زهرا فاطمیمقدم در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: سنت نقارهنوازی در حرم مطهر حضرت رضا(ع) پیشینهای طولانی دارد. مدارک و شواهد تاریخی موجود در مرکز اسناد آستان قدس نشان میدهد که پرداخت انعام نوروزی به نقارهچیان در دوره صفویه رواج داشته و این امر بیانگر قدمت دیرینه نقارهنوازی در لحظه تحویل سال است؛ سنتی که از گذشتههای نامشخص تا امروز استمرار یافته است.
وی با اشاره به انواع نقارهنوازی در حرم مطهر رضوی، افزود: در حال حاضر دو نوع نقارهنوازی در حرم انجام میشود؛ نقاره روزانه که هنگام طلوع یا غروب خورشید نواخته میشود و نقارههای مناسبتی که در اعیاد ملی و مذهبی مانند عید فطر، قربان، غدیر و همچنین نوروز اجرا میشود.
وجود اسناد معتبر از اجرای سنت نقارهنوازی در حرم از ۴ قرن پیش
مسئول امور پژوهش و مطالعات اسنادی مرکز اسناد آستان قدس رضوی تأکید کرد: زمان اجرای نقارههای مناسبتی نسبت به نقاره روزانه کوتاهتر است، هرچند اسناد قدیمی درباره مدتزمان اجرای آن اطلاعات دقیقی ارائه نمیدهند.
فاطمیمقدم با بیان اینکه نخستین گزارش موجود درباره نقارهنوازی در حرم به حدود قرن دهم هجری و پیش از شکلگیری حکومت صفوی بازمیگردد، توضیح داد: در متونی از آن دوران به جایگاه نقارهچیان در کنار گنبد اشاره شده که نشان میدهد این سنت از گذشتههای بسیار دور در حرم رضوی وجود داشته است.
وی ادامه داد: با شکلگیری تشکیلات اداری آستان قدس در دوره صفویه، نقارهخانه نیز نظم و تشکیلات مشخصی پیدا میکند و نقارهچیان بهعنوان بخشی رسمی از کارکنان حرم شناخته میشوند. در آن دوران معمولاً ۹ تا ۱۲ نفر در نقارهخانه فعالیت داشتند و همراه با مهتر یا مسئول نقارهخانه، حقوق، انعام و حقالبسه دریافت میکردند.
موروثی بودن شغل نقارهچیگری در حرم مطهر حرم
مسئول امور پژوهش و مطالعات اسنادی مرکز اسناد آستان قدس رضوی با اشاره به مورثی بودن این شغل در گذشته تصریح کرد: اسناد موجود نشان میدهد شغل نقارهچیگری اغلب بهصورت موروثی از پدر به پسر منتقل میشده و این انتقال با حکم تولیت حرم انجام میشده است.
فاطمیمقدم یادآور شد: جایگاه نقارهخانه در دوره قاجار آنچنان معتبر بوده که به آن «نقارهخانه شوکت و شکوه» میگفتند. همین اهمیت موجب شد در دوره پهلوی اول که نامخانوادگی اجباری شد، بسیاری از نقارهچیان نام خانوادگی «شکوهی» را برای خود برگزینند.
تفاوت زمانبندی، ریتم و نت «نقاره شادیان» با سایر نقارهها
وی درباره تفاوت نقارهنوازی شادیانه با سایر اجراها توضیح داد: در حال حاضر نقاره شادیان که در اعیاد نواخته میشود، زمان کوتاهتری دارد و ریتم آن قدری متفاوت است. هرچند به دلیل ثبت نشدن دقیق آیینهای گذشته، نمیتوان با قطعیت درباره شکل اجرای آن در دورههای پیشین اظهار نظر کرد اما استمرار این سنت نشان میدهد که احتمالاً در گذشته نیز شکل مشابهی داشته است.
مسئول امور پژوهش و مطالعات اسنادی مرکز اسناد آستان قدس رضوی با اشاره به اسناد دوره افشاریه، یادآور شد: در فاصله سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۰ در اسناد مربوط به نقارهخانه به سازهایی اشاره شده که متفاوت از سازهای معمول بودهاند.
فاطمیمقدم افزود: به عنوان مثال، ساز «شادیانه» یکی از آن سازها است که احتمالاً ویژه ایام جشن و اعیاد بوده و میتوان حدس زد که نوروز نیز از جمله زمانهای اجرای آن بوده است. همچنین بر اساس اسناد، سازهایی مانند «سنج» و «شادیخوانی» از سازهایی بودهاند که در مراسم شاد و اعیاد مورد استفاده قرار میگرفتهاند.
وی درباره تفاوت نواختههای اعیاد و نوروز توضیح داد: نتها و قطعاتی که برای سازهای نقارهخانه در ایام جشن ساخته و اجرا میشود با نواختههای معمولی متفاوت است. این قطعات زمان کوتاهتری دارند، ریتم آنها تندتر است و حالوهوایی نشاطبرانگیز ایجاد میکنند.
انتهای پیام
