نسیبه سلطانینژاد در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه لکنت زبان به عنوان اختلال در جریان روان گفتار، زمانی بروز میکند که فرد قادر به ادا کردن کلمات به شکلی نرم و پیوسته نیست، اظهار کرد: این اختلال میتواند شامل تکرار برخی حروف و کلمات، گیر کردن در میان کلام (بلاک شدن) یا کشیدن بیش از حد صداها باشد. در واقع، این پدیده باعث برهم خوردن پیوستگی طبیعی گفتار و ایجاد وقفه در انتقال پیام میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: از نظر زمان بروز، لکنت به دو دسته اصلی اعم از لکنت رشدی و لکنت اکتسابی تقسیم میشود. لکنت رشدی معمولاً در دوران رشد و در سنین حساس مانند سه تا پنج سالگی آغاز میشود. این نوع لکنت میتواند با درمانهای گفتاردرمانی بهبود یابد یا در صورت عدم پیگیری، تا دوران بزرگسالی با فرد همراه بماند.
وی با تأکید بر اینکه در مقابل، لکنت اکتسابی یا نورولوژیک، در اثر آسیبهای مغزی یا اختلالات در سیستم عصبی ایجاد میشود، تصریح کرد: ماهیت این نوع اختلال با لکنت رشدی کاملاً متفاوت است و در بسیاری از موارد، علاوه بر گفتاردرمانی، نیازمند مداخله متخصصان مغز و اعصاب و درمانهای دارویی است. تشخیص دقیق نوع لکنت، اولین قدم در انتخاب مسیر درمانی مناسب است.
این متخصص گفتار درمانی افزود: در حوزه گفتاردرمانی، تمرکز اصلی بر لکنتهای رشدی است؛ چه در کودکان و چه در بزرگسالانی که لکنت آنها از دوران کودکی باقی مانده یا به دلیل رها کردن درمان، دوباره بازگشته است. اگرچه گفتاردرمانی بخش اصلی درمان است، اما در صورت وجود عوامل جانبی نظیر استرس و اضطراب، همکاری روانشناسان برای مدیریت روانی فرد بسیار ضروری خواهد بود.
سلطانینژاد درباره عوامل ایجادکننده، خاطرنشان کرد: نمیتوان یک علت واحد و قطعی را برای همه افراد برشمرد. احتمال وجود عوامل ژنتیکی و تفاوتهای ساختاری در سیستم عصبی مغز بسیار زیاد است که فرد را مستعد بروز این اختلال میکند. برخلاف باور اشتباه در جامعه، استرس و اضطراب عامل ایجادکننده لکنت نیستند، بلکه تنها میتوانند بروز لکنت را در افراد مستعد تسهیل کنند.
وی یادآور شد: اگرچه مطالعات علمی بر نقش عوامل ژنتیکی و تفاوتهای عصبی در بروز لکنت تأکید دارند، اما هنوز نمیتوان یک عامل واحد و قطعی را برای همه افراد معرفی کرد. تفاوتهای فردی بسیار زیاد است و ویژگیهای عصبی در افراد مختلف، الگوهای متفاوتی را نشان میدهند. بنابراین، لکنت را میتوان نتیجه یک زمینه استعدادی در فرد دانست که عوامل محیطی، آن را فعال میکنند.
این متخصص گفتار درمانی با بیان اینکه برای درک بهتر این موضوع، میتوان دو کودک را در نظر گرفت که هر دو تجربه ترس یا استرس مشابهی را داشتهاند، ادامه داد: اما یکی دچار لکنت میشود و دیگری خیر. دلیل این تفاوت در آن است که کودک اول از پیش دارای زمینههای مستعد (ژنتیکی یا عصبی) بوده و استرس تنها باعث بروز این استعداد شده است، در حالی که کودک دوم فاقد آن زمینههای مستعد بوده است.
درمان زودهنگام لکنت از آسیبهای روانی جلوگیری میکند
سلطانینژاد با تأکید بر اینکه در صورت مشاهده نشانههایی نظیر تکرار کلمات، قفل شدن کلام، مکثهای طولانی یا کشیدن صداها، مراجعه سریع به متخصص گفتاردرمانی ضروری است، تصریح کرد: این مراجعه نباید به سن کودک وابسته باشد؛ زیرا حتی یک مشاوره ساده میتواند به والدین آموزش دهد که چگونه با کودک صحبت کنند و چه انتظاراتی از او داشته باشند تا از تشدید مشکل جلوگیری شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه محیط خانواده نقش تعیینکنندهای در مدیریت لکنت دارد، اظهار کرد: ایجاد یک محیط کمتنش، آرام و بهدور از استرس، میتواند شدت بروز لکنت را کاهش دهد. همچنین، والدین باید در گفتوگو با کودک، سرعت کلام خود را کاهش داده و با آرامش بیشتری صحبت کنند تا الگوی گفتاری مناسبی برای او ایجاد شود.
وی تأکید کرد: برخی کودکان به دلیل ویژگیهای شخصیتی ذاتی مانند خجالتی بودن یا اضطراب بالا، بیشتر در معرض این چالش هستند. در این موارد، علاوه بر گفتاردرمانی، همکاری با روانشناس برای مدیریت ویژگیهای خلقی و کاهش ترسهای نابجا، بخشی جداییناپذیر از فرآیند درمان موفقیتآمیز خواهد بود.
این متخصص گفتار درمانی با بیان اینکه در برخی موارد، علاوه بر عوامل محیطی، ویژگیهای شخصیتی کودک نیز در شدت لکنت نقش دارند، گفت: با این حال، در گروههای سنی خاص، تنها مشاوره به خانواده کافی نیست و نیاز به اجرای پروتکلهای درمانی مستقیم بر روی کودک است. روشهای درمانی برای لکنت در کودکان بسیار متنوع و متعدد است و پزشک یا درمانگر، بسته به نوع و الگوی بروز مشکل در گفتار کودک، مسیر درمانی متفاوتی را انتخاب میکند.
وی خاطرنشان کرد: توصیه من به تمامی خانوادهها این است که نسبت به هرگونه انحراف یا اختلال گفتاری و زبانی در کودک خود حساس باشند. به محض مشاهده هرگونه ناهماهنگی در گفتار، باید برای مراجعه به متخصص گفتاردرمانی اقدام کرد. مراجعه زودهنگام، نه تنها فرآیند رفع مشکل گفتار را تسریع میکند، بلکه از تشدید آن در آینده نیز جلوگیری میکند.
سلطانی نژاد تأکید کرد: باید در نظر داشت که یک مشکل گفتاری ساده، اگر به موقع درمان نشود، میتواند پیامدهای گستردهتری داشته باشد. فردی که در برقراری ارتباط با دیگران با دشواری روبرو است، ممکن است در آینده دچار چالشهای روانشناختی جدی نظیر افسردگی و اضطراب شود. این مشکلات میتوانند تعاملات اجتماعی فرد را مختل کرده و در دوران مدرسه، باعث ایجاد چالشهای رفتاری و تحصیلی شود.
وی با تأکید بر اینکه هدف از مداخله سریع، تنها اصلاح تلفظ یا روان شدن کلمات نیست، افزود: بلکه هدف اصلی، محافظت از سلامت روان و سلامت اجتماعی کودک است. با درمان بهموقع، ما از تبدیل شدن یک چالش گفتاری به یک بحران روانی و اجتماعی در بزرگسالی جلوگیری میکنیم و به کودک کمک میکنیم تا با اعتمادبهنفس کامل در جامعه حضور یابد.
انتهای پیام
