آرمان مهری، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به تأثیر شرایط بحرانی و جنگ بر وضعیت تحصیلی دانشآموزان و دانشجویان، اظهار کرد: جنگ بهمثابه یک شوک محیطی قدرتمند و چندوجهی عمل میکند و علاوه بر نظامهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، میتواند بر نظام آموزشی، نظام روانی و فرآیندهای یادگیری دانشآموزان و دانشجویان و حتی معلمان نیز تأثیر بگذارد.
وی با بیان اینکه پدیده جنگ فراتر از مسائل نظامی و سیاسی است، افزود: اگر از منظر روانشناسی تربیتی به موضوع نگاه کنیم، اثرات جنگ بر دانشآموزان را میتوان در سه سطح شناختی، هیجانی و اجتماعی بررسی کرد.
مهری درباره پیامدهای شناختی این شرایط، توضیح داد: در بحرانهایی مانند جنگ، یکی از اصلیترین چالشها کاهش شدید توجه و تمرکز است. در شرایط تهدید و عدم قطعیت، مغز انسان منابع شناختی خود را به سمت ارزیابی خطر و بقا هدایت میکند و فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک و ترشح هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین در بلندمدت میتواند توانایی حافظه فعال و عملکردهای اجرایی مغز را تضعیف کند.
به گفته او، در چنین شرایطی دانشآموزان به جای تمرکز بر یادگیری مفاهیم جدید، بیشتر درگیر پردازش مداوم اخبار، شایعات و نگرانیها میشوند و این مسئله میتواند به افت درک مطلب، کاهش کیفیت مطالعه و کاهش تمرکز منجر شود.
این روانشناس همچنین به اختلال در پیوستگی آموزشی اشاره کرد و گفت: وقفههای مکرر در روند آموزش، مانند تغییر مداوم بین آموزش حضوری و مجازی یا مشکلات اتصال به اینترنت و محدودیت دسترسی به منابع یادگیری، میتواند روند یادگیری را مختل کند و منحنی یادگیری دانشآموزان را با افت مواجه سازد.
مشاور مدیرکل آموزشوپرورش زنجان با اشاره به اثرات هیجانی جنگ، گفت: جنگ معمولاً پیامدهای هیجانی عمیقی برای افراد به همراه دارد. اضطراب بقا، خلق افسرده، ترس از آینده، نشخوار فکری، احساس ناامنی و حتی استرس پس از سانحه از جمله پیامدهایی هستند که میتوانند بستر یادگیری را تحت تأثیر قرار دهند.
وی افزود: شنیدن صداهای انفجار، بمباران یا از دست دادن عزیزان میتواند باعث برانگیختگی هیجانی شدید شود و در برخی موارد علائمی مانند افسردگی، کاهش انگیزه و تروماهای روانی-اجتماعی را به همراه داشته باشد.
مهری همچنین به پیامدهای اجتماعی این شرایط اشاره کرد و گفت: فشارهای روانی ممکن است روابط اجتماعی دانشآموزان را نیز تحت تأثیر قرار دهد و برخی از آنها به سمت انزوا و اجتناب از تعامل با دیگران سوق داده شوند.
او درباره پیامدهای اجتماعی دیگر این شرایط، اظهار کرد: در دوران جنگ خانوادهها به دلیل نگرانیهای امنیتی و اقتصادی منابع کمتری برای حمایت تحصیلی اختصاص میدهند و در نتیجه دانشآموزان با فشار مضاعفی مواجه میشوند. در چنین شرایطی ممکن است تحصیل در اولویت پایینتری قرار گیرد.
مهری افزود: برای دانشآموزان کنکوری، ابهام در زمان برگزاری آزمونها، تغییر احتمالی تقویم آموزشی و نگرانی درباره آینده تحصیلی و شغلی میتواند فشار روانی مضاعفی ایجاد کند؛ بهگونهای که دانشآموز احساس میکند برای هدفی تلاش میکند که ثبات و قطعیت آن متزلزل شده است.
وی در ادامه با ارائه توصیههایی به دانشآموزان، بهویژه داوطلبان کنکور، گفت: مهمترین اصل حفظ پایداری روانی و تمرکز بر اموری است که در کنترل فرد قرار دارد. سلامت روان باید در اولویت قرار گیرد، زیرا بدون آن موفقیت تحصیلی نیز پایدار نخواهد بود.
او یکی از مهمترین اقدامات را مدیریت مصرف اخبار دانست و افزود: بهتر است دانشآموزان یک «رژیم رسانهای» برای خود تعریف کنند و زمان مشخص و محدودی مثلاً روزانه حدود ۱۵ دقیقه را برای پیگیری اخبار اختصاص دهند؛ زیرا مواجهه مداوم با اخبار منفی سیستم هشدار مغز را فعال نگه میدارد و تمرکز را کاهش میدهد.
مهری همچنین به استفاده از تکنیکهای مدیریت اضطراب اشاره کرد و گفت: تمرینهایی مانند ذهنآگاهی، تنفس عمیق شکمی، تصویرسازی ذهنی و مدیتیشن میتوانند به کاهش برانگیختگی هیجانی کمک کنند.
وی افزود: احیای روتین روزانه نیز بسیار مهم است. داشتن برنامه منظم برای خواب، بیداری، وعدههای غذایی، مطالعه، تفریح و فعالیت بدنی به مغز احساس پیشبینیپذیری و کنترل میدهد؛ چیزی که در شرایط بحران معمولاً از بین میرود.
مهری گفت: در شرایط بحران لازم است دانشآموزان در برنامهریزی خود انعطافپذیر باشند و موفقیت را بهصورت گامبهگام تعریف کنند. به جای تمرکز بر نتیجه نهایی کنکور، بهتر است اهداف کوچک و قابل دستیابی برای هر روز تعیین شود.
مشاور مدیرکل آموزش و پرورش استان زنجان افزود: تقسیم برنامه مطالعاتی به بخشهای کوچک، مانند یادگیری چند مفهوم مشخص یا حل تعداد محدودی سؤال، میتواند احساس پیشرفت و انگیزه را افزایش دهد.
مهری همچنین بر اهمیت فعالیت بدنی تأکید کرد و گفت: پیادهروی کوتاه یا انجام نرمش در خانه میتواند بخشی از فشار شناختی و هیجانی را کاهش دهد و کارایی ذهن را بهطور موقت افزایش دهد.
این روانشناس نقش خانوادهها را در کاهش آثار منفی بحران بسیار مهم دانست و گفت: خانواده در چنین شرایطی باید به یک پایگاه امن روانی و عاطفی برای دانشآموز تبدیل شود.
وی توضیح داد: حفظ ثبات و پیشبینیپذیری در محیط خانه از مهمترین وظایف والدین است. حفظ روتینهای روزانه مانند زمان خواب، غذا، مطالعه و فعالیتهای خانوادگی میتواند احساس کنترل و امنیت را در نوجوانان تقویت کند.
مهری همچنین بر اهمیت حمایت عاطفی فعال تأکید کرد و گفت: والدین نباید ترس یا اضطراب فرزندان را نادیده بگیرند یا سرکوب کنند. بهتر است با همدلی به نگرانیهای آنها گوش دهند و احساساتشان را به رسمیت بشناسند.
وی افزود: یکی دیگر از وظایف مهم والدین مدیریت اطلاعات است. کودکان و نوجوانان معمولاً توانایی تشخیص اخبار واقعی از شایعات را ندارند و دریافت مداوم اخبار منفی میتواند آنها را دچار اضطراب شدید کند؛ بنابراین والدین باید نقش فیلتر اطلاعاتی را ایفا کنند.
مهری درباره کاهش انگیزه در میان برخی دانشآموزان کنکوری، گفت: در شرایط بحرانی، احساس بیثباتی، ترس از آینده و ابهام در زمان برگزاری آزمونها میتواند باعث کاهش انگیزه تحصیلی شود.
وی برای مقابله با این وضعیت چند راهکار پیشنهاد کرد و گفت: تعیین اهداف کوتاهمدت و قابل سنجش، مدیریت زمان و کاهش استفاده غیرضروری از فضای مجازی میتواند به افزایش احساس کنترل و بازگشت انگیزه کمک کند.
این روانشناس همچنین بر اهمیت حمایت اجتماعی تأکید کرد و گفت: ارتباط با دوستان، خانواده و مشاوران میتواند نقش مهمی در کاهش فشار روانی داشته باشد. دانشآموزان میتوانند از خدمات مشاورهای مانند خط تلفنی ۱۵۷۰ آموزشوپرورش یا سایر مراکز تخصصی استفاده کنند.
مهری با تأکید بر موقتی بودن بحرانها، گفت: تاریخ نشان داده است که هیچ بحرانی دائمی نیست. آینده تحصیلی دانشآموزان تنها به نتیجه یک آزمون وابسته نیست، بلکه به میزان تابآوری، استمرار و تلاش آنها بستگی دارد.
وی افزود: حتی اگر در این شرایط کیفیت مطالعه کاهش پیدا کند، هر تلاشی که دانشآموزان انجام میدهند نوعی سرمایهگذاری بلندمدت بر روی خودشان است.
مشاور مدیرکل آموزش و پرورش استان زنجان خاطرنشان کرد: کمک گرفتن از متخصصان سلامت روان نه تنها نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه آگاهی و مسئولیتپذیری در قبال خود است.
انتهای پیام
