سعید حاتمی جوشقان در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به حملات اخیر دشمن صهیونیستی ـ آمریکایی به دانشگاه شهید بهشتی و سایر مراکز علمی اظهار کرد: این اقدامات خصمانه نه تنها امنیت دانشگاهیان و محیط علمی کشور را هدف قرار داد؛ بلکه حملهای آشکار به خرد، تحقیق و آزادی اندیشه به شمار میرود. هرچند ممکن است روند تولید علم در کوتاهمدت با اختلال مواجه شود، اما تجربه تاریخی نشان داده است که جامعه علمی ایران در برابر فشارها مقاومت کرده و مسیر خود را ادامه میدهد.
حاتمی جوشقان گفت: پیامدهای بلندمدت آسیب به زیرساختهای علمی بسیار جدی است، چرا که برخی خسارتها با تعمیر یک ساختمان جبران نمیشود و از بین رفتن تجهیزات تخصصی، دادههای پژوهشی، نمونههای آزمایشگاهی، شبکههای تحقیقاتی و زمان انباشتهشده پژوهشگران میتواند سالها یک حوزه علمی را عقب بیندازد. خسارت به زیرساخت علمی به معنای کاهش ظرفیت تربیت نیروی انسانی، کند شدن پروژههای ملی و دشوارتر شدن رقابت علمی در سطح منطقهای و جهانی است و حمله به یک مرکز پژوهشی در واقع حمله به سرمایهگذاری بلندمدت یک ملت روی علم محسوب میشود. این نگرانی با توجه به گزارشهای موجود درباره آسیب به مراکز دانشگاهی و پژوهشی، صرفاً نظری نیست.
وی گفت: وقتی استاد، پژوهشگر و دانشجو احساس کند امنیت فیزیکی، امنیت شغلی و ثبات حرفهای او تهدید میشود، طبیعی است که بخشی از نخبگان به فکر مهاجرت یا کاهش حضور در پروژههای حساس علمی بیفتند و در سطح بینالمللی نیز ناامن شدن محیط دانشگاهی میتواند همکاریهای مشترک، تبادل علمی، حضور پژوهشگران خارجی و مشارکت در پروژههای چندملیتی را مختل کند. حتی اگر جامعه علمی داخل کشور مصمم بماند، طرفهای خارجی در فضای بحران معمولاً محتاطتر میشوند و این مسئله به زیان توسعه علم است و همچنین زمینه این نگرانی در گزارشهای مربوط به حمله به دانشگاهها و مراکز علمی بهروشنی دیده میشود.
دبیرکل انجمنهای علمی دانشگاه شهید بهشتی گفت: در گام اول باید از زیرساختهای علمی، همانند زیرساختهای حیاتی کشور، حفاظت چندلایه صورت گیرد و این اقدامات شامل پراکندگی و پشتیبانگیری از دادههای پژوهشی، ایجاد سایتهای جایگزین برای آزمایشگاههای حساس، تقویت پدافند غیرعامل دانشگاهی، تعیین استانداردهای ایمنی برای مراکز تحقیقاتی و تدوین پروتکل تداوم آموزش و پژوهش در شرایط بحران است و علاوه بر این، باید بودجه اضطراری برای ترمیم تجهیزات، جبران وقفههای پژوهشی و حمایت از پروژههای آسیبدیده اختصاص یابد، زیرا حفاظت از دانشگاه صرفاً یک مسئله عمرانی نیست، بلکه صیانت از حافظه علمی و توان آیندهساز کشور محسوب میشود.
وی گفت: جلوگیری از تکرار چنین فجایعی میتواند از طریق اطلاعرسانی گسترده درباره جنایات علیه مراکز علمی و همچنین استفاده از مجامع بینالمللی برای محکوم کردن این اقدامات، ثبت دقیق حملات برای استفاده در مراجع قانونی، ایجاد ائتلاف میان دانشمندان جهان برای محکومیت حملات به مراکز علمی و طرح شکایت در دادگاههای بینالمللی انجام شود. و این حملات مجرمانه ضابطه و اصل بنیادین تفکیک نظامیان از غیرنظامیان و رعایت احتیاط و تناسب در حمله به اهداف نظامی را رعایت نکرده و به موجب ماده ۸(۲)(ب) اساسنامه رم، جنایت جنگی محسوب میشوند. و اکنون که آشکار شده رژیم آمریکا و اسرائیل جنایت جنگی علیه ایرانیان انجام دادند، تمام سازمانهای جهانی و غیردولتی بینالمللی باید بهطور عمومی و صریح این اقدامات را به عنوان جنایات جنگی و، در صورت احراز عناصر، جنایات علیه بشریت محکوم کنند تا اسرائیل نتواند جنایات خود را با همدستی آمریکا تحریف یا انکار کند و حق بر حقیقت قربانیان جنگ صیانت شود.
وی گفت: در شرایط فعلی، اولویتهای فوری اعضای جامعه علمی ایران میتواند شامل ارائه خدمات مشاوره و روحیهبخشی به دانشجویان و سایر افراد رنجدیده، آغاز هرچه سریعتر عملیات بازسازی و جایگزینی تجهیزات، اطمینان از ادامه فعالیتهای آموزشی حتی به صورت مجازی، تقویت وحدت در جامعه دانشگاهی و جمعآوری مدارک برای پیگیریهای حقوقی باشد.
حاتمی جوشقان گفت: ترور دانشمندان تنها به معنای حذف یک فرد نیست، بلکه تجربه، شبکه دانشی، حافظه نهادی و نقش تربیتی کنندگی او نیز از بین میرود.
وی افزود: یک دانشمند برجسته معمولاً تنها تولیدکننده مقاله یا فناوری نیست، بلکه یک کانون اثرگذاری برای تربیت نسل بعد، هدایت پروژهها و پیوند دانشگاه با صنعت و جامعه به شمار میرود؛ بنابراین ترور دانشمندان میتواند در کوتاهمدت شوک ایجاد کند و در میانمدت برخی مسیرهای علمی راهبردی را کند سازد، اما اگر کشور بتواند سرمایه انسانی را بازتولید کند و نهادهای علمی را تقویت کند، این ضربه میتواند به انگیزهای برای انسجام بیشتر تبدیل شود.
وی تأکید کرد که به همین دلیل حمایت از نخبگان باید هم امنیتی، هم معیشتی، هم حرفهای و هم روانی باشد، اما با وجود همه سختیها، بسیاری از نخبگان ایرانی به کشور وفادار ماندهاند و به ساخت وطن خویش ادامه خواهند داد.
دبیرکل انجمن های علمی گفت: جامعه جهانی مسئول است که از دانشمندان بهعنوان حاملان دانش، توسعه و منافع بشری حفاظت کند.
وی افزود: سکوت در برابر تهدید یا هدف قرار دادن دانشمندان و دانشگاهها، تنها بیتفاوتی سیاسی نیست، بلکه نوعی همراهی با تضعیف علم در مقیاس جهانی محسوب میشود و دانشگاهها و نهادهای علمی دنیا باید فراتر از ملاحظات سیاسی، از اصل مصونیت محیطهای علمی و امنیت دانشمندان دفاع کنند.
وی گفت: در سطح قواعد کلی، اصول مهمی درباره حمایت از غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی وجود دارد، اما مسئله اصلی در بسیاری موارد، کمبود اجرا، ضعف ضمانت اجرا و برخوردهای دوگانه سیاسی است. بنابراین مشکل تنها نبود قانون نیست، بلکه در اجرای بیطرفانه، پاسخگویی مؤثر و جلوگیری از عادیسازی نقضها نهفته است.
حاتمی جوشقان بیان کرد: هرگاه حمله به مراکز غیرنظامی بدون هزینه باقی بماند، پیام خطرناکی به جهان مخابره میشود. این اتفاقات میتواند دو اثر متضاد داشته باشد؛ از یک سو ترس، نااطمینانی و نگرانی خانوادهها ممکن است بخشی از دانشجویان را از ورود به حوزههای حساس علمی دور کند و از سوی دیگر، برای بخشی از جوانان همین فشارها میتواند به انگیزهای برای ادامه مسیر، خوداتکایی علمی و دفاع از پیشرفت کشور تبدیل شود و وظیفه سیاستگذار این است که اجازه ندهد اثر اول غالب شود و با حمایت واقعی، اثر دوم را تقویت کند.
وی گفت: راهکارهای حفظ امنیت جامعه علمی باید ترکیبی باشد و شامل حفاظت فیزیکی از مراکز علمی، ارتقای پدافند غیرعامل، سامانههای هشدار و تخلیه، پوشش بیمهای و حمایتی برای استادان و دانشجویان، حفاظت از دادهها و پروژههای حساس و حمایت روانی و اجتماعی از خانواده دانشگاهی باشد. علاوه بر این، باید سازوکار روشن و سریعی برای جبران خسارتهای پژوهشی و معیشتی طراحی شود تا جامعه علمی احساس رهاشدگی نکند.
حاتمی جوشقان خاطرنشان کرد: از سرزمین کهن ایران، از خاکی که روزگاری نام زکریای رازی، ابنسینا، ابوریحان بیرونی، محمد بن موسی خوارزمی، عمر خیام و خواجه نصیرالدین طوسی را بر تارک تاریخ علم جهان نشاند، به جامعه جهانی اعلام میکنیم که حمله به دانشگاه و تهدید دانشمند صرفاً تعرض به یک ملت یا یک نهاد آموزشی نیست، بلکه یورش به حافظه تمدن بشری، اهانت به شرافت علم و اعلان دشمنی با آیندهی انسان است.
وی گفت: ایران این مهد دیرپای حکمت، پژوهش و دانایی قرنهاست که نه با شمشیر، بلکه با کتاب، اندیشه، رصدخانه، آزمایش و خردورزی با جهان سخن گفته است و سهم این سرزمین در ساختن میراث علمی بشر انکارناپذیر بوده است. آنان که دانشگاه را هدف میگیرند، باید بدانند که به دیوار و ساختمان حمله نمیکنند، بلکه به همان مشعلی هجوم میبرند که قرنها راه انسان را از جهل به دانایی روشن کرده است و کسانی که در برابر این جنایت سکوت میکنند، نه تنها در برابر یک تجاوز سیاسی، بلکه در برابر زخمی که بر پیکر علم، انسانیت و صلح پایدار وارد میشود، مسئول خواهند بود.
انتهای پیام
