در سالهای اخیر، مفهوم جنگ در ادبیات راهبردی جهان دستخوش تحول شده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند در کنار جنگ سخت، شکل جدیدی از تقابل موسوم به جنگ ترکیبی شکل گرفته که در آن ابزارهای رسانهای، روانی و شناختی نقش تعیینکنندهای دارند. در همین زمینه، عباس تقیزاده فعال رسانهای، در گفتوگویی با ایسنا به بررسی نقش رسانهها در مواجهه با این نوع جنگها پرداخت.
وی با اشاره به تغییر ماهیت جنگها اظهار کرد: در جنگهای نوین، صرفاً میدان نظامی تعیینکننده نیست، بلکه افکار عمومی نیز به یکی از اصلیترین میدانهای نبرد تبدیل شده است. در این چارچوب، رسانهها میتوانند هم ابزار عملیات روانی باشند و هم به عنوان سپری در برابر آن عمل کنند.
تقیزاده با اشاره به شرایط ناشی از تجاوزات رژیم صهیونیستی و آمریکا به کشورمان گفت: در چنین موقعیتهایی نیازهای خبری شهروندان به شدت افزایش مییابد و رسانهها باید علاوه بر پوشش اخبار مربوط به تحولات نظامی، به نیازهای اجتماعی، درمانی و روانی مردم نیز توجه کنند.
به گفته وی، اطلاعرسانی درباره محلهای اسکان، خدمات درمانی و نحوه دسترسی به امکانات ضروری از جمله موضوعاتی است که در شرایط بحران اهمیت ویژه پیدا میکند.
این فعال رسانهای ادامه داد: شهرهایی که به صورت مستقیم درگیر بحران هستند، نیازهای خبری متفاوتی نسبت به سایر مناطق دارند. در عین حال، شهرهایی که به صورت غیرمستقیم تحت تاثیر قرار میگیرند نیز باید برای مدیریت پیامدهای احتمالی، از جمله جابهجایی جمعیت و افزایش تقاضا برای خدمات شهری، آماده باشند. از این رو رسانهها باید افکار عمومی را برای تعامل و همبستگی اجتماعی آماده کنند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش رسانههای غربی در جنگ روانی علیه ایران اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین ابزارهای جنگ ترکیبی، تلاش برای مشروعیتزدایی از اقدامات جمهوری اسلامی از طریق روایتسازی رسانهای است. در این چارچوب، برخی رسانههای غربی با برجستهسازی گزینشی اخبار و انتشار روایتهای جهتدار تلاش میکنند تصویر نادرستی از واقعیتهای میدانی ارائه دهند.
به گفته تقیزاده، در چنین شرایطی سرعت و دقت در اطلاعرسانی اهمیت دوچندان پیدا میکند.
وی تاکید کرد: رسانهها باید در کوتاهترین زمان ممکن اطلاعات دقیق و قابل اتکا را منتشر کنند. هرگونه تأخیر در اطلاعرسانی میتواند زمینه را برای گسترش شایعات و اخبار جعلی در فضای مجازی فراهم کند.
این دکترای ارتباطات همچنین بر ضرورت تعامل بیشتر مسئولان با رسانهها تاکید کرد و گفت: در شرایط بحران، دستگاههای اجرایی و نهادهای مسئول باید مسیرهای ارتباطی روشن و مشخصی برای خبرنگاران تعریف کنند. تعیین سخنگوی رسمی، پاسخگویی سریع و ارائه اطلاعات در چارچوب مصالح ملی از جمله اقداماتی است که میتواند از سردرگمی رسانهها جلوگیری کند.
وی با اشاره به اهمیت اعتماد عمومی افزود: مهمترین سرمایه رسانهها اعتماد مخاطبان است. این اعتماد تنها از طریق اطلاعرسانی دقیق، شفاف و بهموقع شکل میگیرد. حتی در مواردی که به دلیل ملاحظات امنیتی امکان انتشار برخی اطلاعات وجود ندارد، میتوان این موضوع را صادقانه با مردم در میان گذاشت.
تقیزاده همچنین به نقش شهروند خبرنگاران در مستندسازی وقایع اشاره کرد و گفت: در مواردی که مراکز غیرنظامی هدف حملات قرار میگیرند، ثبت و مستندسازی این رخدادها اهمیت زیادی دارد. تصاویر و گزارشهای شهروندان میتواند به عنوان اسناد مهمی برای اثبات ماهیت تجاوزکارانه این حملات مورد استفاده قرار گیرد.
وی در ادامه به چالش گسترش اخبار جعلی در فضای مجازی اشاره کرد و افزود: یکی از مشکلات موجود این است که بخشی از مخاطبان قادر به تشخیص رسانههای رسمی از منابع غیررسمی نیستند. به همین دلیل ارتقاء سواد رسانهای جامعه و آموزش روشهای تشخیص شایعات از اخبار معتبر، از وظایف مهم رسانههای حرفهای محسوب میشود.
این کارشناس رسانه همچنین بر تنوعبخشی به قالبهای تولید محتوا تاکید کرد و گفت: استفاده از قالبهای متنی، صوتی، تصویری و اینفوگرافی میتواند به انتقال بهتر پیام و جلب توجه مخاطبان کمک کند. در عین حال، با توجه به احتمال اختلال در اینترنت یا زیرساختهای ارتباطی در شرایط بحران، رسانهها باید مسیرهای جایگزین برای دسترسی مخاطبان به اخبار را در نظر بگیرند.
به گفته تقیزاده، در زمان افزایش تنشها و بحرانها، نیاز جامعه به اطلاعات افزایش مییابد، اما در همین زمان میزان دقت مخاطبان در ارزیابی صحت اخبار کاهش پیدا میکند. از این رو رسانهها باید به صورت فعال در فضای مجازی حضور داشته باشند و به شایعات و شبهات پاسخ دهند.
این فعال رسانهای تاکید کرد: پاسخ سریع و مستند به اخبار جعلی میتواند از شکلگیری موجهای مخرب در افکار عمومی جلوگیری کند. در این مسیر، رسانهها باید از منابع رسمی و مراجع ذیصلاح برای دریافت اطلاعات استفاده کنند.
وی بیان کرد: رسانهها علاوه بر اطلاعرسانی، نقش مهمی در آموزش عمومی و مدیریت بحران دارند.
به گفته تقیزاده، تولید گزارشها و گفتوگوهای آموزشی با حضور کارشناسان میتواند به شهروندان کمک کند تا در شرایط بحرانی تصمیمهای آگاهانهتری در سطح فردی و خانوادگی اتخاذ کنند.
به گزارش ایسنا، در مجموع تحولات سالهای اخیر نشان میدهد که میدان اصلی بسیاری از منازعات به عرصه رسانه و افکار عمومی منتقل شده است. در چنین شرایطی، رسانههای حرفهای با تکیه بر سرعت، دقت و مسئولیتپذیری میتوانند نقش مهمی در خنثیسازی جنگ روانی و حفظ مرجعیت خبری ایفا کنند.
تقویت سواد رسانهای جامعه، تعامل موثر میان مسئولان و خبرنگاران و بهرهگیری از ظرفیتهای نوین ارتباطی نیز از جمله عواملی است که میتواند قدرت روایتگری ایران را در برابر جنگ ترکیبی دشمنان افزایش دهد.
انتهای پیام
