در این یادداشت فاطمه ایرانی آمده است: خرمآباد، شهری کهن با پیشینهای درخشان در پهنه تاریخ ایران، تنها به قلعهها و بناهای تاریخیاش شهره نیست؛ بلکه روح حیات آن در تار و پود فرهنگ زنده مردمانش، خصوصاً بانوان لر زبان، تنیده شده است. اینان، در طول قرون متمادی، نه تنها ستونهای خانواده بودهاند، بلکه به سان نگهبانانی خاموش، میراث گرانبهای زبانی، فرهنگی و هنری این دیار را پاس داشته و به نسلهای بعد منتقل کردهاند. این مقاله تحلیلی، بر آن است تا با کاوشی عمیقتر در جنبههای تاریخی و فرهنگی، نقش بیبدیل بانوان لر زبان خرمآباد را در صیانت از هویت این سرزمین، روشن سازد.
زبان، مهمترین بستر انتقال فرهنگ است و در خرمآباد، بانوان لر زبان، نقش بیبدیل و استراتژیکی در حفظ و اشاعه گویش لری ایفا کردهاند. این گویش، که مملو از ظرافتهای زبانی، اصطلاحات بومی، و واژگان کهن است، عمدتاً از طریق مادران در محیط امن خانواده، به کودکان آموزش داده شده است. این انتقال، صرفاً آموختن کلمات نیست؛ بلکه به معنای انتقال مفاهیم فرهنگی، قصهها، اشعار عامیانه، مثلها و باورهایی است که روح فرهنگ لری را تشکیل میدهند. بانوان لر، با عشق و وفاداری به ریشههای خویش، گویش مادری را نه تنها زنده نگه داشتهاند، بلکه آن را به عنوان نمادی از هویت، در قلب خانواده طنینانداز ساختهاند.
هنر دست بانوان لر زبان خرمآباد، تجلیگر روح، خلاقیت و تاریخ این دیار است. گلیمبافی، جاجیمبافی، چیغبافی و انواع رودوزیهای سنتی، تنها هنرهای کاربردی نیستند؛ بلکه اوراق زرینی از دفتر تاریخ فرهنگی این منطقه محسوب میشوند. نقوش به کار رفته در این دستبافتهها، که غالباً از طبیعت پیرامون، باورهای کهن و داستانهای اساطیری الهام گرفتهاند، حامل معانی عمیقی هستند. هر گره، هر رنگ، و هر طرح، بیانگر داستانی است که از زبان زنان قصه گو، به تار و پود پارچه منتقل شده و میراثی بصری از زندگی، امید، و جهانبینی مردمان لر را به نمایش میگذارد. این آثار، نمادی از توانمندی و ذوق هنری زنانی است که هنر را با زندگی در هم آمیختهاند.
بافت اجتماعی خرمآباد، از دیرباز بر محور خانواده و جامعهای سنتی استوار بوده و زنان، محور اصلی این بافت را تشکیل دادهاند. برگزاری آیینهای نوروزی، جشنهای عروسی، مراسم سوگواری، و دیگر گردهماییهای فرهنگی و اجتماعی، در سایه مدیریت، تدبیر و حضور پررنگ بانوان لر زبان شکل گرفته است. این سنتها، نه تنها فرصتی برای ابراز همبستگی و تقویت روابط اجتماعی هستند، بلکه ابزاری قدرتمند برای انتقال ارزشها، آداب و رسوم و جهانبینی نسل به نسل به شمار میروند. بانوان، با ایفای نقش کلیدی در این مجالها، ضامن بقای سرمایههای ناملموس فرهنگی منطقه بودهاند.
هرچند اسناد رسمی کمتر به تفضیل به نقش زنان در رویدادهای تاریخی پرداختهاند، اما تاریخ شفاهی و میراث روایی منطقه، گواه حضور پررنگ بانوان لر در بزنگاههای حساس است. مقاومت آنان در برابر سختیها، تدبیرشان در مدیریت خانواده در غیاب مردان (بهویژه در دوران جنگ و کوچ)، نقش واسطهگری در حل و فصل اختلافات و تواناییشان در روایتگری تاریخ شفاهی، از جنبههای کمتر دیدهشده اما حیاتی این نقشهاست. آنان، با حفظ خاطرات جمعی و انتقال تجربیات، تاریخ زنده مردمان خویش بودهاند.
بانوان خرمآباد، با پایبندی به ریشههای فرهنگی خویش، نقشی فراتر از انتظارات متعارف در پاسداری از هویت این شهر ایفا نمودهاند. گویش، هنر، سنتها و روایتگری آنان، شریانهای حیاتی هستند که فرهنگ غنی لر را در کالبد خرمآباد جاری ساختهاند. شناخت عمیق و قدردانی از این نقشآفرینیهای تاریخی و مستمر، نه تنها ادای دینی به پیشینیان است، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ و ارتقاء سرمایههای فرهنگی و هویتی خرمآباد در عصر حاضر و آینده به شمار میرود.
در نهایت، بر ماست که اذعان کنیم بانوان لر زبان خرمآباد، در طول تاریخ، فراتر از نقوش هنری و آیینهای سنتی، تجسم اراده، هویت و استقامت بودهاند. آنان، با حفظ گویش شیرین لری، انتقال هنرهای دستی کهن، پاسداری از سنتها و روایتگری تاریخ شفاهی، تار و پودهای فرهنگی این سرزمین را به هم بافته و استوار نگاه داشتهاند.
به پاس این همه تلاش خاموش اما ماندگار و به افتخار صلابت، هنر و فرهنگی که سینه به سینه به ما رساندهاند، صمیمانهترین تبریکات را به تمامی بانوان فرهیخته، هنرمند و پرتلاش لر زبان خرمآباد، تقدیم میداریم. باشد که چراغ راهنمای میراثداری آنان، همواره فروزان بماند و نسلهای آینده نیز از این گنجینه هویت، بهرهمند گردند.
انتهای پیام
