسلات، اوراق، پروندهها، عکسها، نقشهها، کلیشهها، نمودارها، فیلمها، میکروفیلمها، نوارهای کاست و حتی لوحهای فشرده (CD) در عصر حاضر است، گفت: هر یک از اینها که حاوی بخشی از اطلاعات کشور در حوزههای مختلف است، پارهای از فرهنگ ملی ما محسوب میشود.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم افزود: ایران به عنوان یکی از قدیمیترین تمدنهای بشری، پیشینه فرهنگی درخشانی دارد و ماندگاری این تمدن که امروز به آن افتخار میکنیم، مرهون همین اسناد و دستنوشتههاست.
وی با اشاره به مأموریتهای مرکز اسناد و کتابخانه ملی در استان قم، اظهار کرد: دفتر ما در قم علیرغم گذشت ۵ یا ۶ سال از فعالیت، هنوز به جایگاه ساختاری و اداری نهایی خود دست نیافته است.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم با بیان اینکه با وجود موافقت سازمان اداری و استخدامی کشور با تأسیس این دفتر، نهایی شدن ساختار منوط به تأمین ساختمان مستقل است، گفت: در حال حاضر به دلیل محدودیتهای موجود، در بخشی از فضای ساختمان اداره کل ارشاد مستقر هستیم. با این وجود دفتر قم، سیزدهمین دفتری است که در سطح کشور فعال شده و مأموریتهای خود را دنبال میکند.
وی تصریح کرد: سازمان ما از دو نهاد ریشهدار تشکیل شده است که در سال ۱۳۸۱ با هم ادغام شدند، شامل سازمان اسناد ملی ایران، متولد اردیبهشت ۱۳۴۹ است که نامگذاری روز اسناد ملی نیز به همین مناسبت انجام شده است. همچنین کتابخانه ملی ایران با پیشینهای قریب به ۹۰ سال و سال تأسیس ۱۳۱۶ را در بر میگیرد که ستون فقرات میراث مکتوب ما محسوب میشود.
قبادی با بیان اینکه در حوزه کتاب، اهمیت کار ما کمتر از بخش اسناد نیست، ادامه داد: تمرکز ما بر نگهداری و صیانت از کتابهای خطی، چاپ سنگی و منابع نادری است که هویت علمی ما را شکل میدهند.
وی با بیان اینکه امروزه سازمان اسناد و کتابخانه ملی، مرجع اصلی معادلات بینالمللی ایران در حوزه کتاب و اسناد است، بیان کرد: ارتباطات گسترده ما با نهادهای جهانی از جمله «ایفلا» (فدراسیون بینالمللی انجمنها و مؤسسات کتابداری)، نشاندهنده جایگاه حاکمیتی و تخصصی این سازمان است.
تاریخ شفاهی؛ تبدیل خاطرات به سندهای ماندگار ملی
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم با اشاره به اینکه نوع ارتباط سازمان اسناد و کتابخانه ملی با حوزه کتاب، با فعالیتهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی متفاوت است، گفت: ارتباط وزارت ارشاد عمدتاً معطوف به حوزههای اجرایی و نظارتی مانند مجوزهای نشر، برگزاری نمایشگاههای داخلی و خارجی و مدیریت نهاد کتابخانههای عمومی است. اما مأموریت ما در سازمان اسناد، نگاهی حاکمیتی، مرجع و معطوف به صیانت از اصالت میراث مکتوب و پیوندهای بینالمللی تخصصی است.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم با اشاره به تاریخ شفاهی تصریح کرد: این واحد یکی از فعالترین و جذابترین بخشهای سازمان ماست که در زیرمجموعه «پژوهشکده اسناد» فعالیت میکند. ما معتقدیم تاریخ شفاهی در واقع یک «سند شفاهی» است که طی فرآیند مصاحبه و تدوین، به «سند مکتوب» تبدیل شده و ماندگار میشود.
قبادی با تأکید بر دستاوردها و آثار تولید شده در استان قم، بیان کرد: ما در حوزه تولید محتوا بسیار فعال بودهایم و آثار ارزشمندی را به ثمر رساندهایم که در این راستا میتوان به مجموعه خاطرات مرحوم حجتالاسلام والمسلمین محمدحسن راستگو اشاره کرد که شامل ضبط بیش از ۲۳ ساعت مصاحبه تخصصی با ایشان است و کتاب آن نیز منتشر شده است.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم ادامه داد: همچنین مجموعه مرتبط با مرحوم آیتالله سعادت مصطفوی از دیگر دستاوردهاست که علاوه بر آرشیو موجود، مصاحبههای تکمیلی با شاگردان، یاران و خانواده ایشان انجام شد و این اثر نیز در سال ۱۴۰۳ منتشر شده است.
وی افزود: در کنار این موارد، پروژههای در دست اقدامی نیز وجود دارد که شامل دو مجموعه مصاحبه با پیشکسوتان حوزوی در قم در سال گذشته است که هماکنون مراحل تدوین را سپری میکنند و در آینده نزدیک معرفی خواهند شد. سال گذشته نیز دو مجموعه مصاحبه با پیشکسوتان حوزوی در قم انجام شده است که مراحل تدوین را سپری میکنند و در آینده نزدیک معرفی خواهند شد.
قبادی در ادامه با اشاره به تفاوت عمده سازمان اسناد و کتابخانه ملی با نهادهایی همچون «مرکز اسناد انقلاب اسلامی» در گستره موضوعی فعالیتها، گفت: در حالی که آن مراکز به طور خاص بر تاریخ انقلاب و نهضت امام خمینی (ره) تمرکز دارند، مأموریت ما عامه و شامل تمام اقشار و حوزههاست. ما به سراغ پیشکسوتان برجسته قم در عرصههای هنر، اقتصاد، علم و فرهنگ میرویم. در همین راستا، در سال جاری (۱۴۰۵) امیدواریم تدوین نهایی مصاحبههای ۳۰ تا ۴۰ جلسهای با دو تن از علمای بزرگوار و پیشکسوتان حوزه قم را به اتمام رسانده و منتشر کنیم.
وی با بیان اینکه به دلیل موقتی بودن دفتر قم و عدم وجود مخازن استاندارد، هیچ سندی در خود قم نگهداری نمیشود، بیان کرد: تمامی اسناد جمعآوری شده بلافاصله به مخازن مرکزی در تهران منتقل میشود؛ ما امیدواریم با تثبیت اداره و تأمین نیروی انسانی و ساختمان، بتوانیم این رویه را ارتقا دهیم.
فرآیند ارزشیابی و مدیریت بایگانیهای راکد
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم در ادامه با بیان اینکه اسناد ما در دو بخش «دولتی» و «غیردولتی» جمعآوری میشوند، افزود: طبق قانون مصوب ۱۳۴۹ و بخشنامههای دولتی، تمامی دستگاههای اجرایی موظفند پس از گذشت حدود ۴۰ سال، بایگانیهای راکد خود را جهت ارزشیابی به ما بسپارند. در استان قم، سالانه بایگانی حدود ۱۰ دستگاه اجرایی مورد ارزشیابی قرار میگیرد.
قبادی با اشاره به ارزشیابی اسناد گفت: ارزشیابی به این معناست که اسناد به دو دسته تقسیم میشوند که شامل اسناد واجد ارزش جهت انتقال به مخازن برای نگهداری، مانند ۲۰۰ پرونده ارزشمند اخیر، و همچنین اسناد فاقد ارزش ماندگار است که جهت جلوگیری از انباشت کاغذ و هزینههای نگهداری، طبق ضوابط قانونی امحا میشوند. به طوری که به عنوان نمونه، در سال گذشته بالغ بر ۱۶ تن اسناد امحایی در استان قم مدیریت شد و از دل این تودههای کاغذی، اسناد ارزشمندی استخراج شد که بخشی از تاریخ اداری و اجتماعی ما را شکل میدهند.
دعوت از مردم برای صیانت از میراث خانوادگی
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم اظهار کرد: بخش مهمی از هویت تمدنی ما نه در ادارات، بلکه در صندوقچههای قدیمی و بایگانیهای شخصی مردم قرار دارد. توصیه اکید من به شهروندان این است که اجازه ندهند این گنجینهها در اثر گذشت زمان، رطوبت یا شرایط نگهداری نامناسب، دچار فرسودگی و نابودی شوند.
وی در ادامه گفت: اسنادی که در خانهها نگهداری میشوند، در معرض خطر جدی کمرنگ شدن و از بین رفتن هستند، اما در سازمان اسناد، تحت شرایط استاندارد بینالمللی و برای نسلهای آینده حفظ میشوند.
قبادی تصریح کرد: در این راستا برای همکاری مردم با سازمان سه مسیر وجود دارد که طی آن مردم میتوانند آثار و اوراق قدیمی خود را به سه روش در اختیار این سازمان، به عنوان امین تاریخ ایران، قرار دهند که روش اول اهدا است و طی آن بسیاری از خانوادهها، اسناد و مکاتبات قدیمی خود را اهدا میکنند تا به عنوان بخشی از میراث مکتوب ملی ثبت و ماندگار شود.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم با بیان اینکه روش دوم امانت است، بیان کرد: بر اساس آن افرادی که تمایل به انتقال مالکیت ندارند، میتوانند تحت شرایط خاص و پس از تأیید کمیته کارشناسی، اسناد خود را به امانت بسپارند تا در محیطی امن نگهداری شود.
وی افزود: در نهایت روش سوم دیجیتالسازی است که در آن اسناد پس از دریافت، طی یک فرآیند تخصصی ۶ تا ۷ مرحلهای، علاوه بر نگهداری فیزیکی، اسکن و دیجیتالسازی میشوند تا دسترسی پژوهشی به آنها تسهیل شود.
قم؛ شهر کتابخانهها و گنجینههای خانگی
قبادی گفت: همانطور که در مورد اسناد تأکید کردیم، در حوزه کتاب نیز وضعیت به همین صورت است. قم به عنوان «شهر کتابخانهها» شناخته میشود و در بسیاری از منازل، کتب خطی و سنگی قدیمی وجود دارد که در حال خاک خوردن یا آسیب دیدن هستند. ما از همشهریان میخواهیم این کتب را نیز برای مرمت، نگهداری و ثبت در حافظه جمعی به ما بسپارند.
وی با بیان اینکه در کنار اسناد، ما از عموم مردم دعوت میکنیم تا کتابهای قدیمی و ارزشمند خود را نیز به سازمان اهدا کنند، تصریح کرد: فرآیند ما به این صورت است که کتابهای اهدایی بهدقت پالایش میشوند. با وجود اینکه ما بزرگترین و غنیترین مخزن کتاب کشور را در اختیار داریم، اما باز هم نسخههایی یافت میشوند که در مخازن ما موجود نیستند. این نسخههای منحصربهفرد پس از اهدای شما، در مخزن اصلی ثبت و نگهداری میشوند تا در دسترس محققان و پژوهشگران قرار گیرند.
قبادی تأکید کرد: نکته مهم اینجاست که هیچ کتاب مفیدی در سازمان ما بلااستفاده نمیماند. اگر کتابی اهدا شود که ما نسخههای متعددی از آن را در مخزن داشته باشیم، آن را به کتابخانههای مناطق محروم سراسر کشور اهدا میکنیم تا دانش در رگهای تمام نقاط ایران جاری شود.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی قم در پایان با اشاره به راه های ارتباطی افزود: علاقمندان و دارندگان این گنجینهها میتوانند جهت کسب اطلاعات بیشتر و مشاوره در مورد ارزش تاریخی اسناد خود، با شماره تلفن ۳۷۷۵۵۱۹۰ تماس حاصل فرمایند یا به صورت حضوری به دفتر ما مراجعه کنند تا کارشناسان ما راهنماییهای لازم را ارائه دهند.
انتهای پیام
