یکی از مباحث اساسی در مسیر توسعهی پایدار هر جامعه، میزان بهرهگیری درست و منطقی از ظرفیتها، تواناییها و استعدادهای نیروی انسانی آن است و در این میان، توجه ویژه به نیروی کار جوان بهخصوص فارغالتحصیلان دانشگاهی از اهمیت به سزایی برخوردار است.
با این حال آمار فارغالتحصیلان دانشگاهی بیکار در استان یزد که سالهای متمادی از منظر علمی جز استانهای سرآمد کشور محسوب میشود و سالیان درازی است که رتبه اول قبولی در کنکور سراسری را دارد، تعجب برانگیز است.
بر اساس آخرین آمارهای منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران، از مجموع ۲۱ هزار و ۹۱۷ نفر بیکار باسواد استان یزد در پایان سال ۱۴۰۳، تعداد ۱۳ هزار و ۶۵۸ نفر را فارغالتحصیلان دانشگاهی تشکیل میدادند که از این میان، سه هزار و ۶۷۱ نفر مرد و ۹ هزار و ۹۸۸ نفر زن بودند.
سهم ۶۲ درصدی فارغالتحصیلان دانشگاهی در جمعیت بیکاران استان یزد، برای استانی که به عنوان یکی از قطبهای صنعتی و معدنی کشور شناخته میشود، آمار مطلوبی نیست؛ آماری که ریشهیابی این معضل و برنامهریزی هدفمند در جهت ایجاد فرصتهای شغلی متناسب با تخصصهای دانشگاهی را ضروری میسازد.
مسعود احمدخانی عضو هیات علمی دانشگاه علموهنر یزد در گفتوگو با ایسنا در این رابطه اظهار کرد: اگر بخواهیم وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان قشر تحصیلکرده را دستهبندی کنیم، ریشهی آن به چهار عامل شیوه و نتیجهی آموزش، طرز تفکر کارفرما، نوع صنایع موجود در استان و نگرش فارغالتحصیل نسبت به مفهوم کار بازمیگردد.
ضعف آموزش مهارتهای کابردی در نظام دانشگاهی
وی یکی از مهمترین موانع پیش روی اشتغال دانشآموختگان استان را عدم تمرکز کافی نظام آموزشی دانشگاهی بر ایجاد مهارتهای کاربردی عنوان کرد و افزود: فارغالتحصیلان غالباً با مدرک دانشگاهی از دانشگاه خارج میشوند اما این مدرک به ندرت به معنای کسب مهارتی است که کارفرمایان به طور مستقیم بتوانند از آن بهره ببرند.
این عضو هیات علمی دانشگاه با اشاره به تمایل کارفرمایان به استخدام نیروی ماهر و آماده به کار، اظهار کرد: این عامل باعث میشود که دانشجویانی که در رشته خود هرگز فرصت کار عملی را پیدا نکردهاند، فرصت مناسبی برای فعالیت در رشته تحصیلی خود نیابند و کارفرمایان ترجیح دهند به سراغ افرادی بروند که صرف نظر از سطح تحصیلات رسمیشان، مهارت لازم را کسب کرده باشند.
احمدخانی راهحل این معضل را بازنگری اساسی در سرفصلهای درسی دانشگاهی دانست و گفت: دروس دانشگاهی باید از رویکرد صرفاً نظری به سمت رویکرد مهارتی سوق یابد، البته این تغییر به معنای نادیده گرفتن یا کاهش مباحث علمی و بنیانهای تئوریک نیست.
وی افزود: اساتید باید موظف شوند در طول هر درس، دانشجویان را به سمت یادگیری و تسلط بر یک فناوری یا تکنیک عملی مرتبط با آن درس هدایت کنند.
نگرش نامطلوب کارفرمایان نسبت به فارغالتحصیلان
عضو هیات علمی دانشگاه علم و هنر، نگرش نامطلوب برخی کارفرمایان نسبت به فارغالتحصیلان دانشگاهی را دیگر عامل موثر در بیکاری این قشر تحصیلکرده خواند و بیان کرد: متأسفانه مشاهده میشود که برخی کارفرمایان از استخدام افراد با مدارک عالی اجتناب کرده و بیشتر تمایل به جذب افرادی با مطالبات مالی کمتر دارند ولی این در حالیست که افراد با تحصیلات عالی دانشگاهی در ازای مطالبه حقوق بیشتر، توانایی بالقوه بالاتری نیز دارند.
احمدخانی خاطرنشان کرد: از طرفی این افراد به دلیل تجربه حضور در محیطهای متنوع آکادمیک و اجتماعی، برای تعاملات پیچیده اجتماعی آمادهتر هستند و در برقراری ارتباط موثر با محیط کار، همکاران و سایر اقشار جامعه نیز معمولاً کم دردسرتر و موفقتر عمل میکنند.
وی با اشاره به سطح پایین فناوری و تکنولوژی به کار گرفته شده در صنایع استان و تاکید بر طراحی سیستم صنایع برای کارگران یدی، اظهار کرد: متأسفانه در استان، بهدلیل وفور نیروی انسانی ارزان، بیشتر به سمت صنایعی ساده و کمتکنولوژی رفته است؛ صنایعی که کمتر به تخصص علمی نیاز دارند و همین موضوع باعث شده حضور افراد تحصیلکرده و متخصص در محیطهای کاری محدود شود.
به گفتهی این استاد دانشگاه، تدوین دستورالعملهایی توسط دولت به منظور افزایش صنایع فناوریبر میتواند از جمله راهکارهایی برای استفاده از ظرفیت فارغالتحصیلان دانشگاهی در بخش صنعت باشد چرا که این اقدام علاوه بر افزایش اشتغال این قشر، کاهش آلودگی محیط زیست و حفظ و ارتقای فرهنگ استان را در صورت مهاجر پذیر شدن نیز به دنبال خواهد داشت.
مهارت و تخصص؛ اساس جایگاه اجتماعی افراد است
احمدخانی از دیگر عوامل موثر در بالا بودن نرخ بیکاری فارغالتحصیلان را توجه صرف این افراد به انجام کارهای دفتری دانست و تاکید کرد: باید جهتدهی نظام آموزشی دانشگاهها به سمتی حرکت کند که دانشجو آماده انجام کاری در شأن خود باشد و نگاه او صرفاً به مشاغل دفتری محدود نشود.
وی ضمن تاکید به این نکته که این واقعیت باید به دانشجویان منتقل شود که هر کاری دشواریهای خاص خود را دارد، افزود: ممکن است انجام یک کار در محیطی پر سر و صدا باشد اما باید دانشجو به این باور برسد که همین کار است که میتواند برای انسان، ارزش افزوده ایجاد کرده و باعث رشد واقعی او شود.
معاون آموزشی جهاددانشگاهی یزد با اشاره به این که در کشورهای پیشرفته، جایگاه اجتماعی افراد بر پایه نوع شغل نیست، بلکه بر اساس مهارت و تخصص آنان تعریف میشود، افزود: هر فرد به حرفهی خود افتخار میکند و همین نگرش، عامل پیشرفت و رضایت شغلی در جامعه است ولی متاسفانه در حال حاضر بیشتر دانشجویان در جستوجوی شغلهای دفتری و اداری با جایگاه سازمانی بالا هستند؛ مشاغلی که عنوان رسمی و موقعیت اجتماعی بهتری دارند.
عضو هیات علمی دانشگاه یکی دیگر از مشکلات اساسی که تاثیر مستقیمی در یاس دانشجویان داشته را عملکرد نامطلوب بخش دولتی در جذب نیروهای فارغالتحصیل عنوان کرد و ادامه داد: دولت نه تنها در این بخش چندان موفق عمل نکرده و اکنون با حجم بالایی از نیروی انسانی روبهرو شده، بلکه حتی در حال حاضر تصمیم به تعدیل بخشی از نیروهای خود نیز گرفته است.
وی با بیان این که همین موضوع در بسیاری از دانشجویان که با امید استخدام در دستگاههای دولتی مشغول به تحصیل هستند؛ ایجاد یاس کرده است، افزود: به عنوان نمونه، میتوان به تغییر رویکرد و تعطیلی دانشکدههای وابسته به وزارتخانههای قدیمی که زمانی به تربیت نیروی تخصصی میپرداختند، اشاره کرد.
احمدخانی ضمن اشاره به این که همه این شرایط در مجموع دست به دست هم داده تا بیکاری در میان فارغالتحصیلان دانشگاهی بیش از افرادی باشد که تحصیلات عالی ندارند، گفت: فارغالتحصیلان دانشگاهی باید بپذیرند که برخی از مشاغل، هرچند سادهتر، نیاز واقعی جامعه هستند و آنها باید نگاه خود را تغییر دهند و تا حدی انعطافپذیر باشند چرا که در بسیاری از حوزههای فنی و خدماتی با کمبود نیرو مواجه هستیم.
لزوم تغییر نگرش جامعه نسبت به مشاغل
این عضو هیات علمی دانشگاه به تشریح مشاغل خدماتی نیز پرداخت و با بیان این که مردم بیش از گذشته مصرفگرا شدهاند و مشاغل آینده نیز در همین جهت حرکت خواهند کرد، تاکید کرد: بنابراین تغییر نگرش جامعه نسبت به مشاغل ضروری است چرا که بسیاری از افراد با وجود درآمد کمتر، تنها به دلیل وجههی اجتماعی بهتر، ترجیح میدهند در ادارهای دولتی مشغول کار شوند.
احمدخانی با تاکید بر این که معیار ارزش، عنوان شغلی نیست بلکه کیفیت انجام کار است، تصریح کرد: اگر پزشکی متخصص باشد و بیمار را اشتباه درمان کند، عملکردش بد است اما اگر نظافتچی بیمارستان، وظیفهاش را درست انجام دهد، قابل احترام است.
وی با تاکید بر این موضوع که حفظ حرمت انسانی برای همهی مشاغل یک اصل است، گفت: تا زمانی که این فرهنگ در جامعه ما اصلاح نشود، با معضل مواجه خواهیم بود.
به گفته این استاد دانشگاه، برخورد نادرست نظام اداری با فارغالتحصیلان از دیگر عوامل بیکاری این قشر تحصیلکرده بوده به طوری که دانشجو با ذهنیتی مثبت وارد یک سازمانی میشود اما پس از مشاهده بیقانونی و نابسامانیها، دلسرد شده و محل کار را ترک میکند و همین تجربه ذهنی، نگاه منفی نسبت به سایر محیطهای کاری در او ایجاد خواهد کرد.
احمدخانی با اشاره به چالش مضاعف زنان تحصیلکرده به دلیل ناسالم بودن برخی از محیطهای کاری، ابراز کرد: همین مسائل باعث شده تا آنها از ادامه فعالیت دلسرد شوند و در این بین، فارغالتحصیلان دانشگاهی به دلیل پایبندی بیشتر به اصول اخلاقی، کمتر حاضر هستند در چنین فضاهایی فعالیت کنند.
ارتباط صنعت و دانشگاه باید منجر به نتیجه شود
عضو هیات علمی دانشگاه علموهنر به فاصله بسیار زیاد صنعت و دانشگاه نیز اشاره و بیان کرد: هرچند پیشنهادهایی برای پیوند محکمتر این دو بخش ارائه شده اما به دلایلی از جمله نگاه صرف دانشجو به تکمیل گزارش و دریافت مدرک، قلک پول دانستن چالشهای صنعت توسط هیات علمی و عدم صرف زمان و هزینه مناسب از سوی صنعت، ناکام باقی مانده است.
وی در این باره تاکید کرد: دانشگاهیان باید بدانند این ارتباط باید منجر به نتیجهای عملی شود نه صرفاً گزارشی برای کتابخانه یا یک پایاننامه، و صنعتگران نیز باید درک کنند حل چالشهای اساسی، نیازمند صرف زمان و هزینه است.
احمدخانی با اشاره به این که هیچگاه نتوانستهایم نگرش این سه گروه دانشجو، هیات علمی و کارفرما را برای همکاری واقعی به هم نزدیک کنیم، عنوان کرد: هیات علمی نباید این ارتباط را منبع درآمد ببیند و کارفرما باید بپذیرد که اصلاح ساختار یا فناوری هزینهبر است اما ارزش آینده را رقم میزند.
به گفته وی، تطابق نداشتن سرفصلهای دانشگاهی با نیازهای واقعی صنعت استان یزد از دیگر مشکلات است به طوری که این سرفصلها عمدتاً برگرفته از منابع خارجی هستند و با واقعیت ساختار صنعتی کشور همخوانی ندارند.
احمدخانی در پایان با تاکید بر این که تا زمانی که تغییر فرهنگ، نگرش و ذهنیت اجتماعی نسبت به شغل رخ ندهد، نمیتوان به نتیجهی مطلوبی رسید، افزود: دانشگاه و صنعت باید با دید بلندمدت و استراتژیک به حل مسائل بپردازند، نه با رویکرد سطحی و کوتاهمدت که دو سال دیگر با به نتیجه نرسیدن اهداف یکدیگر را مقصر کنند.
انتهای پیام
نظرات