دکتر محمدنبی شهیکی‌تاش در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به فعالیت ۵۸ پارک علم و فناوری و ۲۹۵ مرکز رشد در کشور، افزود: بخشی از مراکز رشد در دل دانشگاه‌ها و بخشی دیگر از آن در پارک‌های علم و فناوری مستقر هستند که در حدود ۱۴۷۰۰ واحد فناور، ۱۶۱ هزار شغل برای فارغ التحصیلان دانشگاهی ایجاد کرده است که این میزان واحد فناور نیز از این میزان بیشتر شده است.

وی با بیان اینکه در این معاونت ۱۰ برنامه عملیاتی تدوین شده است، اظهار کرد: این برنامه‌ها شامل «بازآفرینی نهادی و اثربخشی نهادهای موجود»، «نهادسازی جدید»، «هوشمندسازی سرمایه انسانی»، «تقویت اکوسیستم پشتیبان‌ساز پارک‌ها»، «توسعه زیرساخت‌های فیزیکی و فناوری»، «ایجاد زیرساخت یکپارچه از کل اکوسیستم (سامانه زیستفا)» که به طور دقیق تحولات پارک‌ها را رصد می‌کند، «قرار گرفتن پارک‌ها در اتمسفر اقتصادی» تا از این طریق بتوان جریان منابع بخش خصوصی جذب پارک‌ها شود، «رویداد ترویجی گفتمان‌سازی حوزه نوآوری در پارک‌ها»، «برنامه جامع ایده تا تجاری‌سازی» و برنامه‌های «بازآفرینی نهادی» است.

شهیکی‌تاش با اشاره به برنامه بازآفرینی نهادی این معاونت، توضیح داد: یکسری مجموعه‌ها داریم که باید برنامه‌ریزی شود چگونه کاراتر و اثربخش‌تر شوند، نمونه آن پارک‌های فناوری هستند که راندمان اجرای عملیاتشان و مراکز رشد باید تقویت شوند.

معاون نوآوری و فناوری وزیر علوم از تدوین الگوی تامین منابع مالی خبر داد و یادآور شد: این الگو به گونه‌ای طراحی شده است که همه شرکت‌هایی که در TRL پایین و یا بالا هستند، تحت پوشش قرار گیرند. در برنامه ظرفیت‌سازی نهادی اتمسفر اقتصادی پارک‌ها، برخی از آیین نامه‌ها را تغییر دادیم و بخش دیگری از این آیین‌نامه‌ها هم در حال تغییر هستند . علاوه بر آن بسته‌های سرمایه‌گذاری در حال آماده‌سازی است. این اقدامات در راستای ایجاد جذابیت برای ورود بخش خصوصی در پارک‌های علم و فناوری است.

نهادسازی تخصصی در دستور کار وزارت علوم

وی با تاکید بر اینکه نهادسازی تخصصی جدید در دستور کار این معاونت قرار دارد، اظهار کرد: از مهمترین این نهادها، ایجاد ۶ پارک فناوری جدید است که تا ۲ سال آینده این تعداد پارک شکل خواهند گرفت. این ۶ پارک در حوزه‌های «زیست فناوری»، «پلیمر و مواد»، «فناوری‌های معدنی اقتصاد دیجیتال هوش مصنوعی و هوشمندسازی» است و در کنار آن ممکن است تعدادی از نهادهای دیگر از چرخه فعالیت خارج شوند.

معاون نوآوری و فناوری وزیر علوم بخش دیگری از فعالیت‌های این معاونت را توانمندسازی سرمایه انسانی ذکر کرد که در ۴ رده اجرایی می‌شود و گفت: رده اول توانمندسازی «کارگزاران» است. شرکت‌ها برای اینکه بزرگ و اثربخش شوند، نیاز دارند که شبکه‌های پشتیبان برای حمایت از آنها ایجاد شود. لایه دوم برنامه‌های توانمندسازی مربوط به بخش دانشجویی است که بنا داریم برای ۴ سال آتی ۵۰ هزار دانشجو با استانداردهای جدید تربیت شوند.

وی تربیت و توانمندسازی ۵۰ نفر از مدیران مراکز رشد را از دیگر برنامه‌های توانمندسازی این معاونت نام برد و با بیان اینکه در حال حاضر این تعداد مدیر مراکز رشد به ۸۰ نفر افزایش یافته است، خاطر نشان کرد: از ۳ ماه قبل توانمندسازی ۱۰۰ مدیر اکوسیستم نوآوری و فناوری کشور نیز آغاز شده است. آخرین نشست توانمندسازی مدیران اکوسیستم نوآوری در دانشگاه تربیت بدنی دانشگاه تهران بود و نشست آتی این برنامه در دانشگاه یزد است.

شهیکی‌تاش از طراحی و تعریف بسته‌های ارتباطی پارک‌های فناوری با دانشگاه‌ها خبر داد و در این باره توضیح داد: پارک‌ها با دانشگاه‌ها در قالب طرح‌هایی چون «کوآپ»، «دستیار فناور»، «نوآفرین صنعت سا» و «گرنت» همکاری دارند. در این برنامه بحث این بود که پارک‌ها نباید جزیره‌ای جدا از دانشگاه‌ها باشند و  اتصال و پیوند این دو بخش شکل بگیرد.

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم، ارتقای شبکه خدمات ارزش‌آفرین پارک‌ها را از دیگر برنامه‌های معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم برشمرد و اضافه کرد: تشکیل سامانه یکپارچه برای رصد آخرین تحولات حوزه علم و فناوری از دیگر اقدامات ما به شمار می‌رود. از طریق این سامانه کاربران به آخرین تحولات پارک‌های علم و فناوری دسترسی خواهند داشت.

برگزاری رویدادهای ترویجی

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم، تحقیقات و فناوری برگزاری رویدادهایی در قالب کوآپ، مدرسه اشتغال و جشنواره صنایع خلاق را از دیگر برنامه‌های این معاونت در راستای جریان‌سازی حوزه نوآوری دانست و گفت: یکی از این رویدادها، رویداد جشنواره شیخ بهایی است که الگوی آن را به طور کلی تغییر دادیم.

به گفته وی، پیش‌تر فراخوان ملی این جشنواره در اصفهان انجام می‌شد، اما مشارکت جدی استان‌ها در آن وجود نداشت؛ ولی امسال، هر استان جشنواره شیخ بهایی را به‌صورت جداگانه برگزار می‌کند و برگزیدگان استانی مجدداً مورد ارزیابی قرار می‌گیرند تا برگزیدگان آن در یک جشنواره ملی حضور یابند.

وی زمان برگزاری جشنواره شیخ بهایی را در آبان‌ماه هر سال در شهر اصفهان عنوان کرد و ادامه داد: کانون و خاستگاه تولد پارک‌های علم و فناوری در کشور، اصفهان بوده و برگزاری رویداد در این شهر واجد اهمیت ویژه‌ای است.

شهیکی‌تاش اضافه کرد: در کنار این رویداد، جشنواره ملی ایده‌های استارتاپی روستایی در اردیبهشت ماه امسال برگزار ‌شد. همچنین جشنواره هوش مصنوعی برگزار شد. جشنواره صنایع فرهنگی و خلاق نیز در پایان بهمن‌ماه در چابهار برگزار خواهد شد. علاوه بر این‌ها، رویداد دیگری با عنوان «فرصت‌های سرمایه‌گذاری پارک‌های علم و فناوری».چ در دستور کار قرار دارد.

وی با بیان اینکه رویداد فرصت‌های سرمایه گذاری پارک‌های فناوری در نیمه دوم بهمن‌ماه امسال برگزار می‌شود، اظهار کرد: این رویداد شامل بسته‌های مختلف سرمایه‌گذاری در پارک‌های علم و فناوری کشور است. در این رویداد، موضوعاتی نظیر اعتبار مالیاتی سرمایه‌گذاری، الگوهای مختلف شکل‌گیری برج‌های فناوری و نحوه تعامل پارک‌ها با سایر نهادها برنامه‌ریزی شده است.

شهیکی‌تاش اضافه کرد: ما با پدیده‌ای به نام «شکاف سرمایه‌گذاری در پارک‌های علم و فناوری» مواجه هستیم و این رویداد برای نخستین بار برگزار می‌شود تا نشان دهد واحدهای فناور مستقر در پارک‌ها می‌توانند بستر مناسبی برای ورود بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری باشند.

وی با اشاره به تجربه پاویون‌محور شدن نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری امسال، گفت: در سال‌های گذشته، هر مجموعه با برند مستقل خود حضور پیدا می‌کرد و تفکیک وجود داشت، اما امسال مدل تغییر کرده و تمرکز بر پاویون بوده است. این نخستین تجربه در این زمینه بود.

آغاز برنامه‌های جذب سرمایه برای واحدهای فناور

شهیکی‌تاش به موضوع برنامه‌های وزارت علوم برای جذب سرمایه در اکوسیستم نوآوری و فناوری کشور اشاره کرد و با بیان اینکه برنامه‌ریزی شده است که تا سال ۱۴۰۶ برای بیش از هزار واحد فناور جذب سرمایه صورت گیرد، توضیح داد: شروع این برنامه از همایش اقتصاد نوآوری است که برگزار شده است. از روز آغاز همایش، فرآیند «مچ‌میکینگ» میان VCها، صندوق‌ها، اتاق‌های بازرگانی و سرمایه‌گذاران سنتی شکل گرفته است.

وی با اشاره به ابعاد واحدهای فناور مستقر در پارک‌های علم و فناوری با تاکید بر اینکه یکسری از واحدهایی که در پارک‌های علم و فناوری شکل گرفته‌اند بزرگ نیستند، افزود: ما نیازمند به یکسری شرکت‌های بزرگ، پیشرو و های‌تک هستیم و در جریان نوآوری این موضوع یکی از حلقه‌های مفقوده توسعه فناوری در کشور است و این همایش شروعی برای فعالیت بزرگ در این حوزه خواهد بود.

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم در خصوص راهکارهای این وزارتخانه برای تامین مالی واحدهای فناور، گفت: تأمین مالی در پارک‌های علم و فناوری چند بخش دارد؛ بخشی مربوط به زیرساخت‌هاست و بخشی دیگر به ایجاد فضای رشد و بزرگ‌شدن واحدهای فناوری اختصاص دارد. نخستین نهاد مالی فعال در این حوزه، صندوق‌های پژوهش و فناوری بوده‌اند. برخی از این صندوق‌ها عملکرد مطلوبی داشته‌اند و برخی دیگر نیازمند اصلاح مسیر هستند.

وی با تاکید بر اینکه در عین حال ما به زنجیره تأمین مالی نیاز داریم که متناسب با مراحل مختلف رشد شرکت‌ها باشد، اضافه کرد: نیاز و جنس تامین مالی یک شرکت یا ایده‌ای که در نقطه آغاز قرار دارد با نیاز مالی یک شرکت که به سطح بلوغ بالایی رسیده، کاملاً متفاوت است. شرکت‌های نوپا به گرنت‌ها و منابع بذری نیاز دارند و یکی از چالش‌های اصلی، کمبود سرمایه بذری در سطوح پایین است که در این زمینه، صندوق نوآوری و شکوفایی اقدام به ایجاد SPVهایی کرده است که به‌عنوان نهادهای مالی ابتدایی، نقش حمایتی برای تامین سرمایه بذری ایفا می‌کنند. از سوی دیگر، چالش تأمین مالی برای واحدهای بزرگ‌تر نیز وجود دارد؛ واحدهایی که به سطوح آمادگی فناوری ۸ و ۹ رسیده‌اند و نیازمند سرمایه‌های کلان‌تر هستند.

شهیکی‌تاش با بیان اینکه برخی پروژه‌ها به سرمایه‌گذاری در مقیاس ۵۰ میلیارد تومان نیاز دارند و در مواردی به سرمایه‌گذاری‌های صد میلیارد تومانی از طریق ابزارهایی مانند «تونل سرمایه‌گذاری» محتاجند، خاطر نشان کرد:‌ در این سطح، نقش CVCها بسیار پررنگ می‌شود و می‌توانند به شکل‌گیری فرآیند اسکیل‌آپ در این حوزه کمک کنند. در حال حاضر، با یک شکاف سرمایه‌گذاری در سطوح مختلف مواجه هستیم و نیاز است متناسب با زنجیره توسعه شرکت‌ها و چرخه عمر هر کسب‌وکار، تأمین مالی متناسب با آن طراحی و اجرا شود. به همین دلیل، باید CVCها به واحدهای فناور گره بخورند تا پروژه‌هایی که قابلیت پذیرش CVC را دارند، بتوانند منابع بخش خصوصی را در این حوزه جذب کنند.

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم با تاکید بر اینکه در مراحل بالاتر، برای اسکیل‌آپ شرکت‌ها، لازم است تأمین مالی از مکانیزم CVC انجام شود، یادآور شد: یکی از مهمترین چالش‌ها، نقطه‌ای است که باید «اسپیدی» سرمایه‌گذاری شکل بگیرد. در حال حاضر، منابع محدودی به سرمایه‌گذاری اختصاص داده می‌شود، اما همین منابع نمی‌توانند زمینه‌ساز شکل‌گیری نهادهای حرفه‌ای تأمین مالی شوند.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری PE

شهیکی‌تاش بخش دیگری از تامین مالی اکوسیستم نوآوری و فناوری را مربوط به نظام نوآوری و حوزه فناوران و شرکت‌های دانش‌بنیان دانست که نیازمند ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی (PE) هستند و اظهار کرد: نخستین نمونه آن در شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان آغاز شده و به‌نظر می‌رسد توسعه این مدل در پارک‌های سطح یک کاملاً ضروری است. لزومی ندارد در همه پارک‌ها چنین نهادهایی ایجاد شود، اما پارک‌های سطح یک ظرفیت لازم را برای شکل‌گیری نهادهای تأمین مالی حرفه‌ای دارند تا بتوانند فرآیند بزرگ‌شدن واحدهای فناور مستقر در خود را پشتیبانی کنند.

وی بر توسعه سکوهای تأمین مالی جمعی در پارک‌های علم و فناوری تاکید کرد و گفت: در ایران، عمدتاً کرادفاندینگ مبتنی بر بدهی شکل گرفته که برای برخی پروژه‌ها جذاب نیست چون هزینه پول در این روش بالا است. در شرایط تورمی، هزینه تأمین مالی به حدی افزایش می‌یابد که جذابیت این ابزار کاهش پیدا می‌کند، ولی کشور نیازمند توسعه کرادفاندینگ‌های مبتنی بر سرمایه است تا کرادهای مبتنی بر بدهی. این موضوع مستلزم آن است که در نظام تأمین مالی، ماهیت و بستر سکوهای تأمین مالی مبتنی بر سرمایه شکل بگیرد و توسعه پیدا کند.

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم تاکید کرد: در کشور تنوع ابزارهای سرمایه‌گذاری وجود دارند، اما این تنوع و عمق این ابزارها باید افزایش یابد. از سوی دیگر، صندوق نوآوری و شکوفایی نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. یکی از مأموریت‌های این صندوق، تأمین خطوط اعتباری و اعتبار تسهیلاتی است و بخش دیگر آن به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های دانش‌بنیان اختصاص دارد. در این حوزه، مدل‌های مناسبی طراحی شده تا صندوق بتواند از طریق صندوق‌های واسط، در پروژه‌های دانش‌بنیان سرمایه‌گذاری کند.

به گفته وی، راهبرد محوری دوره جدید صندوق نوآوری، بر اساس تصمیم هیات عامل و مدیران صندوق، پر رنگ‌تر شدن نقش سرمایه‌گذاری و تأمین منابع مالی برای واحدهای فناور است.

وی یادآور شد: اگرچه تنوعی از منابع مالی در کشور وجود دارد، اما حجم و چگالی این منابع باید متناسب با نیاز زیست‌بوم نوآوری افزایش پیدا کند؛ چرا که زنجیره تأمین مالی هنوز کامل نیست و تکمیل این زنجیره یکی از مسائل مهم به شمار می‌رود که در مقایسه با یک دهه گذشته، گام‌های بسیار خوبی در تقویت زنجیره تأمین مالی برداشته شده، اما همچنان نیاز به تکامل دارد تا هم از نظر مقیاس و هم از نظر تنوع نهادهای مالی، پاسخگوی نیاز زیست‌بوم باشد.

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم در پاسخ به این سؤال که آیا یک واحد فناور و یا شرکت دانش‌بنیان حال حاضر، هم از حمایت پارک علم و فناوری، هم از صندوق نوآوری و هم از معاونت فناوری وزارت علوم و هم معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری حمایت می‌شوند، گفت: این موضوع بسته به سطح فناوری واحد متفاوت است؛ صندوق نوآوری و شکوفایی از طرح‌هایی که دارای TRL بالا هستند، حمایت می‌کند و وزارت علوم از واحدهای فناور مستقر در پارک‌ها که دارای فناوری‌هایی با TRL پایین هستند، حمایت می‌کند و اعطای این حمایت‌ها به‌معنای موازی‌کاری نیست، بلکه یک فرآیند تکمیلی حمایت مالی محسوب می‌شود. واحدهای کوچک‌تر، متناسب با نیاز خود، از این مسیرهای حمایتی استفاده می‌کنند.

انتهای پیام