همزمان با ۲۵ اردیبهشت، روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و پاسداشت زبان فارسی بار دیگر اهمیت زبانی که قرن‌ها حامل هویت، تاریخ و فرهنگ ایرانیان بوده مورد توجه قرار گرفته است؛ زبانی که از دل فراز و فرودهای تاریخی، هجوم بیگانگان و تحولات فرهنگی عبور کرده و همچنان مهم‌ترین پیوند اقوام ایرانی به شمار می‌رود.

در روزگاری که فضای مجازی، ادبیات شبکه‌های اجتماعی و هجوم واژه‌های بیگانه سبک گفتار و نوشتار نسل جدید را دستخوش تغییر کرده این پرسش بیش از گذشته مطرح می‌شود که آیا زبان فارسی نیز همچون هزار سال پیش نیازمند نوعی پاسداری جدی است؟

محمود رضایی دشت‌ارژنه، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز و عضو هیات تحریریه پژوهشنامه ادب حماسی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به نقش تاریخی فردوسی در حفظ زبان فارسی گفت: بخت با ما یار بوده است، در دوره‌ای که زبان فارسی با تهدیدهای جدی روبه‌رو بود فردوسی با نبوغ خود و با صرف 30 سال از عمرش برای سرودن شاهنامه سدی عظیم در برابر فراموشی زبان و فرهنگ ایرانی ایجاد کند تا داستان‌ها سینه‌به‌سینه منتقل شود و گسست فرهنگی در ایران رخ ندهد.

وی افزود: فردوسی با عشق و غیرتی که نسبت به ایران داشت، اجازه نداد زبان و فرهنگ ایرانی به حاشیه برود و همین سبب شد زبان فارسی زنده بماند.

این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به شرایط امروز اظهار کرد: در دوره معاصر نیز رشد روزافزون تکنولوژی، بازی‌های رسانه‌ای و فضای مجازی می‌تواند تهدیدهایی را متوجه زبان فارسی کند و لازم است متولیان فرهنگی این خطر را در سطح کلان جدی بگیرند.

رضایی دشت‌ارژنه بیان کرد: اگر بر مبنای ظرفیت‌های شاهنامه تولید محتوا انجام شود و نوجوانان و جوانان با شخصیت‌ها، پهلوانی‌ها و آموزه‌های ایرانی ـ اسلامی این اثر آشنا شوند هم به فرهنگ خود افتخار می‌کنند و هم در برابر فرهنگ و واژه‌های بیگانه مقاوم‌تر خواهند شد.

وی تأکید کرد: اگر در این عرصه رقابت نکنیم و داستان‌های شاهنامه مبنای تولید محصولات فرهنگی و رسانه‌ای قرار نگیرد، زبان فارسی به‌تدریج به سمت حاشیه خواهد رفت.

این پژوهشگر ادب حماسی درباره فاصله نسل جدید با شاهنامه نیز گفت: تغییر سبک زندگی واقعیتی انکارناپذیر است، اما فضای مجازی در عین حال می‌تواند یک فرصت مهم باشد. مشکل اینجاست که نظام آموزشی ما متحول نشده است و هنوز شاهنامه را تنها در قالب چند متن محدود در کتاب‌های درسی معرفی می‌کند، در حالی که نوجوان امروز با دنیایی از انیمیشن‌ها، بازی‌های رایانه‌ای و تولیدات جذاب رسانه‌ای روبه‌رو است.

پیشنهاد استفاده از ظرفیت شاهنامه برای تولید، انیمیشین و بازی‌های رایانه‌ای

وی ادامه داد: شاهنامه ظرفیت عظیمی برای تولید فیلم، انیمیشن و بازی‌های رایانه‌ای دارد و اگر این ظرفیت جدی گرفته شود نوجوانان می‌توانند در کنار محصولات خارجی با روایت‌ها و قهرمانان بومی خود نیز ارتباط برقرار کنند.

رضایی دشت‌ارژنه همچنین با تأکید بر نقش آموزه‌های ملی در انسجام اجتماعی گفت: در ایران، دو بال «دین» و «آموزه‌های ملی» مردم را در کنار یکدیگر نگه داشته‌اند و شاهنامه یکی از مهم‌ترین منابع تقویت هویت و همبستگی ملی است.

آموزه‌های ملی هم وحدت‌آفرین هستند

وی افزود: همان‌گونه که آموزه‌های دینی در بزنگاه‌های تاریخی مردم را کنار هم نگه داشته‌اند، آموزه‌های ملی نیز می‌توانند در وحدت و انسجام ایرانیان نقش‌آفرین باشند.

این استاد دانشگاه با اشاره به اشعار فردوسی گفت: فردوسی در شاهنامه همواره ایرانیان را به حفظ سرزمین، هویت و ایستادگی در برابر دشمن دعوت می‌کند چنانکه می‌گوید:«همه سربسر تن به کشتن دهیم به از آنکه کشور به دشمن دهیم».

قدمت زبان فارسی

محمدحسین کرمی، استاد تمام زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز نیز در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به پیشینه تاریخی زبان فارسی گفت: زبان فارسی پیشینه‌ای بیش از سه هزار ساله دارد و تنها محدود به فارسی دری نیست، بلکه ریشه‌های آن به پیش از اسلام و حتی پیش از هخامنشیان بازمی‌گردد.

وی افزود: پس از ورود اسلام و سلطه زبان عربی، حدود دو قرن و نیم زبان عربی زبان غالب بود تا اینکه با ظهور یعقوب لیث صفاری و حمایت سامانیان از زبان فارسی روند احیای این زبان آغاز شد و آثار علمی، تاریخی و ادبی متعددی به فارسی ترجمه شد.

کرمی ادامه داد: در چنین شرایطی فردوسی با صرف بیش از سی سال از عمر خود، روایت‌ها و میراث پراکنده ایران را گردآوری کرد وشاهنامه را به یادگار گذاشت اثری که سرشار از مفاهیمی چون درستکاری، راستی، میهن‌دوستی، وفاداری، دادگری و ظلم‌ستیزی است.

وی، زبان فارسی را مهم‌ترین مؤلفه هویت ایرانی دانست و گفت: بسیاری از کشورها با تغییر فرهنگ و تاریخ خود زبانشان نیز تغییر کرده است اما ایرانیان با حفظ زبان و آثار گذشتگان توانسته‌اند هویت تاریخی و فرهنگی خود را زنده نگه دارند.

این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به وضعیت امروز زبان فارسی اظهار کرد: متأسفانه در گفتار بخشی از نسل جوان، واژه‌ها و جملاتی استفاده می‌شود که هویت مشخصی ندارند و گاه تحت تأثیر ادبیات بیگانه هستند.

وی در عین حال تأکید کرد: تحول در زبان‌ها امری طبیعی است و زبان فارسی نیز همواره دچار تحول شده است اما اگر این تغییرات به‌گونه‌ای باشد که هویت زبان را زیر سؤال ببرد باید آن را جدی گرفت.

زبان فارسی، از مهم عناصر پیوند اقوام ایرانی 

کرمی همچنین نسبت به برخی تلاش‌ها برای ایجاد شکاف‌های قومی هشدار داد و گفت: اقوام مختلف ایرانی قرن‌ها در کنار یکدیگر زیسته‌اند و زبان فارسی یکی از مهم‌ترین عناصر پیوند میان آنان بوده است.

وی با تأکید بر اهمیت پاسداشت زبان فارسی افزود: نامگذاری ۲۵ اردیبهشت به عنوان روز فردوسی و پاسداشت زبان فارسی اقدامی ارزشمند است و می‌تواند نسل جوان را بیش از پیش با اهمیت زبان و ادبیات فارسی آشنا کند.

کرمی در پایان بیان کرد: باید از کسانی که امروز در حفظ فرهنگ و زبان فارسی نقش دارند در زمان حیاتشان قدردانی کنیم و اجازه ندهیم ارزش پاسداران این میراث فرهنگی تنها پس از گذشت سال‌ها شناخته شود.

به گزارش ایسنا، اگرچه بیش از هزار سال از سرایش شاهنامه می‌گذرد اما دغدغه حفظ زبان فارسی همچنان زنده است؛ زبانی که نه‌تنها ابزار گفت‌وگو بلکه حافظه تاریخی و فرهنگی ایرانیان محسوب می‌شود و ماندگاری آن، بیش از هر زمان دیگری نیازمند پیوند نسل جدید با ادبیات، هویت و روایت‌های بومی ایران است.

انتهای پیام