محمدحسین رجبی دوانی دوشنبه ۲۰ بهمندر برنامه «گفتمان روشنگری» که در مسجدالزهرا مشهد برگزار شد اظهار کرد: نسلهایی که انقلاب اسلامی را ندیدهاند، باید بهدرستی با شرایط اسفناک دوران پهلوی، وابستگی سیاسی، تحقیر ملی و فساد گسترده آن رژیم آشنا شوند، در مقابل نیز باید عظمتها، پیشرفتها و دستاوردهای انقلاب اسلامی، در کنار بیان واقعبینانه برخی کاستیها، برای آنان تشریح شود.
رجبی دوانی با اشاره به تلاش رسانههای معاند برای تطهیر چهره رژیم پهلوی، افزود: دشمنان کینهتوز جمهوری اسلامی با سیاهنمایی وضع موجود و بزک کردن چهره رژیم پهلوی، تلاش میکنند واقعیتهای تاریخی را وارونه جلوه دهند و متأسفانه برخی جوانان ناآگاه نیز تحت تأثیر این فضاسازیها قرار میگیرند. حتی برخی وابستگان به رژیم پهلوی پس از سقوط آن، به فساد و ناکارآمدی آن نظام اعتراف کردهاند و این اعترافات خود گواهی روشن بر حقانیت انقلاب اسلامی است.
وی با اشاره به پیشینه تمدنی ایران، خاطرنشان کرد: ایران با سابقهای چندهزار ساله، همواره یکی از کانونهای مهم تمدن بشری بودهاست و از ویژگیهای برجسته آن، گرایش به توحید و پرهیز از بتپرستی در طول تاریخ است، موضوعی که جای افتخار دارد، هرچند انحرافات اعتقادی در مقاطعی پدید آمده است. در مقاطع مختلف تاریخی، از دوران باستان تا پس از ورود اسلام، ملت ایران علیرغم اشغالها و سلطههای سیاسی، هویت فرهنگی و دینی خود را حفظ کرده و در برابر سلطهجویی قدرتهای غربی ایستادگی کرده است.
این پژوهشگر تاریخ اسلام با اشاره به جایگاه ویژه ایرانیان در حمایت از اهل بیت(ع)، گفت: عشق و ارادت مردم ایران به خاندان پیامبر(ص) سبب شد که بسیاری از امامزادگان در این سرزمین پناه یابند و همین امر موجب شکلگیری مراکز مهم فرهنگی و مذهبی در نقاط مختلف کشور شد.
وی با تأکید بر مسئولیت نخبگان، رسانهها و نیروهای انقلابی، افزود: امروز وظیفه همه ما است که با استناد به تاریخ، منطق و واقعیت، حقیقت انقلاب اسلامی و هویت تاریخی ایران را برای نسل جوان و افرادی که دچار تحریف ذهنی شدهاند، بهدرستی تبیین کنیم.
این پژوهشگر تاریخ اسلام با بیان اینکه بسیاری از شعائر امروز شیعه ریشه در دوره آلبویه دارد، خاطرنشان کرد: برپایی علنی عزاداری امام حسین (ع)، شکلگیری دستههای سینهزنی، تعطیلی روز عاشورا و همچنین بزرگداشت عید غدیر برای نخستین بار، در دوره آلبویه رسمیت یافت و بهعنوان شعائر هویتی تشیع تثبیت شد. آلبویه با وجود آنکه از طبقات پایین جامعه برخاسته بودند، توانستند بغداد، پایتخت خلافت عباسی را تحت سیطره خود درآورند و بدون براندازی صوری خلافت، عملاً قدرت سیاسی را در اختیار بگیرند و از ترویج علنی معارف شیعی حمایت کنند. اگر حمایتهای آلبویه نبود، آثاری چون نهجالبلاغه به دست ما نمیرسید. همچنین دانشمندانی چون شیخ صدوق، با پشتیبانی حاکمان آلبویه توانستند آثار ماندگاری همچون «من لایحضره الفقیه» را تألیف کنند، آثاری که ستونهای اصلی فقه و حدیث شیعه به شمار میروند.
وی با اشاره به پایان تلخ این دوره درخشان، افزود: دولت آلبویه پس از بیش از یک قرن، در پی حملات حکومتهای غزنوی و سلجوقی سقوط کرد و در این یورشها، کتابخانههای عظیم شیعی به آتش کشیده شد و بسیاری از علما، ازجمله شیخ طوسی، ناچار به هجرت شدند. این روند در تاریخ ایران نیز تکرار شده است. با وجود حملات نظامی گسترده، ازجمله یورش مغولان، فرهنگ ایرانی اسلامی توانست، مهاجمان را در خود هضم کند و حتی آنان را به پذیرش اسلام و تشیع سوق دهد.
این پژوهشگر تاریخ اسلام با اشاره به نقش صفویان در تاریخ تشیع، بیان کرد: اگر دولت صفوی شکل نمیگرفت، هیچ تضمینی وجود نداشت که امروز تشیع به عنوان مذهب رسمی ایران باقی بماند. رسمی شدن مذهب اهل بیت(ع) و دعوت از علمای بزرگ شیعه، بهویژه از جبلعامل لبنان، از اقدامات بنیادین این دوره بود. شخصیتهایی چون محقق کرکی، شیخ بهایی، علامه مجلسی و فیض کاشانی، در پرتو حمایت دولت صفوی توانستند آثار علمی عظیمی پدید آورند، که تا امروز منبع اصلی معارف شیعی است.
رجبی دوانی با تأکید بر لزوم نگاه منصفانه به تاریخ، گفت: هیچ دورهای خالی از خطا و ضعف نبوده است، اما نباید به بهانه برخی اشتباهات، خدمات بزرگ دولتهای شیعی در حفظ هویت دینی و عزت ملی ایران نادیده گرفته شود. به طور مثال در دوره ناصرالدینشاه، برنامهریزیهایی برای سفر به اروپا انجام شد و حتی وی محاسبه کرده بود که محرم و عاشورا در پاریس برگزار شود و روضهخوان خود را نیز همراه داشته باشد.
ناصرالدینشاه، با وجود ضعفهای ساختاری کشور، فردی آگاه و مطلع بود، چند زبان میدانست و روزنامههای خارجی را مطالعه میکرد. او نسبت به مسائل روز آگاهی داشت، اما ایران درگیر بحرانهای داخلی و فشارهای خارجی از سوی انگلیس و روسیه بود.
وی به تغییر نام بینالمللی ایران اشاره کرد و گفت: نام جهانی ایران در جهان قدیم «پارس» یا «پرشیا» بود و حتی در دوره قاجار نیز جهان از ایران با عنوان پرشیا یاد میکرد. در دوره ناصرالدینشاه، روزنامههای فرانسه تصویر وی را با عنوان «امپراتور پرشیا» منتشر کردند و در آلمان نیز استقبال رسمی از او صورت گرفت. پس از روی کار آمدن رضاخان، نام ایران در سطح جهانی بهطور رسمی جایگزین پرشیا شد. این تغییر، اگرچه از نظر ملیگرایی قابل قبول است، اما در بستر تاریخی و جهانی، بهعنوان حذف تدریجی هویت و جایگاه تاریخی ایران نیز قابل تفسیر است.
این پژوهشگر تاریخ اسلام درباره سقوط قاجار و نقش انگلیس در این تحولات، افزود: انگلیس در پی امتیاز نفتی گسترده بود و چون احمدشاه قاجار حاضر به پذیرش شرایط ناعادلانه نبود، سرنگون شد. سپس رضاخان، که سابقه همکاری با سفارت هلند را داشت، با حمایت انگلیس به قدرت رسید و نخستین بار در تاریخ ایران، یک قدرت خارجی در تعیین رئیس دولت دخالت مستقیم کرد. در دوره پهلوی، تحولات مهمی رخ داد، از جمله تغییرات فرهنگی و اجتماعی گسترده، اما در کنار آن، تلاش برای غربیسازی و تضعیف فرهنگ و هویت ملی نیز شدت گرفت. همچنین برخی از اقدامات، ازجمله تغییر لباس و محدودیتهای فرهنگی، باعث ایجاد فاصله میان حکومت و مردم شد.
رجبی دوانی به نقش برخی سیاستهای پهلوی در کاهش استقلال فرهنگی و آموزشی اشاره و بیان کرد: بستن حوزههای علمیه، محدود کردن مناسک مذهبی و تلاش برای تغییر خط و زبان، از جمله اقدامات اثرگذار در این دوره بود.
وی در ادامه گفت: جمهوری اسلامی ایران توانست، در عرصههای علمی و فناوری پیشرفتهای قابلتوجهی داشته باشد. همچنین توسعه فناوری هستهای، پزشکی و صنایع دفاعی بهعنوان نمونههایی از دستاوردهای کشور است. باید تاریخ واقعی ایران بهویژه در دوران پهلوی و نقش دخالتهای خارجی و همچنین دستاوردهای انقلاب اسلامی برای نسل جدید روشن شود، که تحت تأثیر فضای مجازی و روایتهای یکسویه قرار نگیرند.
این پژوهشگر تاریخ اسلام تصریح کرد: جوانان علاوه بر یادگیری تاریخ، باید مهارت تحلیل و نقد را نیز بیاموزند، که در مواجهه با اخبار و روایتهای یکطرفه در فضای مجازی، بتوانند حقیقت را تشخیص دهند. این امر مستلزم تقویت سواد رسانهای، پژوهشمحوری و آشنایی با منابع معتبر است که آنان در برابر تبلیغات دشمنان مقاومت کنند.
رجبی دوانی با تأکید بر ضرورت مشارکت فعال جوانان در عرصههای فرهنگی و اجتماعی، افزود: اگر جوانان در تولید محتواهای فرهنگی، علمی و هنری حضور جدی داشته باشند، میتوانند با زبان روز و خلاقانه، ارزشهای انقلاب را بهصورت جذاب و ماندگار منتقل کنند. اینگونه نهتنها هویت ملی حفظ میشود، بلکه امید و اعتماد به آینده نیز در جامعه تقویت خواهد شد.
انتهای پیام
نظرات