عبدالرضا جوانجعفری امروز ۲۳ اردیبهشت ماه در مراسم دهه سرآمدی آموزشی که در محل تالار دکتر رحیمزاده دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، ضمن تبریک هفته معلم و روز سرآمدی به اساتید، اظهار کرد: اکنون ما با سرعت و فشردگی تمام در حال نگارش تاریخ هستیم؛ شاید این تهاجمی که در دهه اخیر علیه ما رخ داده از نظر کیفیت، حجم وسیع و قدرت، مهمترین جنگ دنیا باشد؛ تهاجمی که بیش از جنگهای کلاسیک، به یورشهای استعمارگران دوران باستان برای سلطهگری شبیه است.
وی با اشاره به اینکه چرا دشمنان برای حمله به ایران این همه هزینه میکنند، افزود: هزینههایی که گاه تا ۱۰۰ میلیارد دلار و حتی بیشتر تخمین زده میشود. برای کسانی که «پولپرست» هستند و حتی یک دلار را نیز با وسواس حساب و کتاب میکنند، صرف چنین هزینههای سنگینی چه معنایی دارد؟ به نظر من جواب تمام این سوالات در یک گزاره کوتاه خلاصه میشود، «چون ایران میارزد.» ایران ارزش این همه هزینه را دارد.
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه هر قدرتی که ایران را در اختیار داشته باشد، میتواند سایر ابرقدرتها را نیز کنترل کند، عنوان کرد: شاید به همین دلیل است که ایران در طول تاریخ همواره مورد هجوم قدرتهای جهان بوده و ملت ایران نیز تا این حد مقاوم بار آمده است. این موضوع حتی فراتر از جمهوری اسلامی است؛ پیش از انقلاب نیز با تفاوتهایی وجود داشته و امروز نیز وجود دارد. مسئله امروز ما صرفا یک موضعگیری، اشتباه یا تحلیل سیاسی نیست؛ موضوع ما یک امر ملی، تاریخی، وجودی و تمدنی است.
جوانجعفری با اشاره به اینکه دانشگاه به عنوان مرجع علم و وجدان آگاه جامعه، در بزنگاههای تاریخی رسالتی سنگین بر عهده دارد، تصریح کرد: تجربه کشورهایی مانند آلمان، ژاپن و کره که با جنگهای ویرانگر مواجه بودند، نشان میدهد که دانشگاه با حساسیت تمام در این شرایط ایستادگی کرده است و نهادهای واسطه، مرجع و شخصیتهای میانجی را کمتر در اختیار داریم. وظیفه تقویت روحی و روانی جامعه بر دوش دانشگاه است.
نقش دانشگاه در دفاع از کشور؛ ۳۴ استاد شهید و ۱۸۰ دانشجو شهید در جنگ رمضان
وی با اشاره به اینکه دانشگاه تا اینجا سهم خود را با تقدیم ۳۴ استاد شهید، ۱۸۰ دانشجو شهید و تحمل ۳۰ میلیارد دلار خسارت به زیرساختها پرداخت کرده است، خاطرنشان کرد: دانشگاه فردوسی مشهد نیز تا حد زیادی به این وظیفه پرداخته است. هرچند تعطیلیها و تعلیقها تا حدی مانع از ایفا کامل نقشها شد اما میبینید که در دانشگاه باز است و هر شب برنامههای مختلفی با حضور همکاران و دانشجویان برگزار میشود؛ نشستهایی در حوزههای جامعهشناسی، روانشناسی و سایر علوم که نشان از پویایی این نهاد دارد.
جوانجعفری با اشاره با اینکه انتظار از دانشگاه بسیار عمیقتر از کارهایی است که تاکنون انجام شده است، گفت: امروزه ارتباط با جامعه به عنوان مهمترین وظیفه و یکسوم از ماموریت اصلی دانشگاه تعریف میشود. دانشگاه باید به عنوان یک وظیفه اخلاقی، اجتماعی و تاریخی، تمام ظرفیت خود را به کار گیرد. فراموش نکنیم که جنگ با خود انواع تعارضات و دوقطبیها را به همراه میآورد. ما برای عبور از شرایط جنگی و دوران پس از آن بیش از هر چیز به اتحاد، انسجام، تابآوری، اعتماد و سرمایه اجتماعی نیاز داریم. یک جنگ، در کنار تمام فجایع خود فرصتی را فراهم کرده است تا ما دوباره بر روی داراییهای اجتماعیمان سرمایهگذاری کنیم.
اتحاد باید بر اساس «تفاوتها» بنا شود
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه واقعیت این است که در کشوری مثل ایران و جوامعی شبیه به ما، از یک سو اتحاد و انسجام امری حیاتی و ضروری است، اظهار کرد: از سوی دیگر، این اتحاد دیگر نمیتواند مانند گذشته صرفا بر اساس شباهتها و یکدستیها شکل بگیرد. امروز، اتحاد باید بر اساس «تفاوتها» بنا شود؛ یعنی پذیرش تفاوت در اندیشهها، سلیقهها، سبکهای زندگی و سایر تمایزها.
جوانجعفری با اشاره به اینکه بر اساس یافتههای جامعهشناسی، در جوامع متکثر و در حال توسعه ما به نوعی از «انسجام ارگانیک» نیاز داریم، خاطرنشان کرد: ما محکوم به رسیدن به اتحاد و انسجامی جدید هستیم. اتحادی که تفاوتها را بپذیرد و بداند که سرنوشت همه ما به هم گره خورده است. حقیقت این است که جامعه ما از آن دورانی که بشود همه مردم، بهویژه جوانان و دانشگاهیان را وادار کرد تا مانند ما و یکسان بیندیشند، عبور کرده است. تفاوت یک امر طبیعی و الهی است که به خلقت و سرشت انسان برمیگردد بهویژه در جوامع مدرن و در حال گذار. لذا ما باید از این فرصت استفاده کنیم و شرایط را به گونهای پیش ببریم که بعد از پایان سرافرازانه این جنگ، دوباره به تنظیمات قبلی وآن اختلافات گذشته برنگردیم.
گفتمان سازی؛ وظیفه بزرگ دانشگاه
وی افزود: این وظیفه بزرگ ما دانشگاهیان است که گفتمانسازی کنیم، ادبیات تولید کنیم و فرهنگی از گفتگو را بنیان بگذاریم که برگشتناپذیر باشد. ما باید این مفهوم وحدت در کثرت را به جامعه و جوانان منتقل کنیم تا این یکی از برکات و ثمرات جنگی باشد که سرافرازانه به پایان خواهیم رساند. واقعیت این است که اختلافافکنی، حذف، طرد یکدیگر و مجروح کردن روح هموطنان، به هیچ وجه انگیزه انسانی یا اخلاقی ندارد.
وی با بیان اینکه ثروت بیحساب، امکانات و ظرفیتهای خدادادی این کشور بسیار بزرگتر از آن است که بخواهیم بعد از جنگ دوباره به وضعیت اختلافات بیپایه بازگردیم، گفت: بازگشت به آن مسیر به هیچ وجه قابل قبول نیست و این وظیفه ماست که از ابعاد مختلف جامعهشناسی، روانشناسی، حقوقی و عمومی، این گفتمان را تقویت کنیم تا راهی برای بازگشت به آن اختلافات سست وجود نداشته باشد.
دانشگاه بستر ساخت تمدن نوین اسلامی است
سپس مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها با طرح این سوال که دانشگاه پساجنگ با دانشگاه قبل از جنگ چه تفاوتی دارد، گفت: آیا واقعا چیزی به نام پایان جنگ داریم؟ در مواجههای که امروزه ما با نظام سلطه و جریان مسلط مادی در عالم پیدا کردهایم، آیا تصویری از پایان این منازعه و مخاصمه وجود دارد که بخواهیم بر اساس آن بگوییم دانشگاه پساجنگ قرار است چه شرایطی داشته باشد؟ آنچه در این جنگ نشان داده شد و صحنههایی که به چشم دیدیم، حکایت از واقعیتی دارد که چه دوست داشته باشیم و چه مطابق میلمان نباشد بیش از گذشته از آن پردهبرداری شده است.
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها با اشاره به اینکه ما در این یک سال اخیر، از مرحله مذاکره و تبادل پیام که در دولتهای قبلی و فعلی جریان داشت، به مرحله حمله نظامی و جنگ رسیدهایم، عنوان کرد: ما با تمدنی روبرو هستیم که با ابزار «دانش» موفق شد دنیا را به سلطه خودش درآورد اما این کار را به وحشیانهترین شکل ممکن انجام داد و در مقابل، ما یک تمدن اسلامی داریم که مدیون ایران است. پذیرش اسلام توسط ایرانیان و تلاش دانشمندان مسلمان ایرانی برای متولد کردن گنجینههای نهفته در این دین، باعث زایشی تمدنی شد که اگرچه غیر ایرانیان هم در آن سهم دارند، اما سهم دانشمندان و تلاشگران ایرانی در آن کاملا ممتاز است.
وی با اشاره از عبور از پیچ تاریخی، گفت: رهبر شهیدمان از سالهای ۶۹ و ۷۰ این بحث را مطرح کردند. ایشان معتقد بودند که تاریخ دورههایی دارد که مانند قلاب دو مقطع بزرگ را به یکدیگر متصل میکند. این دورهها نسبت به عمر کل تاریخ کوتاهاند اما تاریخ قبل و بعد از خود را به دو دوره کاملا متمایز تقسیم میکنند. ایشان در آخرین بیانات خود در سال ۱۴۰۳ با قاطعیت اعلام کردند که این گردش تاریخی، برخلاف گذشته، به نفع جریان حق و ایستادگی در حال رقم خوردن است.
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها با اشاره به اینکه واقعیت این است که اتفاقات نظامی و سیاسی اخیر، از جنگ اوکراین تا نبردهای منطقه، همگی بخشی از همان پیچ تاریخی و نشانهای از «افول ابرقدرتی آمریکا» است، تصریح کرد: سنت تاریخ نشان داده که هر قدرت طغیانگری که ادعای خدایی کرده، در اوج قدرت به زمین خورده است. اما نکته کلیدی اینجا است که در این کارزار، «علم و دانش» نقش اول را ایفا کرد. دشمن که از قدرت علمی ما هراس دارد، مستقیما جریان دانش را هدف گرفت. شهادت اساتید بزرگوار و نخبگانی همچون خانم دکتر مهسا (فارغالتحصیل دکتری فیزیک دانشگاه شهید بهشتی) که در حملات اخیر به همراه جمعی دیگر به شهادت رسیدند، نشاندهنده همین تقابل است. آنچه امروز از کیان این کشور دفاع کرد، «دانش» بود و آنچه دشمن با تمام توان به مقابله با آن برخاسته نیز، باز هم حوزه «دانش و معرفت» است.
دانشگاه نباید در بستر «سنت ایرانی» و «سنت اسلامی» باقی بماند
رستمی با بیان اینکه به نظر میرسد امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است یک بار دیگر رسالت و ماموریت دانشگاه را بازخوانی کنیم، خاطرنشان کرد: تردیدی نیست که دانشگاه در ابتدای تاسیس در ایران، با هدف تربیت کارشناسان متخصص و افراد توانمندی شکل گرفت که قرار بود قالبهای زندگی، تفکر و اندیشه تمدن غربی را در کشور پیاده کنند. ما دانشگاه را مانند سینما و بسیاری از حوزههای دیگر، از بیرون وارد کردیم اما نکته مهم اینجاست که دانشگاه در بستر «سنت ایرانی» و «سنت اسلامی» باقی نماند و خودش شروع به نقشآفرینی کرد.
وی اضافه کرد: دانشگاه از همان ابتدای تاسیس، به فضایی برای تضارب آرا تبدیل شد؛ به طوری که جریان چپ از همان نخستین روزها در دانشگاه قدرت گرفت و در مقابل روایت غالب و رسمی پهلوی ایستاد. این نشان میدهد که دانشگاه در ایران، فراتر از یک نهاد وارداتی، به بستری برای اندیشهورزی و مقاومت تبدیل شد. بنابراین امروز وظیفه ما است که بررسی کنیم دانشگاه چگونه میتواند در عین تخصصگرایی، با هویت ملی و مذهبی ما پیوند خورده و ماموریت اصیل خود را در این برهه تاریخی ایفا کند.
دانشگاه در ایران همواره بستری برای رشد جریانهای ضدسلطنت و تحولخواه بوده است
وی با بیان اینکه دانشگاه در ایران همواره بستری برای رشد جریانهای ضدسلطنت و تحولخواه بوده است، خاطرنشان کرد: هرچند امروز برخی تحرکات ارتجاعی برای ابراز ارادت به جریان سلطنت دیده میشود اما اصالت دانشگاه همواره با آزاداندیشی پیوند داشته است. امروز سؤال اساسی این است که آیا زمان نقد جدی پیشفرضها و قواعد تمدن غرب فرا نرسیده است؟ وقتی خلبانی با هواپیمای ۵۰ سال پیش، پیچیدهترین لایههای پدافندی و راداری امپراتوری نظامی آمریکا را دور میزند، یا وقتی دانشجوی دکتری فیزیک ما با بدنی مجروح، تخت بیمارستان را رها کرده و پای «لانچر» به شهادت میرسد، یعنی روایت دیگری از قدرت و کنشگری در حال شکلگیری است. اینها به ما میگویند که برای شکستن چارچوبهای موجود، به انسانهایی شجاع و از جان گذشته نیاز داریم که فراتر از ادعا، با دانش انبوه و فرهیختگی دست به قالبشکنی بزنند.
رستمی با اشاره به اینکه تلاش امام و معلم شهیدمان نیز همواره بر این بود که جریان علمی کشور به یک جریان «تمدنساز» تبدیل شود، گفت: حقیقت این است که دانش غربی، در نهایت در خدمت همان تمدن است. چنانکه میبینیم نخبگان ما را در بهترین دانشگاههای جهان بهکار میگیرند تا برای پنتاگون سلاحی بسازند که بعدا علیه دانشمندان خودمان به کار رود. به هم زدن این قاعده و طراحی قاعدهای جدید، تنها از عهده دانشگاه برمیآید. ما نیازمند همت، وقتگذاری و جسارت اساتیدی هستیم که دانشگاه را به بستر ساخت «تمدن نوین اسلامی» تبدیل کنند.
رویکرد تحولی و خوانش جدید از سرآمدی در دانشگاه
در ادامه محمدتقی فخلعی، معاون آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه تمام همت ما در حوزه آموزشی معطوف به این شده است که کارها را برنامهمحور و با رویکردی تحولی پیش ببریم، افزود: در این راستا تلاشهای درخوری انجام گرفته که امیدواریم تداوم یابد. حدود یک سال است که در شرایط چندان طبیعی قرار نداریم و بنده این وضعیت را به مدیریت بحران تعبیر میکنم. تصمیمهای ما، تصمیمهایی خاص و لحظهای است که پس از مواجهه با شرایط ویژه اتخاذ میشود تا با وجود همه عدمقطعیتها، کمترین آسیب متوجه روند آموزش در دانشگاه فردوسی مشهد شود و از تمام ظرفیت های این شرایط برای استمرار امر آموزش بهره بگیریم.
معاون آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه نظم و سرعت بخشیدن به فرایندها، روندها و رویدادها از مهمترین نکات در این دوره است، عنوانکرد: کارنامه معاونت آموزشی دانشگاه در بخشهای مختلف، از جمله دبیرخانه جذب و ارتقا کارنامهای قابل قبول استناد و در جهاتی کمنظیر است. ما امسال خوانش جدیدی از «سرآمدی» را در دستور کار قرار دادیم. در سالهای گذشته شاید بیش از ۱۰ تا ۱۲ نفر در مراسم روز استاد بهعنوان منتخبین یا برگزیدگان آموزشی (و در دو سه سال اخیر با عنوان سرآمدان آموزشی) معرفی و تجلیل نمیشدند. اما پس از اشراف بر زمینههای قانونی، مصمم شدیم که قانون را بهطور کامل اجرا کنیم. پس از شیوهنامهای که وزارت علوم در سال ۱۴۰۱ به دانشگاهها ابلاغ کرد و ما آن را در سال ۱۴۰۳ در هیئتامنا دانشگاه فردوسی مشهد به تصویب رساندیم و جامه قانونی بر آن پوشاندیم، ملزم شدیم که این شیوهنامه را بهطور کامل اجرا کنیم.
فخلعی در ادامه ضمن تشریح فرایند انتخاب سرآمدان بیان کرد: برای احراز جایگاه سرآمدی، حد نصاب ثابتی وجود ندارد و امتیازات به صورت نسبی سنجیده و اندازهگیری میشوند. اساتیدی که بالاترین امتیازات فعالیتهای آموزشی را در یک سال به دست آورده باشند، در جایگاه برتر سرآمدی دانشکده خود قرار گرفته و معرفی میشوند.
انتهای پیام
