ریحانه درگاهیان در گفتوگو با ایسنا با اشاره به تاثیرات عمیق جنگ بر روان انسانها، اظهار کرد: جنگ، انسانها را در معرض خطرات جانی، از دست دادن عزیزان و بیثباتی اجتماعی قرار میدهد و این شرایط، زمینه را برای بروز اختلالات روانی متعددی فراهم میکند. اضطراب، افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) از جمله رایجترین این اختلالات هستند.
وی افزود: در زمان جنگ، سیستم عصبی سمپاتیک به شدت فعال شده و هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین به میزان زیادی ترشح میشوند. این واکنشها در کوتاهمدت برای بقا مفید هستند، اما استرس مزمن ناشی از جنگ، میتواند به بخشهایی از مغز مانند هیپوکامپ و آمیگدالا آسیب برساند.
این روانشناس بالینی با اشاره به پیامدهای روانشناختی جنگ، تصریح کرد: اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، یکی از شایعترین پیامدهای جنگ است و با یادآوریهای ناخواسته، کابوسهای ترسناک، اجتناب از موقعیتهای یادآورنده و بیحسی عاطفی مشخص میشود.
درگاهیان ادامه داد: همچنین در مناطق جنگی، افراد ممکن است دچار افسردگی و اضطراب شوند. این علائم معمولاً ماهها پس از پایان جنگ کاهش مییابند، اما در برخی گروهها به ویژه سربازان و افراد آسیبپذیر ممکن است برای دههها باقی بمانند.
وی تاکید کرد: علاوه بر این استرس شدید ناشی از جنگ میتواند به صورت درد مزمن، سردرد، مشکلات گوارشی و سایر علائم جسمی بدون دلیل فیزیولوژیک بروز کند. بر این اساس توجه به سلامت روان افراد در مناطق جنگزده و ارائه خدمات روانشناختی مناسب از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در جریان جنگ برخی گروهها آسیب پذیری بالاتری دارند
این روانشناس بالینی با اشاره به آسیبپذیری گروههای مختلف در جنگ، اظهار کرد: جنگ، علاوه بر خسارات مادی، آسیبهای روانی و جسمی عمیقی بر افراد وارد میکند که برخی گروهها به دلیل شرایط خاص خود، بیشتر در معرض این آسیبها قرار دارند.
درگاهیان افزود: کودکان، زنان و سربازان و رزمندگان از جمله این گروههای آسیبپذیر هستند که هر کدام با چالشها و مشکلات خاصی مواجه میشوند.
وی با اشاره به آسیب به کودکان در جنگ تصریح کرد: کودکان در معرض خطر بیشتری برای بروز مشکلات روانی و رشدی قرار دارند. تحقیقات نشان میدهد که مواجهه با جنگ در کودکی ممکن است با مشکلاتی در یادگیری، انزوا، پرخاشگری و حتی اختلالات رشدی در بزرگسالی مرتبط باشد.
این روانشناس بالینی ادامه داد: زنان نیز معمولاً حساسیت بیشتری نشان میدهند و نرخ بالاتری از اضطراب و افسردگی را تجربه میکنند. نقش مادری و مراقبت در شرایط جنگی، فشار روانی مضاعفی را بر آنها وارد میکند.
علائم جسمی و روانی را جدی بگیرید
وی با اشاره به تأثیرات روانی و جسمی جنگ افزود: تشخیص به موقع و درمان این مشکلات، میتواند از پیشرفت آنها جلوگیری کرده و کیفیت زندگی افراد را بهبود بخشد.
درگاهیان با اشاره به علائمی که باید در شرایط جنگی جدی گرفته شوند، تصریح کرد: افسردگی پایدار، یعنی احساس غمگینی، پوچی یا بیمعنایی که بیش از ۲ هفته ادامه داشته باشد و به فعالیتهای روزمره آسیب بزند، نیازمند توجه فوری است.
وی اضافه کرد: اضطراب مزمن، شامل نگرانی مداوم، ترس غیرمنطقی یا احساس خطر دائمی حتی در محیطهای امن نیز از جمله علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.
این روانشناس بالینی با اشاره به دیگر علائم بیان کرد: از دست دادن علاقه به همه چیز، دوری از دوستان و خانواده یا احساس بیحسی نسبت به محیط اطراف، کاهش چشمگیر کارایی یا ناتوانی در انجام وظایف معمول، بیخوابی مزمن، کابوسهای مکرر که به خواب واقعی آسیب میزند یا ترس از خوابیدن نیز از جمله علائمی هستند که باید به آنها توجه ویژهای داشت.
درگاهیان با تأکید بر اهمیت توجه به تغییرات جسمانی، گفت: تغییرات وزن ناگهانی، شامل کاهش یا افزایش وزن قابل توجه (بیش از ۵٪ وزن بدن در ماه) بدون رژیم غذایی، مشکلات گوارشی و درد مزمن از جمله معدهدرد، تهوع، سردردهای عصبی یا دردهای عضلانی بدون علت پزشکی مشخص و واکنشهای فیزیکی به محرکها مانند لرزش، تعریق شدید یا تپش قلب هنگام شنیدن صداهای بلند یا دیدن تصاویر مرتبط با جنگ، همگی نشانههایی هستند که نیازمند ارزیابی و درمان تخصصی هستند.
مراقب نشانهها باشید
درگاهیان با اشاره به رفتارهایی که ممکن است در پی فشار روانی ناشی از جنگ بروز کنند، خاطرنشان کرد: افراد در تلاش برای مقابله با درد و استرس ناشی از جنگ، ممکن است رفتارهای مختلفی از خود نشان دهند که برخی از آنها منجر به مشکلات جدی تری میشوند.
وی افزود: اجتناب از محرکها، کناره گیری اجتماعی و پرهیز از فعالیتهای لذتبخش از جمله رفتارهایی هستند که افراد ممکن است برای کاهش اضطراب و یادآوریهای ناخوشایند به آنها روی آورند. همچنین، فراموشیهای تروماتیک، توهمات، حواسپرتی و تفکر غیرمنطقی نیز میتوانند از جمله علائم آسیب روانی باشند.
این روانشناس بالینی در ادامه با اشاره به برخی رفتارهای خطرناک و آسیبزا، تصریح کرد: کاهش شدید تمرکز، خودزنی، فکر به خودکشی، اعتیاد، پرخاشگری و خشونت و رفتارهای پرخطر نیز از جمله رفتارهایی هستند که نیازمند توجه فوری و مداخله تخصصی هستند.
علائم خاص فشار روانی در کودکان و نوجوانان
درگاهیان با اشاره به علائم خاص فشار روانی در کودکان و نوجوانان، اظهار کرد: کودکان و نوجوانان به دلیل عدم توانایی کامل در بیان احساسات و پردازش تجربیات آسیبزا، ممکن است علائم متفاوتی نسبت به بزرگسالان نشان دهند.
وی افزود: بازگشت به رفتارهای کودکانه مانند شبادراری، مکیدن انگشت یا وابستگی بیش از حد به والدین، از جمله این علائم هستند. افت تحصیلی ناگهانی، کاهش نمرات، عدم تمرکز و عدم مشارکت در کلاس نیز میتواند نشانهای از مشکلات روانی در کودکان باشد.
این روانشناس بالینی با اشاره به رفتارهای پرخاشگرانه و ترسهای جدید تصریح کرد: رفتارهای پرخاشگرانه مانند کتک زدن، شکستن اشیاء یا تهدید دیگران و ترسهای جدید مانند ترس از تاریکی، تنهایی یا جدایی از والدین بدون سابقه قبلی نیز در کودکان و نوجوانان آسیبدیده شایع است.
درگاهیان ادامه داد: بازسازی بازیهای جنگی به صورت مکرر و تکراری با موضوعات ترسناک جنگی نیز میتواند نشانهای از تلاش کودک برای پردازش تجربیات ناخوشایند باشد. توجه به این علائم و ارائه حمایتهای روانشناختی مناسب به کودکان و نوجوانان، برای رشد سالم و بهبود کیفیت زندگی آنها ضروری است.
زمانبندی برای اقدام و دریافت کمک
وی با اشاره به اهمیت زمانبندی در ارائه کمک به افراد آسیبدیده از جنگ، گفت: واکنش به استرس در شرایط جنگی طبیعی است، اما زمان و شدت علائم نشاندهنده نیاز به اقدام متفاوت است.
این روانشناس بالینی افزود: اگر علائم کمتر از یک هفته طول بکشند، معمولاً واکنش طبیعی افراد به استرس تلقی میشوند. بین یک تا سه هفته، نیاز به پایش و توجه بیشتر دارد، اما اگر علائم بیش از یک ماه ادامه پیدا کنند، احتمال ابتلا به PTSD افزایش مییابد و مراجعه به متخصص ضروری است.
درگاهیان با اشاره به ضرورت درمان تخصصی تصریح کرد: اگر علائم بیش از سه ماه ادامه پیدا کنند، نیاز به درمان تخصصی توسط روانپزشک و رواندرمانگر ضروری میشود. اما در هر زمانی که خطر جانی وجود داشته باشد، اورژانس روانی و مراجعه فوری به مرکز درمانی واجب است.
وی ادامه داد: در صورت مشاهده هر یک از این موارد شامل صحبت درباره خودکشی یا برنامهریزی برای آن، خودزنی یا آسیب رساندن به خود، پرخاشگری فیزیکی که جان دیگران را به خطر میاندازد، عدم توانایی در مراقبت از نیازهای اولیه (غذا، بهداشت، خواب)، توهمات شدید یا گسست از واقعیت سریعا اقدام کنید.
این روانشناس بالینی با تأکید بر امیدواری به آینده، گفت: بسیاری از کسانی که تحت تأثیر جنگ هستند، با مداخله بهموقع و درمان مناسب، به زندگی عادی و پربار خود بازمیگردند.
قدمهایی برای بازگشت به آرامش
درگاهیان با اشاره به راهکارهای کاهش اثرات و علایم جنگ، بیان کرد: با اتخاذ رویکردهای مختلف، میتوان به کاهش اضطراب، بهبود کیفیت زندگی و بازگشت به روال عادی کمک کرد.
وی افزود: استفاده از کمک تخصصی درمانگر، درمان دارویی زیر نظر روانپزشک و حضور در گروههای حمایتی از جمله راهکارهای مهم در این زمینه هستند. حمایت خانواده و دوستان نیز نقش بسزایی در فرآیند بهبودی دارد.
این روانشناس بالینی با اشاره به اهمیت سبک زندگی تصریح کرد: داشتن یک روتین مشخص روزانه، عادت روزانه به ریلکسیشن و تمرینهای تنفسی، ورزش روزانه و پیادهروی، خواب منظم و نوشتن درباره احساسات و افکار و هیجانات، میتوانند به کاهش استرس و بهبود خلق و خو کمک کنند.
درگاهیان ادامه داد: محدود کردن مواجهه با اخبار و مطالب مرتبط با جنگ، افزایش رفت و آمدها و تعامل با فامیل و دوستان، فعالیتهای عامالمنفعه و اجتماعی که به افراد کمک میکند، افزایش مناسک دینی و معنوی و استفاده از هنر به عنوان ابزاری برای کاهش اضطراب و تخلیه هیجانات نیز از جمله راهکارهای موثر هستند.
وی با تأکید بر اهمیت انعطافپذیری، خاطرنشان کرد: خود را مجبور به داشتن کارایی همیشگی قبل از جنگ نکنید.
انتهای پیام
