علیرضا باوندیان در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به وجود دیدگاه‌های متنوع در تعریف معماری اسلامی، اظهار کرد: به اعتقاد برخی، معماری اسلامی در اصل همان معماری ساسانی است که با تمدن ایرانشهری درآمیخته است. تمدن ایرانشهری مقوله‌ای متفاوت از تمدن ایران به‌عنوان یک کالبد سرزمینی است؛ ایرانشهر را می‌توان روح ایران دانست، بی‌آنکه به جنبه‌های صرفاً جغرافیایی و سرزمینی آن آغشته باشد. آنچه دارای ارزش است، پیوند میان این دو ساحت کالبد و روح تمدنی است.

وی ادامه داد: برخی معتقدند معماری ساسانی در امتداد تاریخی خود، شمایل، روح و کالبدی نو یافته و تحت عنوان معماری اسلامی شناخته شده است. در مقابل، گروهی دیگر باور دارند که معماری اسلامی مستقیماً توسط دین، پیش‌بینی و پیشنهاد شده و اساساً از مقوله اسلام سخن می‌گوید.

عضو هیئت علمی موسسه آموزش عالی توس با اشاره به اینکه گروهی معماری اسلامی را حاصل پیام، سیره نبوی و بهره‌مندی از برکت محمدیه می‌دانند، یادآور شد: عده‌ای نیز بر این باورند که معماری اسلامی نتیجه تقرب تاریخی معمار مسلمان به حقیقتی فراگیر است؛ حقیقتی که حکم آن بر اشیا، اشخاص و امور این عالم جاری است. بر این اساس، سخن گفتن از معماری اسلامی در واقع سخن گفتن از معماری مسلمانان است.

آنجا که شعر از «چگونه دیدن» می‌گوید

باوندیان افزود: در این میان، گروهی با استناد به شعر «به صحرا بنگرم صحرا ته وینم/ به دریا بنگرم دریا ته وینم» بر این باورند که معماری اسلامی مبتنی بر نمادهایی است که انسان را به «ویدن» یعنی دیدن ژرف و باطنی فرا می‌خواند، نه صرفاً دیدنِ پدیده‌ها. «ویدن» به معنای ادراک باطنی، در زبان‌های هندی، اروپایی و سپس انگلیسی وارد شده و به واژه Vision تبدیل شده است و واژه Visual نیز از همین ریشه ساخته شده است.

وی با بیان اینکه برخی دیگر پیشنهاد می‌کنند که به‌جای «معماری اسلامی» از اصطلاح «معماری اسلام» استفاده شود، توضیح داد: به اعتقاد این گروه، معماری اسلام مستقیماً به فرمایشات حضرت محمد(ص) رجوع دارد. از این منظر، معماری زمانی شایسته عنوان «معماری اسلام» است که محتوای آن با مرجعیت نبوی، ملازم، جمع و جذب شده باشد.

این پژوهشگر و دانش‌آموخته کارشناسی ارشد معماری اسلامی با اشاره به اینکه بی‌حیایی معماری امروز ما از بی‌حیاطی آن است، تصریح کرد: اگر بنای معماری امروز ما فاقد حیات است، به این معناست که حیاط از آن حذف شده است. حذف حیاط به معنای حذف پویش حجاب نیز هست. بر این اساس، این گروه معتقدند در کنار توجه به دیدن، باید به پدیدارها و نه صرفاً پدیده‌ها توجه شود. این تقرب می‌تواند خود گونه ای تفضل فضایی هم تلقی شود و باعث شود تا معماران ما بیش و پیش از توجه صرف به فضا، به انسان هم توجه کنند.

معماری اسلامی باید فرایند محور باشد

باوندیان افزود: معماری اسلامی بیش از آنکه معطوف به پروژه باشد، متوجه فرایند است؛ یعنی قبل از توجه به برآیند، به فرآیند می‌اندیشد. با استناد به مصرع «شب آبستن است ای