دکتر علیرضا شهرستانی در آستانه ۲۵ اردیبهشت روز بزرگداشت فردوسی در گفت و گو با ایسنا، درباره جایگاه فردوسی و شاهنامه در فرهنگ ایران، اظهار کرد: شاهنامه یکی از مهمترین ستونهای حافظه جمعی ایرانیان است. فردوسی در این اثر تنها از پادشاهان و پهلوانان سخن نمیگوید، بلکه تصویری از «ایران فرهنگی» ارائه میدهد. ایرانی که فراتر از مرزهای جغرافیایی، با زبان، فرهنگ و شیوه اندیشیدن شناخته میشود.
وی افزود: بسیاری از پژوهشگران از جمله محمدجعفر یاحقی بر این باورند که فردوسی با پیوند اسطوره و تاریخ، روایتی پیوسته از هویت ایرانی خلق کرده است. به همین دلیل شاهنامه صرفاً یک متن کهن نیست، بلکه همچنان برای جامعه امروز معنا دارد.
شهرستانی با اشاره به جایگاه خرد در شاهنامه گفت: برخی شاهنامه را تنها کتاب نبرد و پهلوانی میدانند، در حالی که بنیاد فکری این اثر بر خرد و اخلاق استوار است. فردوسی شاهنامه را با ستایش خرد آغاز میکند:«به نام خداوند جان و خرد، کزین برتر اندیشه برنگذرد».
این مدرس دانشگاه ادامه داد: در نگاه فردوسی، قدرت بدون خرد و اخلاق سرانجامی جز تباهی ندارد. به همین دلیل در بسیاری از داستانهای شاهنامه، پهلوانان در برابر انتخابهای دشوار اخلاقی قرار میگیرند.
وی درباره دلایل ماندگاری شاهنامه نیز گفت: یکی از دلایل زنده بودن این اثر، جنبه انسانی داستانهای آن است. قهرمانان شاهنامه انسانهایی دستنیافتنی نیستند. آنها دچار تردید، خشم، اشتباه و پشیمانی میشوند و همین ویژگیها باعث میشود مخاطب امروز نیز با آنها ارتباط برقرار کند.
شهرستانی داستان رستم و سهراب را نمونهای روشن از این نگاه دانست و افزود: در این روایت، تراژدی از دل ناآگاهی و سرنوشت شکل میگیرد و پهلوان بزرگ شاهنامه با اندوهی انسانی روبهرو میشود. همین لایههای عاطفی و انسانی، شاهنامه را پس از قرنها زنده نگه داشته است.
شهرستانی با اشاره به دیدگاه استاد میرجلالالدین کزازی درباره شاهنامه، اظهار کرد: استاد دکتر کزازی به درستی شاهنامه را «شناسنامه فرهنگی ایرانیان» میداند. اثری که زبان، منش و خاطره تاریخی ایرانیان را در خود حفظ کرده است.
وی همچنین نقش فردوسی در پاسداری از زبان فارسی را بسیار مهم دانست و گفت: در دو قرن ابتدایی اسلام که زبان دین و حکومت عربی بود، فردوسی دید که زبان فارسی رو به فراموشی میرود و نیازمند پشتیبانی و تثبیت است. او با سرودن شاهنامه سهم بزرگی در ماندگاری این زبان داشت، همانگونه که خود میگوید: «بسی رنج بردم در این سال سی، عجم زنده کردم بدین پارسی».
شهرستانی افزود: زبان فقط ابزار ارتباط نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی هر ملت است. نسل امروز نیز در برابر حفظ و تقویت زبان فارسی مسئولیت دارد.
این پژوهشگر ادبی تأکید کرد: شاهنامه شناسنامه ایرانیان است و روز بزرگداشت فردوسی نباید تنها به مراسمی نمادین محدود شود. این مناسبت فرصتی برای بازخوانی شاهنامه و تأمل درباره نسبت ما با زبان، فرهنگ و میراث فکری ایران است. امروز که جهان با شتاب و نوعی یکسانسازی فرهنگی روبهروست، بازگشت به آثاری مانند شاهنامه میتواند به حفظ هویت فرهنگی ما کمک کند.
انتهای پیام
