حمید ضمیری در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه مدیریت شهری مشهد همواره در پی فراهم کردن بیشترین میزان تطابق معماری و شهرسازی با نیازهای شهروندان و زائران است، اظهار کرد: در شهری چون مشهد به عنوان پایتخت معنوی و دومین کلانشهر کشور با بیش از چهار میلیون نفر جمعیت ساکن که سالانه پذیرای حجم عظیمی از زائران است، با تعدد شعائر، نیازهای فرهنگی‑اجتماعی و سطوح متفاوت اقتصادی روبرو هستیم. برآورده ساختن همزمان این سطح از نیازهای گوناگون، اگر غیرممکن نباشد، امری بس دشوار است.
وی ادامه داد: مدیریت شهری از طریق برگزاری طرحهای نیازسنجی، آسیبشناسیهای اجتماعی‑کالبدی، طرحهای معماری و شهرسازی مشارکتی و توانمندسازی گروههای محلی تا حد امکان در تلاش است بیشترین میزان تطابق طرحهای توسعه شهری را با نیازهای روز شهروندان فراهم آورد.
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر مشهد با بیان اینکه طراحی شهری هنر، دانش و حرفهای میانرشتهای برای تنظیم روابط میان توده و فضا با هدف ارتقاء زیستپذیری، سرزندگی و کیفیت کالبدی شهرهاست، خاطرنشان کرد: هدف عمده طراحی شهری، دستیابی به شهری یکپارچه مبتنی بر تجربیات انسانی است.
ضمیری افزود: علیرغم اینکه در سالهای اخیر مدیریت شهری مشهد از نظر توانمندی تخصصی نیروها ارتقا داشته و توجه به مفاهیم طراحی شهری در سطوح مختلف افزایش یافته، اما آنچه در بستر کالبدی شهر مشاهده میشود، هنوز تا وضعیت مطلوب فاصله داشته و گاه رضایت شهروندان را برنمیانگیزد.
وی تصریح کرد: طراحی شهری ایدهآل زمانی محقق میشود که رابطه میان شهر با اقتصاد، فرهنگ جامعه و قدرت سیاسی به صورت همزمان برقرار شود و مهمترین مشکل و شکاف از همین نقطه برمیخیزد؛ این به معنای عدم تعادل در برقراری ارتباطی مؤثر و چندسویه میان نیازها و اولویتهای فرهنگی‑اجتماعی شهروندان با ویژگیهای اقتصادی و سیاسی موجود است.
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر مشهد با اشاره به عواملی همچون عدم آگاهی تخصصی، نفوذ جریانهای اقتصادی، عدم شناخت ارزشهای فرهنگی‑اجتماعی در روند تهیه طرحهای توسعه شهری و کمبود منابع مالی، تأکید کرد: در مواردی که تعادل در برقراری این رابطه چندسویه به هم خورده است، طرحهای شهری نتوانستهاند پاسخگوی نیازهای اجتماعی و فرهنگی شهروندان باشند.
عدالت فضایی در محلات کمبرخوردار و حاشیه شهر
ضمیری با تاکید بر اینکه حاشیهنشینی امروزه به یکی از مسائل مرکب شهری و اجتماعی مبدل شده است، خاطرنشان کرد: این پدیده در اغلب کشورها و جوامع جهان به صورت معظلی پیچیده نمایان میشود. حاشیهنشینی در برخی از جوامع معلول کشش طبیعی صنعتی، شغلی و رفاهی است. این پدیده در بعضی دیگر از جوامع به علت بیکاری و فقر ناشی از بحرانهای صنعتی، اقتصادی یا تبعیض نژادی و اختلافات طبقاتی، در برخی دیگر حاصل افزایش ناگهانی و بیش از حد جمعیت به خصوص جمعیت روستایی در ارتباط با وضع راکد اقتصادی و در پارهای از موارد نیز از مجموعه این عوامل و دلایل شکل میگیرد.
وی افزود: شهر مشهد به عنوان پایتخت معنوی و دومین کلانشهر کشور، در روند گذار به سمت توسعهیافتگی، تغییرات اساسی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی داشته که شکلگیری محلات کمبرخوردار و حاشیههای شهری یکی از پیامدهای مهم آن است.
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر مشهد عدم وجود «عدالت فضایی» را هم معلول و هم از علل شکلگیری بافتهای حاشیهای دانست و یادآور شد: عدالت فضایی نقطه تلاقی فضا و عدالت اجتماعی است که از طریق دو رویکرد «توزیع فضایی» (دسترسی عادلانه به خدمات شهری، فرصتهای شغلی و بهداشت) و «فرآیندهای تصمیمسازی» (تقویت مشارکتهای شهروندی و جلوگیری از رویکردهای تبعیضآمیز) محقق میشود.
ضمیری اضافه کرد: مدیریت شهری در دوره ششم، بخش ویژهای از تمرکز خود را به ساماندهی محلات حاشیهای و کمبرخوردار اختصاص داده است. در بودجه عمرانی شهرداری، برشی ویژه برای حاشیه شهر در نظر گرفته شده و برای اولین بار در کشور، پروژههای زودبازده به درخواست مستقیم اهالی این محلات تأیید و اجرا شده است. همچنین ایجاد مراکز «رویش» در کنار اقدامات عمرانی، موضوع عدالت فضایی و اجتماعی را به میزان قابل توجهی بهبود بخشیده است.
در شهرهای مذهبی، توسعه شهری عمدتاً درونزا بوده است
وی درپاسخ به اینکه مدیریت شهری برای بهبود وضعیت موجود چه برنامههایی دارد، گفت: شهرها همواره تحت تأثیر تغییرات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی هستند، اما آنچه یک شهر را از گزند این تحولات محفوظ میدارد، ماهیت هویتی آن است. در شهرهای مذهبی، توسعه شهری عمدتاً درونزا بوده و این عامل تعیینکننده نقش و هویت شهر است.
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر مشهد ادامه داد: شهر مشهد با محوریت بارگاه مطهر امام رضا(ع) و با نقش زیارتی شکل گرفته و توسعه یافته است. اما به گفته شهروندان و متخصصان امر آنچه در ساختار کالبدی و سیمای شهر به ویژه در دهههای اخیر تجلی یافته، تضعیف هویت معنوی و زیارتی شهر است.
ضمیری خاطرنشان کرد: از آنجا که بیشترین نمود هویت مکان از طریق شکل، فرم و منظر شهری تحقق مییابد، لذا شورای اسلامی شهر مشهد در دوره ششم با تکیه بر آموزههای هویت معنوی و با رویکرد محوری «مشهد الرضا(ع) جهانشهر برکت و کرامت»، تلاش کرده است موضوع هویت معنوی و زیارتی شهر را بهویژه در حوزه کالبدی و بصری از طریق دو کلانپروژه «پیشخانهای زیارت» و « سند چارچوب ضوابط و مقررات منظر شهری با رویکرد اسلامی- ایرانی» هدایت و تقویت کند.
وی با اشاره به اینکه پروژه مطالعاتی «پیشخانهای زیارت» پس از بررسی ابعاد مختلف و اعمال نگاههای تخصصی به تصویب شورای اسلامی شهر رسید، اظهار کرد: پروژه مطالعاتی «پیشخانهای زیارت» پس از تصویب در شورا، به ۱۳ قرارداد اجرایی در سطح مناطق سیزدهگانه تبدیل شد. این قراردادها موظف به ارائه خروجی در سه بخش «جانمایی میدان محوری مناطق برای طراحی یادمان مقیاس منطقهای زیارت»، «جانمایی معبر مقیاس ناحیهای مسجد محور» و «جانمایی ساختمانهای مناسب برای طراحی نمای معماری اسلامی‑ایرانی» هستند.
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر مشهد با بیان اینکه پیشرفت ۵۲ پروژه پیشگام پیشخان به طور میانگین در مرز ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی است، تصریح کرد: مشاور مطالعهکننده کل شهر به بیش از ۲۰۰۰ نقطه بالقوه مناسب برای اجرای پیشخانهای زیارت دست یافته که نشان از افق بلند مدیریت شهری برای تحول تدریجی فضای شهر و مناسبسازی آن با موضوع همسایگی امام رضا (ع) دارد.
ضمیری درباره سند «چارچوب ضوابط و مقررات منظر شهری مشهد با رویکرد ایرانی‑اسلامی» نیز گفت: این سند با تکیه مطالعات نظری گسترده، بهرهگیری از بهروزترین منابع بومی و غیربومی و بررسی تجارب شهرهای اسلامی‑آئینی تهیه شده و خروجی آن در قالب راهنما و چکلیست برای منظر و نماهای شهری به تفکیک پهنهها و محورها تدوین و ارائه شده است.
وی افزود: این طرح در حال حاضر در فرآیند اخذ مصوبات از کمیسیون ماده ۵ است تا به عنوان ضوابط تکمیلی طرحهای تفصیلی شهر مشهد ملاک عمل قرار گیرد. تهیه طرحهای تکمیلی با نگاه ویژه بر اصول فقه اسلامی در راستای هدایت نظم کالبدی و بصری شهری، همچنان در دستور کار سال جاری است.
رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر مشهد با تأکید بر اینکه معماری شهری همواره بستر تبلور ارزشها و رویکردهای فکری حاکم بر جامعه بوده است، خاطرنشان کرد: آثار معماری گذشته ما فارغ از نقش عملکردی، همواره بار معنایی‑فرهنگی ارزشمندی را بر دوش میکشیدند، اما امروزه معماری معاصر کشورمان در سردرگمی میان برداشتی سطحی از گذشته تا فریفتگی به الگوهای غربی به سر میبرد.
ضمیری تصریح کرد: در این بحران هویتی، تعاریف روشن نیستند و ارزشها نامشخصاند. شهروندان در مراجعه به معمار نمیدانند چه میخواهند و ارزشهای مدگرایانه زودگذر جای هنجارهای فرهنگی اصیل را میگیرد. برای دستیابی به معماری هویتمند، باید بار دیگر به بازتعریف مفاهیم والای هویت فرهنگی و معنوی با تکیه بر ارزشهای اجتماعی‑اقتصادی جامعه کنونی پرداخت.
وی به بیان برخی راهکارها در این خصوص پرداخت و گفت: در این راستا میبایست از گامهای آغازین همچون اصلاح سیستم آموزشی با تاکید بر شناسایی، تعریف و بازتعریف ارزشهای معماری بومی، تاکید بر فعالیتهای میان رشتهای با متخصصان جامعه شناسی، روانشناسی، فلسفه، فقها و اندیشمندان علوم دینی و ... در عرصه دانشگاهی، حرفهای و فعالیت در حوزههای پژوهشی کار را آغاز کرد.
معماران امروز؛ روایتگر دغدغههای بومی یا تابع بازار سرمایه؟
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر مشهد با اشاره به رابطه دوسویه معماری و جامعه یادآور شد: در طول تاریخ رابطه میان معماری و جامعه و بهتبع آن جایگاه معمار در سیر اجتماعی جوامع بشری، منشأ شکل گیری تمدنها و ایجاد و دگرگونی فرهنگها بوده است. ریشه این اثرگذاری را میتوان به مؤلفههای درهمتنیده و همپوشانی معنایی دانش و فعل معماری بهعنوان محرک و کالبد زیستی انسان به عنوان خروجی و محصول نهایی معماری دانست.
وی افزود: در طول تاریخ، ساختمانها و شهرهایی که معماران بنا نهادهاند، خاستگاه تمدنها و فرهنگها بودهاند و معماران نیز متأثر از جهانبینی و پارادایمهای زمان خود رشد کردهاند.
ضمیری در پایان خاطرنشان کرد: اما معماران امروزه بیش از آنکه روایتگر دغدغهها و ارزشهای بومی باشند، به تبعیت از بازار سرمایه و امیال کارفرما به طراحی آثاری مبتنی بر اصول فناورانه و دانش جهانی میپردازند. این فرآیند سبب شده هویت معماری و به تبع آن هویت کالبدی شهرهای ما دستخوش بحرانهای بسیاری شود. آنچه از معماران انتظار میرود، بازگشت به اصول و ارزشهای حرفهای بومی در خلق آثار معماری است.
انتهای پیام
