به گزارش ایسنا، با انقضای رسمی معاهده کنترل تسلیحاتی موسوم به «استارت جدید» (New START) در فوریه ۲۰۲۵، آخرین رکن کنترل تسلیحات راهبردی میان ایالات متحده و روسیه فرو ریخت. در حالی که برخی تحلیلگران از آغاز یک مسابقه تسلیحاتی جدید در دوران پسا استارت سخن می‌گویند، «مایکل کافمن» عضو ارشد برنامه روسیه و اوراسیا در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌الملل، در تحلیلی با عنوان«نوسازی هسته‌ای روسیه پس از استارت جدید: دویدن برای حفظ وضع موجود» چشم‌اندازی متفاوت را ترسیم می‌کند.

پس از انقضای پیمان استارت جدید، بحث‌های گسترده‌ای در محافل کارشناسی درباره چشم‌انداز کنترل تسلیحات و ثبات راهبردی جهان شکل گرفته است. برخی معتقدند که نبود محدودیت‌های رسمی، به طور حتم به یک مسابقه تسلیحاتی تازه دامن خواهد زد. با این حال، تحلیل مایکل کافمن تصویر متفاوتی را ارائه می‌دهد و استدلال می‌کند که روسیه با وجود پیشی گرفتن ظاهری در نوسازی هسته‌ای، در موقعیتی نیست که بتواند یا بخواهد وارد یک رقابت پرهزینه کمّی با آمریکا شود. از نظر او مسکو نه در پی یک مسابقه تسلیحاتی پرهزینه، بلکه در تلاش برای حفظ وضع موجود و غلبه بر محدودیت‌های صنعتی-اقتصادی خود است.

انقضای پیمان استارت جدید در فوریه ۲۰۲۶، نقطه پایان بر روندی بود که از اوایل دهه ۲۰۰۰ آغاز شده بود. خروج آمریکا از پیمان موشک‌های ضدبالیستیک (ABM) در سال ۲۰۰۲، سپس خروج واشنگتن از پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد (INF) در سال ۲۰۱۹ به بهانه نقض آن از سوی روسیه، و در نهایت تعلیق مشارکت مسکو در پیمان استارت جدید در فوریه ۲۰۲۳، همگی نشانه‌های مرگ تدریجی این رژیم حقوقی بودند.

با وجود تمدید ۵ ساله پیمان استارت جدید در سال ۲۰۲۱، این پیمان عملا از سال ۲۰۲۰ و با شیوع کرونا با مشکل مواجه شد. به گفته کافمن، روسیه با وجود برتری ظاهری در نوسازی هسته‌ای، به دلیل محدودیت‌های صنعتی، فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ اوکراین و هزینه‌های سنگین بازسازی نیروهای متعارفش، در موقعیتی نیست که بتواند وارد یک رقابت تسلیحاتی پرهزینه با واشنگتن شود.

کافمن با اشاره به آمارهای موجود، از جمله برآوردهای فدراسیون دانشمندان آمریکایی، می‌نویسد روسیه اگرچه از نظر تعداد کلاهک‌های غیراستراتژیک و تنوع سامانه‌های پرتاب (مانند موشک‌های کروز و بالستیک کوتاه‌برد) از آمریکا پیشی گرفته، اما در حوزه تسلیحات راهبردی (قاره‌پیما) با چالش‌های جدی مواجه است.

به گفته این تحلیلگر، برنامه‌های بلندپروازانه روسیه مانند موشک سنگین «سارمات» (RS-۲۸) و موشک کروز هسته‌ای «بوروستنیک» با تأخیرهای مکرر و شکست در آزمایش‌ها روبه‌رو بوده‌اند. تولید زیردریایی‌های کلاس «بوری» به کندی پیش می‌رود (هر فروند ۷ تا ۸ سال زمان می‌برد) و خروج بمب‌افکن‌های استراتژیک از مدار عملیاتی (به دلیل حملات اوکراین یا فرسودگی) سریع‌تر از جایگزینی آنهاست. مهم‌تر آنکه، کارخانه‌های روسیه برای تولید موشک‌های جدید «اورشنیک» (میان‌برد) ناچارند از تولید موشک‌های قاره‌پیمای «یارس» بکاهند.

معادله بازدارندگی: صرف هزینه‌ برای حفظ برابری

کافمن استدلال می‌کند که نگرانی اصلی روسیه، نه افزایش صرف تعداد کلاهک‌ها، که بقای زرادخانه هسته‌ای خود در برابر یک حمله غافلگیرکننده است. این کشور می‌خواهد با کمترین هزینه ممکن، برابری تعداد کلاهک‌های مستقر با آمریکا را حفظ کند. مسکو حتی پیشنهاد تمدید یک ساله محدودیت‌های پیمان استارت جدید را داده است.

در مقابل، آمریکا نیز با مشکلات صنعتی دست‌وپنجه نرم می‌کند. پروژه موشک قاره‌پیمای جدید «سنتینل» (LGM-۳۵A) و زیردریایی‌های کلاس «کلمبیا» با تأخیر و افزایش هزینه مواجه هستند. این وضعیت، چشم‌انداز یک مسابقه تسلیحاتی کلاسیک را دور از ذهن می‌سازد.

زرادخانه غیراستراتژیک روسیه و ظهور چین

تحلیلگر کارنگی هشدار می‌دهد که خطر اصلی اکنون برای واشنگتن، نه در افزایش موشک‌های قاره‌پیما، که در زرادخانه تسلیحات هسته‌ای غیراستراتژیک (تاکتیکی) روسیه نهفته است. مسکو از ۲۰۲۲ تاکنون تولید موشک‌های کوتاه‌برد «اسکندر-ام» را چندین برابر کرده و اکنون زرادخانه‌ای متنوع و مدرن که پیمان استارت جدید هرگز آن را محدود نکرده، در اختیار دارد.

از سوی دیگر، رشد سریع زرادخانه هسته‌ای چین (با پیش‌بینی رسیدن به ۱۰۰۰ کلاهک تا ۲۰۳۰) به عاملی تعیین‌کننده در استراتژی هسته‌ای واشنگتن تبدیل شده است. آمریکا اعلام کرده که هرگونه توافق آتی کنترل تسلیحات هسته‌ای باید شامل پکن نیز باشد.

استارت جدید مرده است، زنده باد بازدارندگی

مایکل کافمن در پایان نتیجه می‌گیرد که برخلاف تصور رایج، انقضای استارت جدید به طور خودکار به معنای آغاز یک مسابقه تسلیحاتی بی‌ضابطه نیست. هم روسیه و هم آمریکا با محدودیت‌های صنعتی، فناورانه و مالی مواجهند. واکنش مسکو به تحولات آتی، محتاطانه و عمدتا معطوف به حفظ برابری از طریق افزایش کلاهک روی سامانه‌های موجود و توسعه سامانه‌های خاص (مانند اژدر پوزیدون) برای دور زدن سپرهای موشکی خواهد بود.

نویسنده با طرح پرسش کلیدی معاون وزیر خارجه آمریکا در ژنو، «بازدارندگی تا چه حد کافی است؟» تاکید می‌کند که دوران محاسبات ساده کمی در بازدارندگی هسته‌ای به سر آمده و قدرت‌های بزرگ وارد دوره‌ای از نوسازی کیفی و رقابت برای بقای زرادخانه‌ها شده‌اند؛ دوره‌ای که در آن، دویدن برای حفظ وضع موجود، خود به هدف اصلی تبدیل شده است.

انتهای پیام