این گروه‌ها، به دلیل محدودیت‌های جسمی، روانی، شناختی یا وابستگی‌های خاص، در مواجهه با بحران‌ها به‌ طور قابل‌ توجهی آسیب‌پذیرتر هستند. کودکان، با درک محدود از پیچیدگی‌های وقایع و ناتوانی در تنظیم احساسات خود، ممکن است دچار ترس، اضطراب، کابوس‌های شبانه و رفتارهایی شوند. این ترس‌ها و اضطراب‌ها می‌توانند به طور ماندگاری بر سلامت روان آن‌ها تأثیر بگذارند و در صورت عدم مداخله مناسب، پیامدهای جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشند.

 سالمندان، با محدودیت‌های حرکتی، بیماری‌های زمینه‌ای، نیاز به مراقبت‌های ویژه و کاهش انعطاف‌پذیری در برابر استرس، در تخلیه اضطراری، دسترسی به خدمات ضروری و حفظ سلامت خود با چالش‌های جدی روبرو هستند. افراد دارای معلولیت نیز بسته به نوع معلولیت خود، ممکن است در دسترسی به اطلاعات، ارتباطات، وسایل حمل و نقل و کمک‌های لازم با موانعی مواجه شوند که شرایط بحرانی را برای آن‌ها دشوارتر و پیچیده‌تر می‌کند.

بحران‌ها تنها تهدیدی برای سلامت جسمی این گروه‌ها نیستند، بلکه می‌توانند آسیب‌های روانی عمیقی بر جای گذارند و روند بهبودی آن‌ها را با دشواری‌های فراوانی روبرو کنند. البته بر اساس آنچه اعلام شده با تلاش‌های شبانه روزی تمامی داروهای ضروری در استان خراسان رضوی در دسترس بوده و هیچ مشکلی در ارائه خدمات پزشکی نیست و همه در آماده‌باش هستند.

چگونه از افراد دارای نیاز ویژه در زمان بحران محافظت کنیم؟

در بحبوحه شرایط پرتنش اخیر و با توجه به تهدیدات امنیتی و احتمال وقوع بحران، توجه ویژه به نیازهای گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه، از جمله افراد دارای نیاز ویژه، از اهمیت دوچندانی برخوردار است. در چنین شرایطی، آمادگی و برنامه‌ریزی مناسب می‌تواند تفاوت بین ایمنی و آسیب جدی را رقم بزند.

یک کارشناس بهداشت و درمان، در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص نحوه آمادگی و محافظت از افراد دارای نیاز ویژه در زمان بحران گفت: گروه نیاز ویژه شامل افراد دارای معلولیت جسمی، حرکتی یا حسی، سالمندان، کودکان دارای اختلالات رشدی (مانند اوتیسم، ADHD)، بیماران مزمن (قلبی، تنفسی، دیابتی، صرع و …)، افراد با اختلالات روانی یا شناختی و افرادی می‌شود که به دارو، تجهیزات یا مراقبت دائمی وابسته‌اند. این افراد به دلیل محدودیت‌های خاص خود، در شرایط بحران بیشتر در معرض خطر قرار می‌گیرند و نیازمند توجه و مراقبت ویژه‌ای هستند.

مجتبی قائمی، با تأکید بر اهمیت شناخت دقیق نیازهای فرد دارای نیاز ویژه، گفت: قبل از هر چیز، باید بدانیم که فرد مورد نظر چه داروهایی مصرف می‌کند، آیا بدون کمک قادر به حرکت یا تصمیم‌گیری است، به چه تجهیزات پزشکی یا کمکی وابسته است و در شرایط استرس چه واکنشی نشان می‌دهد. این شناخت، پایه‌ همه برنامه‌ریزی‌هاست و به ما کمک می‌کند تا بهترین و مؤثرترین اقدامات را برای حفظ سلامت و امنیت او انجام دهیم.

وی داشتن یک برنامه اضطراری خانوادگی را گام مهمی در جهت آمادگی برای بحران دانست و خاطرنشان کرد: در این برنامه، نقش هر عضو خانواده باید مشخص باشد و بدانیم چه کسی مسئول کمک به فرد دارای نیاز ویژه است. مسیر خروج امن از خانه باید تمرین شود و محل امن داخل خانه شناسایی گردد. تمرین دوره‌ای (حتی ساده و کوتاه) اضطراب را در بحران واقعی کاهش می‌دهد و به افراد کمک می‌کند تا در شرایط بحرانی، عملکرد بهتری داشته باشند.

این کارشناس بهداشت و درمان، تهیه یک کیف اضطراری مخصوص فرد دارای نیاز ویژه را ضروری دانست و افزود: این کیف باید جدا و همیشه در دسترس باشد. محتویات پیشنهادی آن شامل داروهای ضروری حداقل برای سه تا هفت روز، نسخه داروها و خلاصه پرونده پزشکی، وسایل کمکی (عصا، سمعک یدک، باتری، عینک اضافی)، پوشک، وسایل بهداشتی ویژه، تغذیه خاص، کارت شناسایی و اطلاعات تماس اضطراری و وسایل آرام‌بخش (عروسک، هدفون، کتاب مورد علاقه) می‌شود.

قائمی در ادامه به آماده‌سازی محیط خانه برای شرایط بحران اشاره و اظهار کرد: مسیرهای حرکت باید بدون مانع باشند، وسایل سنگین مهار شده باشند، نور اضطراری یا چراغ شارژی در دسترس باشد و شماره‌های اورژانسی روی دیوار نصب شود. خانه باید در تاریکی، استرس و عجله هم قابل استفاده باشد. این اقدامات ساده می‌توانند به طور قابل توجهی ایمنی افراد دارای نیاز ویژه را در شرایط بحران افزایش دهند.

وی بر اهمیت ارتباط و اطلاع‌رسانی در شرایط بحران تأکید کرد و افزود: اطلاعات پزشکی فرد را مکتوب داشته باشید، همسایه یا یکی از بستگان مطمئن را در جریان بگذارید و اگر فرد قادر به صحبت نیست، کارت توضیح شرایط همراهش باشد. این اطلاعات می‌تواند به امدادگران در ارائه کمک‌های مؤثرتر کمک کند.

قائمی به اهمیت توجه به سلامت روان افراد دارای نیاز ویژه در شرایط بحران پرداخت و گفت: افراد دارای نیاز ویژه، تغییرات ناگهانی را سخت‌تر تحمل می‌کنند و ممکن است دچار ترس، گیجی یا رفتارهای غیرمنتظره شوند. صحبت آرام، تماس فیزیکی ایمن (در صورت قابل تحمل بودن) و حفظ روتین‌های ساده می‌تواند بسیار کمک ‌کننده باشد. به یاد داشته باشیم که حفظ آرامش و همدلی، بهترین کمک ممکن به این افراد در شرایط بحران است.

ترس، دشمن بزرگ‌تری از خود بحران است

در روزهای گذشته، سایه سنگین تهدید و ناآرامی بر سر ایران گسترده شده است. حملات موشکی متقابل میان ایران و اسرائیل، همراه با دخالت‌های خصمانه آمریکای جنایتکار، لرزه بر پیکره امنیت و آرامش کشور انداخته و نگرانی عمیقی را در دل مردم برانگیخته است. در چنین شرایط حساسی، آمادگی برای مواجهه با بحران‌های احتمالی، بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد. این نگرانی نه تنها محدود به مناطق مرزی و درگیر در درگیری‌هاست، بلکه تمام شهروندان کشور را در بر می‌گیرد و ضرورت آگاهی‌بخشی و آمادگی را دوچندان می‌کند.

در این میان، حفظ آرامش و آگاهی از اصول اولیه ایمنی، می‌تواند تفاوت میان آسیب‌دیدگی و نجات را رقم بزند. هرچند امیدواریم این شرایط پرتنش هرگز به درگیری گسترده و آسیب‌های جانی و مالی منجر نشود، اما غفلت از آمادگی، می‌تواند پیامدهای ناگواری به همراه داشته باشد.

یک کارشناس خدمات ایمنی با تأکید بر اهمیت آمادگی ذهنی برای مواجهه با بحران، اظهار کرد: بحران، زمانی رخ می‌دهد که کمتر از همه برای آن آماده هستیم. به همین دلیل، لازم است تا حد امکان اطلاعات خود را در زمینه نحوه عمل در شرایط اضطراری افزایش دهیم و این اطلاعات را با خانواده و اطرافیانمان به اشتراک بگذاریم.

مهدی امینی با اشاره به اینکه نخستین ثانیه‌های پس از وقوع یک حادثه، حیاتی‌ترین لحظات هستند، گفت: صدای انفجار را که شنیدید، نخستین و مهم‌ترین کار این است که خونسردی خود را حفظ کنید. وحشت، تصمیم‌گیری درست را غیرممکن می‌کند. در این لحظات، واکنش سریع و به موقع می‌تواند از بروز آسیب‌های جدی جلوگیری کند. فوراً روی زمین دراز بکشید یا حداقل بنشینید. اگر خارج از ساختمان هستید، سریعاً به نزدیک‌ترین دیوار یا پناهگاه پناه ببرید. دست‌های خود را روی سر و پشت گردن بگذارید. اگر وسیله‌ای مثل کوله‌پشتی یا بالش نزدیک است، روی سرتان بگیرید. معمولاً انفجارها یکی نیستند. حداقل چند دقیقه در همان وضعیت بمانید. به صداها گوش دهید و سعی کنید جهت و فاصله انفجارها را تشخیص دهید.

وی در خصوص اقدامات لازم در داخل خانه، گفت: از پنجره‌ها، درهای شیشه‌ای و دیوارهای بیرونی فاصله بگیرید. به ایمن‌ترین نقطه خانه پناه ببرید؛ راهروی داخلی بدون پنجره، حمام، زیر میز محکم. اگر زمان دارید، گاز و برق را قطع کنید. درب‌های داخلی را ببندید تا موج انفجار کمتر منتقل شود. تلویزیون یا رادیو را روشن کنید و منتظر اطلاعیه‌های رسمی بمانید. به سمت پنجره‌ها نروید تا ببینید چه خبر است. از آسانسور استفاده نکنید. تلفن را بی‌جهت اشغال نکنید (خطوط باید برای اورژانس آزاد بماند). بدون اطلاع از وضعیت، به خیابان نزنید.

این کارشناس ایمنی در خصوص اقدامات لازم در فضای باز نیز توضیح داد: سریع‌ترین راه را برای رسیدن به یک پناهگاه امن پیدا کنید. اگر جایی برای پناه بردن نیست، روی زمین دراز بکشید و سرتان را بپوشانید. از ساختمان‌های بلند، درختان بزرگ و تأسیسات برقی دور شوید. اگر خودرو دارید، در جایی امن پارک کنید و داخل آن بمانید (اما خودرو پناهگاه کاملاً امنی نیست). از توقف برای تماشا یا فیلم‌برداری، رفتن به سمت محل انفجار و حرکت در میان جمعیت وحشت‌زده پرهیز کنید.

امینی در خصوص رانندگی در شرایط بحران نیز هشدار داد و خاطرنشان کرد: ماشین را در سریع‌ترین زمان ممکن به کناری بکشید و پارک کنید. از تونل‌ها و پل‌ها دور شوید. داخل ماشین بمانید، اما اگر پناهگاه نزدیک است، پیاده شوید و به آنجا بروید. رادیو ماشین را روشن کنید و منتظر اخبار باشید. از حرکت با سرعت بالا و مسدود کردن مسیرهای اضطراری خودداری کنید.

وی بر لزوم توجه ویژه به کودکان در شرایط بحران تأکید کرد و گفت: کودکان را در آغوش بگیرید و با صدای آرام به آنها اطمینان دهید و بگویید ما با هم هستیم، همه چیز درست می‌شود. از گفتن جملات ترسناک مثل داریم می‌میریم یا همه چیز تمام شد جداً خودداری کنید. اگر پناه می‌گیرید، با آنها بازی کنید.

امینی بیان کرد: از خانه خارج نشوید مگر اینکه خطر جدی (آتش‌سوزی، ریزش) تهدیدتان کند. منابع خبری موثق را دنبال کنید. شایعه‌ها را باور نکنید. با خانواده و دوستان تماس بگیرید اما تلفن را طولانی اشغال نکنید. اگر مصدوم هستید یا مصدومی می‌بینید، با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید. برای کمک‌های خودجوش، با مساجد محله یا پایگاه‌های مردمی هماهنگ شوید.

حامی کودکان در روزهای ناآرامی

در قلب هر جامعه‌ای، کودکان به مثابه نهال‌های جوان و آسیب‌پذیر هستند که ریشه‌هایشان در امنیت و آرامش رشد می‌کند. هنگامی که طوفان حوادث ناگوار بر سر ما می‌گذرد، این نهال‌ها بیش از هر کسی نیازمند توجه، مراقبت و حمایت هستند. در روزهای اخیر، اخبار و تصاویری از تنش و ناآرامی، فضای جامعه را تحت‌الشعاع قرار داده است و این سایه شوم، بر قلب‌های کوچک نیز سنگینی می‌کند. کودکان، با درک محدودتر و توانایی کمتر در پردازش احساسات پیچیده، این حوادث را به گونه‌ای متفاوت تجربه می‌کنند و آسیب‌پذیری آن‌ها در این شرایط، بیش از پیش نمایان می‌شود.

یک روانشناس کودک به ایسنا گفت: کودکان دنیای اطراف خود را از دریچه نگاه بزرگ‌ترها می‌بینند و واکنش آن‌ها به وقایع، اغلب بازتابی از واکنش ماست. اگر ما، به عنوان والدین و مراقبان، در برابر ناآرامی‌ها خونسردی و آرامش خود را حفظ نکنیم، اضطراب و ترس خود را به فرزندانمان منتقل خواهیم کرد. در مقابل، اگر بتوانیم فضایی امن و دلگرم ‌کننده برای آن‌ها فراهم آوریم و با همدلی و درک، به نگرانی‌هایشان گوش دهیم، می‌توانیم آن‌ها را در عبور از این دوران دشوار یاری رسانیم.

احمد اکبری خاطرنشان کرد: کودکانی که در دوران کودکی، احساس امنیت و حمایت را تجربه می‌کنند، در بزرگسالی به افرادی با اعتماد به نفس، تاب‌آوری و مسئولیت‌پذیری تبدیل می‌شوند. در حالی که کودکانی که در معرض استرس و تروما قرار می‌گیرند، ممکن است با مشکلات عاطفی، رفتاری و شناختی متعددی در طول زندگی خود مواجه شوند.

وی بر اهمیت توجه ویژه به سلامت روانی کودکان در این شرایط تأکید کرد و افزود: کودکان در زمان‌های بحران و ناآرامی به شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرند، کودکان ممکن است احساس ترس، اضطراب، سردرگمی و ناامنی کنند. این احساسات می‌توانند به شکل‌های مختلفی از جمله کابوس‌های شبانه، بی‌قراری، گریه بیش از حد، تغییر در الگوهای خواب و غذا خوردن، یا رفتارهای پرخاشگرانه بروز پیدا کنند.

این روانشناس کودک ادامه داد: تائید احساسات کودک نیز بسیار مهم است. به آن‌ها اجازه دهید هر احساسی دارند، بیان کنند. گفتن جملاتی مانند می‌دانم که ترسیده‌ای، طبیعی است که ناراحت باشی یا حق داری عصبانی باشی به آن‌ها کمک می‌کند احساس کنند دیده و شنیده می‌شوند. هرگز احساساتشان را دست‌کم نگیرید یا مسخره نکنید. این کار باعث می‌شود کودک احساس کند که نمی‌تواند به شما اعتماد کند و احساسات خود را با شما در میان بگذارد.

این روانشناس کودک بر لزوم برقراری ارتباط صادقانه و متناسب با سن کودک تأکید کرد و افزود: قبل از هر چیز، به حرف‌های آن‌ها گوش دهید. گاهی اوقات فقط نیاز دارند که شنیده شوند. اطلاعاتی را در اختیارشان بگذارید که برای سنشان قابل فهم است. از توضیحات جزئی و ترسناک که ممکن است اضطرابشان را تشدید کند، پرهیز کنید. اگر سؤالی پرسیدند، با صداقت اما به شکلی ساده پاسخ دهید. اگر جواب را نمی‌دانید، صادقانه بگویید و اگر لازم بود، با هم به دنبال پاسخ بگردید.

وی همچنین بر اهمیت حفظ ثبات و روتین روزمره در این شرایط تأکید کرد و گفت: گوشه‌ای از خانه را به فضایی آرام و امن برای کودک اختصاص دهید، جایی که بتواند در آن استراحت کند و احساس آرامش داشته باشد.

اکبری به والدین هشدار داد که کودکان را در معرض اخبار یا تصاویر دلخراش قرار ندهند. رسانه‌ها را در زمان حضور آن‌ها خاموش نگه دارید یا برنامه‌های مناسب سنشان را پخش کنید. اگر اتفاقی را دیدند یا شنیدند، با آن‌ها صحبت کنید و به آن‌ها کمک کنید تا آنچه را دیده‌اند، درک کنند و با نگرانی‌هایشان کنار بیایند.

وی افزود: کودکان ممکن است از طریق نقاشی، داستان‌گویی، بازی یا نوشتن، احساسات خود را بهتر بیان کنند. این فعالیت‌ها را تشویق کنید. آموزش تکنیک‌های ساده آرام‌سازی، مانند تمرین تنفس عمیق، شمارش آرام، یا گوش دادن به موسیقی آرامش‌بخش نیز می‌تواند به کاهش اضطرابشان کمک کند. روی جنبه‌هایی که در حال بهبود هستند، کمک‌هایی که انجام شده و امید به آینده تمرکز کنید. قدرت تاب‌آوری را در آن‌ها یادآوری کنید.

این روانشناس کودک بر اهمیت مراقبت از خودِ والدین و مراقبان نیز تأکید کرد و گفت: بچه‌ها واکنش والدین را منعکس می‌کنند. تلاش کنید خودتان آرامش خود را حفظ کنید و استرس خود را به شیوه‌های سالم مدیریت کنید. اگر خودتان آرام باشید، کودک نیز احساس امنیت بیشتری خواهد داشت.

اکبری از والدین خواست در صورت مشاهده علائم جدی اضطراب، ترس شدید، یا تغییرات رفتاری پایدار در کودکشان، از کمک گرفتن از متخصصان سلامت روان کودکان (روانشناسان، مشاوران) دریغ نکنند. سلامت روان کودکان، سرمایه‌ای ارزشمند است که باید از آن محافظت کنیم. با ارائه حمایت و توجه مناسب، می‌توانیم به آن‌ها کمک کنیم تا در شرایط دشوار، تاب‌آوری خود را حفظ کنند و به رشد و شکوفایی خود ادامه دهند.

در سایه تنش‌های امنیتی اخیر و لزوم آمادگی برای شرایط بحرانی، توجه ویژه به سلامت و امنیت شهروندان، به‌ویژه اقشار آسیب‌پذیر، در اولویت قرار گرفته است. مدیریت صحیح بحران از درون خانه‌ها آغاز می‌شود. این مدیریت شامل حفظ آرامش و خونسردی به عنوان مهم‌ترین عامل ایمنی، برنامه‌ریزی برای حمایت از کودکان، سالمندان و افراد دارای نیازهای ویژه، و رعایت اصول ایمنی و پناه‌گیری است. در این میان، نقش خانواده در ایجاد فضای روانی امن برای کودکان و پرهیز از انتشار شایعات و وحشت، کلید اصلی عبور ایمن از این شرایط و حفظ تاب‌آوری اجتماعی عنوان شده است.

انتهای پیام