مهدی خورسند در گفتوگو با ایسنا با تاکید بر لزوم شکلگیری الگوی جدید امنیتی در خاورمیانه، اظهار کرد: در طول سه تا چهار دهه گذشته، هرچند در مقاطع مختلف تلاشهایی برای کاهش تنشها صورت گرفته، اما این تلاشها هیچگاه به سطحی نرسیده که بتواند نگرانیهای امنیتی کشورهای عربی منطقه را به شکل مؤثر برطرف کند.
وی با تأکید بر اینکه اوج این فاصله را میتوان در دوره پس از برجام مشاهده کرد، افزود: پس از امضای این توافق، ما نتوانستیم بهطور کافی همسایگان خود را قانع کنیم که برنامه و رویکردهایمان در منطقه به سمت تبدیلشدن به ژاندارم منطقه نیست. کشورهای کوچکتر در نظام بینالملل همواره نسبت به قدرتهای بزرگتر پیرامونی خود احساس نگرانی دارند و این قاعده درباره کشورهای عربی جنوب خلیجفارس نیز صادق است. رفع این نگرانیها، نیازمند فهم و پاسخ دیپلماتیک دقیق است.
این تحلیلگر مسائل بینالملل ادامه داد: از دهه ۱۹۷۰ میلادی، کشورهای عربی حاشیهخلیج فارس عملا زیر چتر امنیتی ایالات متحده قرار گرفتهاند. این کشورها همواره این دغدغه را داشتهاند که آمریکا چگونه و با چه کیفیتی از امنیت آنها دفاع خواهد کرد. در چنین فضایی، هرگونه سوءتفاهم درباره نقش منطقهای ایران میتواند به سرعت به افزایش بیاعتمادی منجر شود.
خورسند، نقش بازیگران خارجی را در تشدید این شکاف بسیار مؤثر دانست و بیان کرد: رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا در ایجاد سوءتفاهم و سپس دشمنی میان ایران و برخی کشورهای عربی خلیج فارس بیتأثیر نبودهاند و در مواردی نیز از این اختلافات، منافع و درآمدهای هنگفتی کسب کردهاند. در سال ۲۰۱۸ ترامپ بهراحتی توانست برخی کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس را تحریک کند و هزینه سیاسی و اقتصادی خروج از برجام را تا حد زیادی از آنها بگیرد. این روند نشان داد که اگر ایران در مقطع پسابرجام دیپلماسی فعالتر و موثرتری را دنبال میکرد، امکان کاهش بخشی از این نگرانیها وجود داشت.
وی با اشاره به تحولات اخیر خاورمیانه، بیان کرد: بهتر بود در این دوره دیپلماسی منطقهای فعالتری را در دستور کار قرار میدادیم؛ بهویژه در شرایطی که برخی اقدامات و اظهارات درباره تنگه هرمز، برای کشورهای عربی این تصور را ایجاد کرده که امنیت اقتصادی و مسیرهای حیاتی تجارت و صادرات نفت آنها در معرض تهدید قرار دارد. باید همسایگان خود را در این زمینه توجیه کنیم و به آنان اطمینان دهیم به دنبال ایجاد خطر برای منافع آنها نیستیم. خصوصا اکنون باید از شرایط آتشبس برای نزدیکشدن به کشورهای منطقه، بهویژه عربستان سعودی، ابتکار عمل بیشتری به خرج دهیم.
این تحلیلگر مسائل بینالملل تاکید کرد: در شرایط جنگی و آشوب منطقهای، باید با دیپلماسی فعال و هوشمندانه، همسایگان را نسبت به اهداف و سیاستهای خودمان قانع کنیم. یارگیری از سوی بازیگران رقیب علیه ایران زمانی تشدید میشود که تهران نتواند روایت خود را بهدرستی به همسایگان منتقل کند. در شرایطی که ایران با مجموعهای از تحولات و ملاحظات امنیتی روبهروست، باید این شرایط بهصورت شفاف و دقیق برای کشورهای عربی تشریح و تبیین شود تا زمینه برای سوءاستفاده دشمنان ایجاد نگردد.
خورسند با تاکید بر اینکه برای شکلگیری امنیت درونرا در منطقه، باید از شعار فاصله گرفته و به سمت عملگرایی حرکت کنیم، گفت: یک همسایه بزرگتر، وظایف مشخصی بر عهده دارد و باید این وظایف را با پیگیری، ممارست و تلاش مستمر دنبال کند. برای اقناع طرف مقابل، باید اقدامات پیوسته و هدفمند انجام شود. عادیسازی روابط میان برخی کشورهای عربی و رژیم صهیونیستی نیز نتیجه یک فرآیند کوتاهمدت نبود، بلکه در نتیجه یک دهه لابیگری و تلاش مستمر از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی حاصل شد.
وی افزود: همین تجربه نشان میدهد که در مناسبات منطقهای، دیپلماسی مؤثر بدون صبر، استمرار و برنامهریزی بلندمدت نتیجه نمیدهد. ایران نیز برای رفع سوءتفاهمها و شکلدهی به یک سازوکار امنیتی مبتنی بر داخل منطقه، با فعالسازی ظرفیتهای دیپلماتیک خود، بهصورت جدی و پیوسته وارد گفتوگو با کشورهای منطقه شود. در شرایط کنونی، هر میزان تعلل در گفتوگو و اقناع همسایگان میتواند به سود رقبای منطقهای و فرامنطقهای تمام شود.
این تحلیلگر مسائل بینالملل ادامه داد: کشورهای حاشیه خلیجفارس باید بدانند طرحهای منطقهای رژیم صهیونیستی مبنی بر گسترش اراضی اشغالی از نیل تا فرات، بخشهایی از کشورهای همسایه ایران از جمله عراق، سوریه، اردن، کویت، ترکیه و عربستان را دربرمیگیرد. اولین گام دیپلماتیک ما باید ایجاد این دغدغه مشترک در میان همسایگان باشد. بنابراین در سیاست خارجی خود نباید صرفا بر پرونده هستهای و رفع تحریمها تمرکز کنیم و باید به ایجاد دغدغه مشترک با همسایگان نیز بپردازیم.
خورسند با اشاره به شکست پروژه اخیر آمریکا در منطقه و عقبنشینی واشنگتن در برابر تحولات مربوط به تنگه هرمز، گفت: آمریکاییها فقط صلح از طریق قدرت را میفهمند، نه پیششرطهای دیپلماتیک را. اقدامات ایران در این مقطع بسیار خوب بوده و تحولات اخیر نشان داده که فشار و اقتدار میتواند معادلات طرف مقابل را تغییر دهد، کما اینکه ترامپ بعد از برخاستن دود از فیجره امارات، در کمتر از ۵ ساعت اعلام کرد پروژه مربوط به آزادی تنگه هرمز را متوقف میکند.
وی با تأکید بر اینکه همسایگان ایران باید درک کنند ترتیبات امنیتی در غرب آسیا بهطور کامل به هم خورده است، افزود: مدلی که ما میخواستیم در حوزه مشارکت منطقهای داشته باشیم، باید اکنون در قالب یک پیشنویس مشخص آماده و روی میز رهبران کشورهای عربی قرار گیرد. تا امروز باید مدل امنیتی منطقهای ایران تئوریزه شده باشد تا بتوانیم آن را به کشورهای عربی ارائه کنیم. این مدل میتواند شامل پیشنهادهای عملی برای همکاری دفاعی و امنیتی در منطقه باشد.
این تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به توانمندیهای نظامی ایران، بیان کرد: اگر پهپاد ارزانقیمتی که در جنگ اخیر کارآمدی خود را نشان داده، اینقدر ارزشمند است، چرا نباید ایران تولید و عرضه چنین فناوریهایی را در قالب همکاری منطقهای برای کشورهای عربی نیز مطرح کند؟ بهجای اینکه کشورهای منطقه با هزینههای گزاف به سراغ سامانههایی مانند گنبد آهنین بروند، میتوانند از مدلهای بومی و کمهزینهتری بهرهمند شوند که ایران قادر به تأمین آن است. نمیگویم تامینکننده کل نیاز امنیتی کشورهای منطقه هستیم، اما این کار میتواند گامی رو به جلو برای اعتمادسازی و مشارکت امنیتی باشد.
خورسند تاکید کرد: ما بهعنوان همسایه بزرگتر باید گامهای مهمی را برای آرامسازی همسایگان کوچکتر و رفع نگرانی آنها برداریم، زیرا این کشورها همواره از ایران بزرگ هراس داشتهاند. همچنین یکی از عوامل پیوستن امارات و بحرین به طرح موسوم به صلح ابراهیم، وعدههای رژیم صهیونیستی بود.
امنیت خلیج فارس را باید کشورهای منطقه تأمین کنند؛ ایران تجربه موفق مقابله با داعش را دارد
وی با تأکید بر اینکه ترتیبات امنیتی در خلیج فارس و دریای عمان نباید بر پایه حضور بازیگران مداخلهگر فرامنطقهای شکل گیرد، اظهار کرد: امنیت پایدار این منطقه تنها زمانی قابل تحقق است که خود کشورهای منطقه مسئولیت آن را برعهده بگیرند. نقش جمهوری اسلامی ایران در مقابله با داعش و جلوگیری از گسترش تهدید این گروه تروریستی نمونهای از ظرفیت تهران در تولید و حفظ امنیت منطقه است. اگر یک بنای امنیتی منطقهای گذاشته شود، در آینده میتوان نیازهای امنیتی را با رهاوردهای مکمل و همکاریهای مشترک تکمیل کرد. هدف باید این باشد که کشورهای منطقه بتوانند بخشی از نیازهای امنیتی یکدیگر را تأمین و در نهایت، امنیت منطقه را بهصورت جمعی و مستقل حفظ کنند.
این تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به عملکرد جمهوری اسلامی ایران در مقابله با داعش، عنوان کرد: ایران در مقابله با داعش، امنیت را به منطقه بازگرداند و توانست این تهدید را مدیریت کند. هرچند برخی کشورهای منطقه در شکلگیری و گسترش داعش نقش داشتند، اما این گروه در بلندمدت میتوانست منافع همان کشورها را نیز به خطر بیندازد و در نهایت این جمهوری اسلامی ایران بود که توانست با مدیریت بحران، منطقه و حتی دنیا را از شر داعش خلاص کند.
خورسند ادامه داد: اکنون نیز تنها خود کشورهای منطقه هستند که میتوانند امنیتشان را تضمین کنند و باید برای این هدف، سازوکارهای بومی و منطقهای طراحی شود. ایران تاکنون بهعنوان یک تکیهگاه مهم، کالای ارزشمندی به نام امنیت را با هزینهای بسیار سنگین تولید کرده و در اختیار همسایگان خود قرار داده است. این ظرفیتی است که میتواند مبنای یک همکاری امنیتی جدید و پایدار در منطقه باشد.
انتهای پیام
