عباس حاجیحسینی در گفتوگو با ایسنا ضمن اشاره به چالشهای ناشی از کمبود منابع آبی به ویژه در حوزه کشاورزی استان یزد، تصریح کرد: با توجه به شرایط اقلیمی خشک و نیمهخشک استان یزد، سیاستهای مدیریت منابع آب در بخش کشاورزی به سمت مدیریت تقاضای آب و افزایش تابآوری کشاورزی حرکت کرده است.
وی توسعه سامانههای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، گسترش کشتهای گلخانهای و محدودسازی برداشت از منابع آب زیرزمینی استان را از مهمترین اقدامات اجرایی انجام شده تاکنون برشمرد و افزود: علاوه بر این، بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند سیستمهای «اگروولتائیک» نیز مورد توجه قرار گرفته است که در این سیستمها، نصب پنلهای خورشیدی بر فراز اراضی کشاورزی ضمن تولید انرژی تجدیدپذیر، باعث کاهش تابش مستقیم خورشید و کاهش تبخیر و تعرق شده و در نهایت به افزایش بهرهوری فیزیکی آب منجر خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: همچنین توسعه اکوسیستمهای مصنوعی و محیطهای کنترلشده نظیر گلخانههای پیشرفته و سامانههای هیدروپونیک، امکان تولید محصولات کشاورزی با حداقل مصرف آب را در استان فراهم کرده است.
رئیس سازمان جهادکشاورزی استان در ادامه با بیان این که کاهش مستمر سطح آبهای زیرزمینی در استان یزد پیامدهای گسترده هیدرولوژیکی، زیستمحیطی و اقتصادی به همراه داشته است، اظهار کرد: افت سطح ایستابی، موجب افزایش هزینه استحصال آب، خشک شدن قنوات سنتی و کاهش پایداری تولیدات کشاورزی شده است.
به گفته وی، علاوه بر این، افت آبخوانها سبب افزایش غلظت املاح و شوری منابع آب و خاک شده که بهرهوری اراضی را کاهش میدهد و از سوی دیگر، بروز پدیده فرونشست زمین در برخی مناطق استان، تهدیدی جدی برای زیرساختهای روستایی، اراضی کشاورزی و منابع طبیعی به شمار میرود و به همین دلیل نیز معتقدیم که بحران آب در یزد صرفاً یک مسئله کمبود منابع نیست بلکه به یک بحران چندبعدی زیستمحیطی و اجتماعی تبدیل شده است.
حاجیحسینی با تاکید بر لزوم بهینهسازی مصرف آب در کشاورزی، این مهم را نیازمند تغییر رویکرد از «افزایش سطح زیر کشت» به «افزایش بهرهوری اقتصادی و فیزیکی آب» دانست و گفت: استفاده از فناوریهای کشاورزی دقیق از جمله سنسورهای رطوبتی، دادههای ماهوارهای و سامانههای هوشمند مدیریت آبیاری، میتواند مصرف آب را متناسب با نیاز واقعی گیاه تنظیم کند.
وی ادامه داد: همچنین اصلاح الگوی کشت به سمت محصولات کمآببر و دارای ارزش افزوده بالا، توسعه کشتهای گلخانهای و استفاده از ارقام مقاوم به خشکی از جمله راهکارهای مؤثر در حفظ تولید و کاهش مصرف آب هستند و در این میان، توسعه اکوسیستمهای مصنوعی و محیطهای کنترلشده نیز میتواند نقش مهمی در ارتقای تابآوری بخش کشاورزی در برابر تنشهای اقلیمی داشته باشد.
رئیس سازمان جهادکشاورزی استان با اشاره به این نکته که اگرچه سامانههای آبیاری نوین موجب افزایش راندمان مصرف آب میشوند اما اجرای آنها در استان یزد با چالشهای متعددی روبهرو است، تصریح کرد: هزینه بالای نصب و نگهداری تجهیزات، محدودیت منابع مالی کشاورزان، نیاز به آموزشهای تخصصی و ضعف زیرساختهای فنی از جمله مهمترین موانع توسعه این سامانههاست.
وی متذکر شد: علاوه بر این نیز شوری بالای آب و خاک در بسیاری از مناطق استان، مشکلات فنی قابل توجهی ایجاد میکند به طوری که رسوب املاح و نمکها در قطرهچکانها و نازلها موجب گرفتگی تجهیزات و کاهش کارایی سامانههای آبیاری میشود. همچنین در برخی شرایط، تجمع نمک در ناحیه ریشه گیاه میتواند باعث کاهش عملکرد و افت کیفیت محصولات شود؛ بنابراین مدیریت شوری، بخشی جداییناپذیر از توسعه آبیاری نوین در مناطق خشک محسوب میشود.
حاجی حسینی با بیان این که بخش قابل توجهی از کشاورزان استان یزد در دسترسی به فناوریهای نوین مدیریت آب با محدودیت مواجه هستند، هزینه بالای تجهیزات، کمبود خدمات فنی و مشاورهای، ضعف نظام انتقال فناوری و آشنایی محدود برخی بهرهبرداران با فناوریهای نوین را از جمله مهمترین عوامل این مسئله برشمرد.
وی گفت: در بسیاری از مناطق، شکاف میان مراکز علمی و بخش اجرایی موجب شده است که دستاوردهای پژوهشی بهطور کامل وارد عرصه کشاورزی نشود، لذا تقویت نظام ترویج کشاورزی، حمایتهای مالی هدفمند و توسعه خدمات فنی در مناطق روستایی میتواند نقش مؤثری در تسهیل دسترسی کشاورزان به فناوریهای نوین ایفا کند.
این مسئول به اقدامات صورت گرفته در زمینه کشت محصولات کمآببر در استان اشاره و عنوان کرد: اصلاح الگوی کشت و توسعه محصولاتی مانند پسته، زعفران، زیره و گیاهان دارویی تا حدی موجب کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی استان شده است به طوری که این محصولات در مقایسه با بسیاری از کشتهای سنتی، نیاز آبی کمتری دارند و از نظر اقتصادی نیز ارزش افزوده بالاتری ایجاد میکنند.
وی اضافه کرد: با این حال، پایداری این تغییرات وابسته به مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی است و توسعه بازار فروش، ایجاد صنایع تبدیلی، حمایت از زنجیره ارزش محصولات و مدیریت پایدار منابع آب از جمله عواملی هستند که میتوانند استمرار این الگوی کشت را تضمین کنند؛ در غیر این صورت، احتمال بازگشت کشاورزان به الگوهای سنتی و پرمصرف وجود خواهد داشت.
حاجیحسینی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر برنامههای مختلفی در حوزه آموزش و ترویج مدیریت مصرف آب اجرا شده است که برگزاری کارگاههای آموزشی، ایجاد مزارع الگویی، ارائه مشاورههای فنی و آموزش نحوه استفاده از سامانههای آبیاری نوین از جمله مهمترین اقدامات صورت گرفته است.
وی نقش رسانهها در ارتقای فرهنگ مصرف بهینه آب را مهم خواند و گفت: رسانهها میتوانند با افزایش آگاهی عمومی درباره بحران آب، معرفی الگوهای موفق کشاورزی پایدار و تبیین اهمیت حفاظت از منابع آب، به تغییر نگرش جامعه و بهرهبرداران کمک کنند چرا که فرهنگسازی یکی از ارکان اصلی حکمرانی پایدار آب در مناطق خشک محسوب میشود.
رئیس سازمان جهادکشاورزی استان در این رابطه یادآور شد: البته بخش زیادی از کشاورزان استان یزد به دلیل مواجهه مستقیم با خشکسالی و کمآبی، نسبت به اهمیت مدیریت مصرف آب آگاهی نسبی دارند ولی با این حال، بحران آب هنوز به طور کامل به یک «مسئله اجتماعی مشترک» تبدیل نشده است و در برخی موارد، مدیریت منابع آب همچنان به عنوان مسئولیت نهادهای دولتی تلقی میشود و مشارکت اجتماعی در حفاظت از منابع آب محدود است.
به اعتقاد وی، برای افزایش اثربخش آگاهی عمومی، لازم است آموزشهای عملی و میدانی گسترش یابد، از ظرفیت کشاورزان پیشرو استفاده شود و رسانهها نقش فعالتری در تغییر الگوی مصرف ایفا کنند چرا که تقویت مشارکت مردمی و شکلگیری حکمرانی محلی آب میتواند نقش مهمی در مدیریت پایدار منابع آبی داشته باشد.
این مسئول در بخش انتهایی این مصاحبه به برخی چالشها در حوزه آموزش و آگاهیبخشی در مناطق روستایی نیز اشاره و عنوان کرد: آموزش و ترویج در مناطق روستایی با چالشهایی نظیر پراکندگی جغرافیایی سکونتگاهها، محدودیت دسترسی به خدمات آموزشی، کمبود کارشناسان ترویج و مقاومت برخی بهرهبرداران در برابر تغییر روشهای سنتی مواجه است.
وی افزود: در بسیاری از موارد، آموزشهای نظری به تنهایی اثربخشی کافی ندارند و کشاورزان نیازمند مشاهده نتایج عملی فناوریهای نوین هستند؛ به همین دلیل نیز ایجاد مزارع نمایشی، استفاده از کشاورزان موفق به عنوان الگو، توسعه آموزشهای میدانی و بهرهگیری از رسانهها و فناوریهای ارتباطی میتواند فرآیند انتقال دانش را تسهیل کند.
حاجی حسینی در پایان تقویت نهادهای محلی و تشکلهای آببران را از اقدامات اثرگذار برای مشارکت روستاییان در مدیریت منابع آب ذکر کرد.
انتهای پیام
