بهمن اکبری در گفتوگو با ایسنا، با تأکید بر اهمیت سیاست همسایگی در سیاست خارجی کشور، گفت: سیاست ابراولویت همسایگی باید به یک راهبرد عملی و برنامه اقدام تبدیل شود؛ چراکه سرنوشت ایران با همسایگان منطقه، بهویژه همسایگان جنوبی، در حوزههای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به یکدیگر گره خورده است.
وی با اشاره به تحولات اخیر منطقه اظهار کرد: مهمترین موضوعی که امروز در منطقه با آن مواجه هستیم، توجه به سیاست ابراولویت همسایگی است؛ سیاستی که در یک دهه اخیر نیز مورد توجه جدی سیاستگذاران کشور قرار داشته است. به این معنا که در روابط خارجی، اگر میان یک کشور همسایه و یک کشور غیرهمسایه امتیازات مشابهی در حوزههای اقتصادی، سیاسی یا فرهنگی وجود داشته باشد، عامل همسایگی برای ما ضریب بسیار بالاتری دارد و اهمیت آن چند برابر بیشتر خواهد بود.
پیوندهای عمیق ایران با همسایگان منطقه
این استاد دانشگاه با بیان اینکه ایران با کشورهای منطقه پیوندهای متعددی دارد، گفت: در میان همسایگان جنوبی ایران، علاوه بر اشتراکات دینی، مذهبی، قومی و فرهنگی، حتی پیوندهای خانوادگی نیز وجود دارد و بسیاری از خانوادهها در دو سوی مرزها زندگی میکنند. افزون بر این، در حوزه اقتصادی نیز وابستگیهای متقابل شکل گرفته و سرنوشت کشورهای منطقه به نوعی با یکدیگر پیوند خورده است.
اکبری با اشاره به اهمیت ژئوپولیتیکی منطقه افزود: مسئله تنگه هرمز که اخیراً مورد توجه جهانی قرار گرفت و بحرانهایی در حوزه انرژی ایجاد کرد، نمونهای از همین پیوندهای راهبردی است. از این رو، موضوع همسایگان مسئلهای نیست که بتوان بهسادگی از کنار آن عبور کرد و باید بهعنوان یک پیشفرض راهبردی در سیاست خارجی کشور در نظر گرفته شود.
حملات انجامشده علیه سرزمینهای اشغالی است نه همسایگان
رایزن سابق فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان با اشاره به تحولات و درگیریهای اخیر در منطقه اظهار کرد: در جنگ تحمیلیای که از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران شکل گرفت، در واقع از سرزمینهای اشغالشده برخی کشورهای منطقه علیه ایران اقداماتی صورت گرفت. در حالی که پیوندهای فرهنگی، قومی و تاریخی میان ملتهای منطقه همچنان پابرجاست و مردم منطقه ارتباط عمیقی با یکدیگر دارند.
وی با بیان اینکه مردم منطقه با ایران پیوستگی دارند، ادامه داد: بسیاری از این سرزمینها تحت نفوذ یا اشغال قدرتهای خارجی قرار گرفتهاند و از همان مناطق نیز اقداماتی علیه ایران انجام شده است. بنابراین اقدامات دفاعی ایران متوجه کشورهای همسایه نیست، بلکه متوجه نیروهای اشغالگر و سلطهگران خارجی است.
ایران قدرتی ژئوپولیتیکی در منطقه است
اکبری با تأکید بر جایگاه ایران در معادلات منطقهای گفت: کشورهای منطقه بهزودی بیش از گذشته متوجه خواهند شد که ایران نهتنها یک قدرت منطقهای، بلکه یک قدرت ژئوپولیتیکی است و میتواند در تأمین امنیت منطقه و حتی جهان نقشآفرینی کند.
وی افزود: پس از عبور از این شرایط و با پیروزی بر چالشهای موجود، باید زمینه شکلگیری یک امنیت جمعی در منطقه فراهم شود؛ امنیتی که بر پایه همکاری کشورهای منطقه و پیوندهای متقابل میان آنها شکل میگیرد.
عذرخواهی رئیسجمهور خطاب به همسایگان بود
این استاد دانشگاه با اشاره به سخنان رئیسجمهور درباره عذرخواهی از برخی کشورها اظهار کرد: عذرخواهی رئیسجمهور به معنای عذرخواهی از آمریکا یا رژیم صهیونیستی نیست، بلکه خطاب به ملتها و دولتهای همسایه است؛ کشورهایی که ممکن است در جریان حملات به نیروهای اشغالگر، ناخواسته آسیبهایی را متحمل شده باشند.
وی ادامه داد: این اقدام از سر احترام به همسایگان و بهدلیل شرایط اضطراری دفاعی صورت گرفته است؛ چراکه در برخی مواقع ضرورتهای امنیتی میتواند محدودیتها را کنار بزند و اقدام دفاعی را اجتنابناپذیر کند.
ضرورت گسترش گفتوگو با همسایگان
اکبری با تأکید بر ضرورت تقویت روابط با کشورهای منطقه گفت: ایران هرگز به کشوری حمله نکرده و نخواهد کرد و اقتدار کشور نیز اقتداری درونی و خودبنیاد است که به بیگانگان وابسته نیست. این استقلال، میراثی است که با اتکا به توان داخلی و قدرت دفاعی شکل گرفته است.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: لازم است سیاست مدارا و تعامل با همسایگان با جدیت دنبال شود و همه نهادهای سیاسی، امنیتی و نظامی بر آن تأکید کنند. همچنین باید گفتوگو با کشورهای منطقه افزایش یابد و از طریق ارتباطات رسمی و غیررسمی، بهویژه در بسترهای رسانهای و شبکههای اجتماعی، پیوندهای میان ملتها و دولتها تقویت شود؛ موضوعی که میتواند در نهایت به تقویت استقلال، امنیت و رفاه برای ایران و همسایگان آن منجر شود.
ایران نیازمند تقویت دیپلماسی عمومی در جهان عرب است
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباطات رسانهای و دیپلماسی عمومی ایران با کشورهای عربی گفت: ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند توسعه دیپلماسی عمومی در جهان عرب است و باید فاصله موجود در حوزه انتقال و دریافت پیام میان ایران و افکار عمومی کشورهای منطقه کاهش یابد.
وی با اشاره به اهمیت گفتوگو با همسایگان اظهار کرد: منظور از گفتوگو با همسایگان صرفاً دلجویی نیست، بلکه باید در قالب گفتوگو، تعامل و انتقال پیامهای روشن سیاسی دنبال شود. در همین راستا نیز پیامی را به دوستان خود در وزارت امور خارجه منتقل کردهام مبنی بر اینکه کشور بهشدت به تقویت دیپلماسی عمومی در جهان عرب نیاز دارد.
فاصله پیامرسانی ایران با جهان عرب
اکبری با بیان اینکه با وجود تلاشهای دستگاه دیپلماسی، هنوز در حوزه ارتباط با جهان عرب کاستیهایی وجود دارد، گفت: با وجود زحماتی که همکاران ما در وزارت امور خارجه میکشند، سایر دستگاهها هنوز زبان گویایی برای ارتباط با جهان عرب ندارند و نوعی فاصله میان ما و آنها در حوزه ارسال و دریافت پیام شکل گرفته است.
وی ادامه داد: شبکههای اجتماعی و رسانههای ما نیز در این حوزه به اندازه کافی قدرتمند نیستند. حتی اگر شبکههایی مانند العالم فعال باشند، به نظر میرسد اتکا به یک رسانه کافی نیست و باید مجموعهای از پلتفرمهای ارتباطی در فضای مجازی و رسانههای رسمی ایجاد شود تا بتوان پیام ایران را بهتر به افکار عمومی منطقه منتقل کرد.
این استاد دانشگاه افزود: علاوه بر رسانهها، لازم است گفتوگوهای رسمی وزارت امور خارجه با دولتهای منطقه و همچنین تعامل میان نخبگان و اندیشمندان کشورهای مختلف نیز تقویت شود.
گفتمان جهان عرب برای ایران مبهم است
رایزن سابق فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان با اشاره به خلأ شناخت متقابل میان ایران و کشورهای عربی گفت: متأسفانه گفتمان جهان عرب برای ما تا حدی مبهم است و در مقابل، ما نیز نتوانستهایم گفتمان انقلاب اسلامی و دستاوردهای جمهوری اسلامی، بهویژه موفقیتهای بهدستآمده در شرایط جنگ تحمیلی، را بهخوبی به جهان عرب منتقل کنیم.
وی ادامه داد: نمونهای از این مسئله را میتوان در دوره جنگ ایران و عراق مشاهده کرد؛ زمانی که بخش قابل توجهی از جهان عرب از عراق حمایت کرد و صدام حسین در آن مقطع بهعنوان «بطلالعرب» یا قهرمان جهان عرب معرفی شد. در حالی که امروز ایران در خط مقدم مبارزه با سلطهگری قرار دارد و اقدامات عملی نیز انجام داده است، اما این پیام بهطور کامل به جهان عرب منتقل نشده است.
اکبری افزود: با وجود این، باید توجه داشت که در بسیاری از موارد، روح و اراده ملتهای عرب در منطقه با مردم ایران همراه بوده و همچنان نیز این همدلی در میان افکار عمومی وجود دارد، هرچند این همدلی هنوز به شکل یک موضعگیری جدی و آشکار در سطح منطقهای بروز پیدا نکرده است.
چندصدایی داخلی تا حدی قابل درک است
وی در ادامه درباره واکنشها و انتقادهای داخلی نسبت به برخی مواضع مطرحشده در خصوص همسایگان اظهار کرد: ممکن است گلایه یا دلخوری برخی افراد در داخل کشور تا حدی قابل درک باشد، اما در عین حال باید شرایط و موقعیت ایران در این تحولات نیز بهدرستی درک شود.
اکبری افزود: ایران در برخی موارد ناگزیر از انجام اقداماتی دفاعی است و این اقدامات انتخابی یا دلخواه ایران نبوده، بلکه شرایط و تحولات منطقهای آن را تحمیل کرده است. بنابراین طبیعی است که برخی کشورها یا افکار عمومی منطقه در ابتدا دچار نگرانی یا دلخوری شوند، اما با تبیین صحیح موضوع میتوان این نگرانیها را کاهش داد.
ضرورت تبیین اقدامات ایران در چارچوب دیپلماسی عمومی
این استاد دانشگاه تأکید کرد: ایران باید در حوزه رسانهای و دیپلماسی عمومی تلاش بیشتری انجام دهد تا برای کشورهای منطقه و افکار عمومی آنها روشن شود که اقدامات ایران ناشی از اجبار و شرایط تحمیلشده بوده است.
وی ادامه داد: این مسئله باید با استفاده از کلیدواژهها و چارچوبهای مفهومی مناسب در گفتمان سیاسی منطقه تبیین شود تا مخاطبان منطقهای درک کنند که این اقدامات در نهایت در جهت تأمین امنیت و منافع مشترک کشورهای منطقه انجام شده است.
شکلگیری گفتمان «امنیت مشترک منطقهای»
اکبری با تأکید بر اینکه واژه «دلجویی» چندان دقیق نیست، گفت: بهتر است بهجای این مفهوم از چارچوب سیاسیتری مانند «ساختار امنیت مشترک منطقهای» استفاده شود. ایران باید این مفهوم را در روابط با همسایگان تقویت کند و نشان دهد که هدف از اقدامات دفاعی، در نهایت ایجاد امنیتی مشترک و پایدار در منطقه است.
وی در ادامه تصریح کرد: اگر کشورهای منطقه درک کنند که ایران تصمیمی برای آسیب رساندن به آنها نداشته و اقدامات صورتگرفته ناشی از شرایط تحمیلی بوده است، پیامدهای بسیار مثبتی برای روابط منطقهای خواهد داشت و میتواند زمینهساز شکلگیری همکاریهای گستردهتر در حوزه امنیت و ثبات منطقهای شود.
ایران بیش از هر زمان به تقویت ارتباط با جهان عرب نیاز دارد
استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت تقویت روابط منطقهای گفت: امروز ایران بیش از ارتباط با جهان غرب، نیازمند گسترش تعامل و ارتباط با جهان عرب و کشورهای همسایه است و باید از بهکارگیری ادبیاتی که موجب شکاف در میان کشورهای اسلامی و همسایگان میشود، پرهیز شود.هرگونه روایت و تحلیلی در راستای ایجاد دشمنی و تفرقه میان ایران و کشورهای منطقه باشد، بازی در زمین آمریکا است.
وی با بیان اینکه اقدامات ایران در منطقه بر اساس ضرورتهای امنیتی بوده است، اظهار کرد: باید برای افکار عمومی منطقه روشن شود که ایران با اراده و تصمیم خود وارد این منازعات نشده است. واقعیت این است که ایران در بیش از دو قرن گذشته به هیچ کشوری حمله نکرده و اساساً نیازی به کشورگشایی یا انتقال مشکلات داخلی به خارج از مرزهای خود ندارد.
سیاست راهبردی ایران؛ مدارا با همسایگان
اکبری با اشاره به رویکرد سیاست خارجی ایران افزود: ایران همواره تلاش کرده است روابط خود را بر پایه اصول اخلاقی و انسانی تنظیم کند. رئیسجمهور نیز در نخستین پیامهای خود به همین رویکرد اشاره کرد و بر این اصل تأکید داشت که آسایش جهان در دو اصل خلاصه میشود؛ با دوستان مروت و با دشمنان مدارا.
وی ادامه داد: با این حال، برخی اقدامات در منطقه نشان داد که قدرتهای خارجی تمایلی به اجرای چنین رویکردی ندارند. بهعنوان نمونه، ترور اسماعیل هنیه در تهران پیامی روشن داشت؛ مبنی بر اینکه برخی بازیگران خارجی نمیخواهند این سیاست تعامل و مدارا در منطقه بهطور کامل عملیاتی شود.
این استاد دانشگاه با اشاره به تحولات پس از آن حادثه گفت: پس از این رخداد و مجموعه تحولات و حملاتی که در ادامه اتفاق افتاد، ایران بهصورت ناخواسته در شرایطی قرار گرفت که ناگزیر از واکنش و دفاع شد. بسیاری از بحرانها و تنشهایی که در ادامه شکل گرفت نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است.
اکبری در پایان با تأکید بر اهمیت وحدت در جهان اسلام اظهار کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است که در ادبیات سیاسی و رسانهای خود دقت کنیم و از بهکار بردن واژهها و تعابیری که میتواند موجب شکاف میان کشورهای مسلمان و همسایگان شود، پرهیز کنیم؛ چراکه حفظ همبستگی و تقویت ارتباط با جهان عرب برای آینده منطقه اهمیت راهبردی دارد.
انتهای پیام
